Tháp Văn Xương bằng gỗ nhẹ, không vỡ, ít cạnh sắc, nên là lựa chọn được nhiều phụ huynh ưu tiên cho bàn học của con; khi mua, cần xem loại gỗ thật là gì, tháp được tiện máy hay đục tay, lớp hoàn thiện là dầu, sáp hay sơn, và cách giữ để gỗ không nứt, không mốc.
Gỗ là chất liệu sống: co lại khi khô, nở ra khi ẩm, có mùi, có thớ, có thể bị mối mọt. Một chiếc tháp gỗ đẹp ở cửa hàng có thể nứt chân sau một mùa hanh khô, hoặc lên mốc trắng sau một mùa nồm nếu không được giữ đúng cách. Bài này đi qua các loại gỗ hay dùng, cách nhận biết, kiểu chế tác, lớp hoàn thiện, và cách chăm tháp gỗ theo khí hậu từng vùng.
Các loại gỗ thường dùng làm tháp Văn Xương
Tháp gỗ có thể làm từ gỗ quý hay gỗ thông thường. Bảng dưới gom những loại hay gặp, đặc điểm nhận ra bằng mắt và mũi, và lưu ý khi chọn.
| Loại gỗ | Màu và thớ | Mùi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gỗ hương | Nâu đỏ đến nâu vàng, thớ mịn, vân đẹp | Thơm nhẹ đặc trưng khi mới chà | Nhiều loại cùng tên "hương", hỏi rõ nguồn |
| Gỗ pơ mu | Vàng nhạt đến nâu nhạt, thớ thẳng | Thơm dịu, lâu | Nhẹ, dễ đục chi tiết |
| Gỗ bách xanh | Vàng nâu, thớ mịn | Thơm hăng nhẹ | Cần hỏi nguồn gốc hợp pháp |
| Gỗ mun | Đen hoặc đen sọc nâu, rất nặng | Gần như không mùi | Dễ bị thay bằng gỗ thường nhuộm đen |
| Gỗ trắc | Nâu đỏ sẫm, vân sọc đen | Mùi chua nhẹ đặc trưng | Nặng, chìm trong nước |
| Gỗ thông thường | Sáng màu, thớ thô hơn | Mùi gỗ nhẹ hoặc không | Thường sơn phủ, giá mềm, nhẹ |
Một số loại gỗ quý thuộc diện được nhà nước quản lý về khai thác và buôn bán. Với tháp gỗ quý, người bán có trách nhiệm cho biết nguồn gốc gỗ; nếu họ né tránh câu hỏi này, bạn nên cân nhắc.
Gỗ thật hay gỗ tẩm mùi, gỗ nhuộm
Gỗ quý có mùi thơm tự nhiên được ưa chuộng, nên trên thị trường có hiện tượng dùng gỗ thường tẩm tinh dầu để giả mùi. Mùi tẩm thường nồng, ngửa đầu đã ngửi thấy từ xa, nhưng phai nhanh sau vài tuần. Mùi gỗ thật dịu hơn, phải đưa sát mũi hoặc chà nhẹ vào gỗ mới rõ, và giữ được nhiều năm.
Gỗ nhuộm là cách biến gỗ rẻ thành màu của gỗ quý, hay gặp nhất là gỗ thường nhuộm đen giả mun. Cách nhận biết là xem chỗ khuất như đáy tháp, mép trong ô cửa: màu nhuộm thường không đều, lớp màu chỉ ở bề mặt, chỗ trầy lộ màu gỗ sáng bên trong. Gỗ mun thật đen xuyên suốt, nặng tay rõ rệt.
Trọng lượng cũng là gợi ý tốt. Các loại gỗ cứng như trắc, mun nặng hơn hẳn gỗ thông thường cùng kích thước. Nếu tháp được giới thiệu là gỗ quý nặng mà cầm lên nhẹ bẫng, hãy hỏi lại. Không nên tự đốt thử hay ngâm nước để kiểm, vì sẽ làm hỏng lớp hoàn thiện mà không chắc có kết luận.
Cuối cùng, hãy nhìn kỹ đầu thớ ở đáy tháp, nơi mặt cắt ngang của gỗ lộ ra. Gỗ quý thường có lỗ mạch nhỏ, mịn, màu đồng nhất từ lõi ra ngoài; gỗ thường có lỗ mạch to, xốp hơn. Đáy tháp bị sơn phủ kín hoặc dán nỉ che hết là điều không có gì lạ, nhưng nếu bạn đang trả giá của gỗ quý, có thể đề nghị người bán cho xem một chỗ gỗ mộc chưa phủ, hoặc ghi rõ tên gỗ trên hoá đơn. Một người bán đàng hoàng thường sẵn lòng làm điều đó. Với tháp gỗ thông thường sơn phủ, những phép kiểm này ít cần thiết hơn; chỉ cần lớp sơn đều, không bong, không có mùi hắc khó chịu khi mở hộp.
Tháp tiện máy và tháp đục tay
Tháp tiện. Phôi gỗ được quay trên máy tiện, dao cắt tạo các tầng tròn đồng tâm. Tháp tiện có mặt cắt tròn, các tầng đều nhau, bề mặt nhẵn, không có mái cong vểnh góc. Đây là kiểu phổ biến cho tháp gỗ giá phổ thông.
Tháp đục tay. Thợ dùng đục, dao khắc để tạo mái tầng có góc vểnh, ô cửa, hoa văn. Mỗi tầng có thể hơi khác nhau, vết đục còn thấy dưới ánh sáng xiên. Kiểu này mô phỏng tháp cổ sát hơn, cần nhiều công nên giá cao hơn.
Tháp CNC. Máy khắc điều khiển số cắt theo bản vẽ, cho mái cong, ô cửa đều tăm tắp. Nhìn kỹ đáy rãnh thường thấy vết dao song song đều đặn. Không có gì sai khi dùng CNC, chỉ cần người bán không gọi đó là "đục tay".
Tháp ghép mộng. Một số tháp lớn làm từng tầng rồi ghép bằng mộng hoặc chốt gỗ. Kiểu này giúp chọn thớ đẹp cho từng phần, nhưng cần kiểm mối ghép có khít, có hở ra theo mùa không.
Lớp hoàn thiện trên tháp gỗ
Bề mặt tháp gỗ được bảo vệ bằng nhiều cách. Mỗi cách cho cảm giác cầm khác nhau và cần cách lau khác nhau.
| Lớp hoàn thiện | Nhận biết | Ưu điểm | Cách lau |
|---|---|---|---|
| Dầu lau gỗ | Bề mặt mờ hoặc hơi bóng, thấy rõ thớ, sờ vào ấm | Tự nhiên, dễ dặm lại | Khăn khô, thỉnh thoảng thoa dầu mỏng |
| Sáp ong | Bóng dịu, hơi trơn tay, mùi sáp nhẹ | An toàn, giữ mùi gỗ | Khăn khô, đánh sáp lại khi bề mặt khô xỉn |
| Sơn PU | Bóng đều như phủ kính, sờ mát | Chống ẩm tốt, dễ lau | Khăn hơi ẩm rồi lau khô |
| Sơn màu, nhũ | Màu đậm, che thớ | Nhiều màu, giá mềm | Lau nhẹ, tránh cồn và chất tẩy |
| Để mộc | Thô, không bóng | Giữ nguyên mùi gỗ | Quét bụi, dễ bẩn và hút ẩm nhất |
Với bàn học của trẻ nhỏ, trẻ có thể cầm nghịch, đưa lên miệng; lớp dầu, sáp tự nhiên hoặc sơn gốc nước của nơi bán có thông tin rõ ràng là lựa chọn yên tâm hơn lớp sơn không rõ thành phần.
Chọn cỡ tháp gỗ và tháp gỗ phối chất liệu khác
Vì gỗ nhẹ, tháp gỗ có thể làm cỡ lớn hơn tháp đá mà không lo quá nặng. Trên bàn học, tháp từ mười hai đến hai mươi phân là vừa; trên kệ sách hoặc tủ trưng bày, tháp gỗ ba mươi đến bốn mươi phân vẫn nhẹ tay, dễ di chuyển khi lau kệ. Tuy vậy, tháp nhẹ thì cũng dễ bị gạt đổ; tháp cao nên có đế rộng hoặc đế nặng bằng gỗ cứng.
Một số mẫu phối gỗ với chất liệu khác: thân gỗ với chóp đồng, đế gỗ với thân đá, hoặc tháp gỗ có chuông đồng nhỏ treo góc mái. Kiểu phối này đẹp nhưng cần để ý chỗ nối. Chóp đồng cắm vào thân gỗ bằng chốt có thể lỏng ra khi gỗ co ngót theo mùa; chuông nhỏ treo góc mái là chi tiết trẻ nhỏ dễ giật ra, có nguy cơ hóc. Với bàn học trẻ nhỏ, nên chọn tháp gỗ liền khối không có chi tiết rời.
Gỗ cũng có cái hay là có thể dặm sửa. Một vết trầy trên tháp đánh dầu có thể chà nhẹ rồi thoa dầu lại, gần như không còn dấu vết. Một vết sứt nhỏ ở mái có thể được thợ mộc gắn mảnh gỗ cùng loại. Điều này làm tháp gỗ trở thành món đồ có thể đi cùng người dùng lâu dài, càng dùng càng lên nước bóng đẹp nếu được chăm đều tay.
Giữ tháp gỗ qua mùa nồm và mùa hanh khô
Ở các tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình, mùa nồm cuối đông đầu xuân làm độ ẩm trong nhà lên rất cao, đồ gỗ dễ lên mốc trắng, nhất là gỗ để mộc. Trong thời gian này, nên lau tháp bằng khăn khô hằng tuần, đóng cửa khi trời nồm, bật máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà nếu có. Tháp cất trong hộp nên kèm gói hút ẩm.
Ngược lại, mùa hanh khô hoặc phòng bật điều hoà liên tục làm gỗ mất ẩm, co lại, có thể nứt chân chim ở đầu gỗ và ở mái mỏng. Không đặt tháp gỗ ngay dưới luồng gió điều hoà hay cạnh lò sưởi. Thoa một lớp dầu mỏng hoặc sáp ong mỗi vài tháng giúp gỗ không khô quá.
Ở phía Nam, khí hậu nóng ẩm quanh năm, mối mọt là điều cần để ý hơn. Thỉnh thoảng nhấc tháp lên kiểm đáy, nếu thấy mùn gỗ li ti như bột hoặc lỗ nhỏ tròn, nên tách tháp khỏi kệ sách gỗ và hỏi thợ mộc cách xử lý.
Khi tháp đã mốc, lau bằng khăn khô, phơi ở chỗ râm thoáng gió, không phơi nắng gắt vì gỗ sẽ nứt. Vết mốc ăn sâu thường cần chà nhẹ bằng giấy nhám mịn rồi thoa dầu lại, việc này nên nhờ thợ nếu tháp có chi tiết đục.
Tháp gỗ hợp với ai và đặt thế nào
Tháp gỗ là lựa chọn hợp lý nhất cho bàn học của học sinh tiểu học và trung học cơ sở: nhẹ, rơi không vỡ, không tạo mảnh sắc. Dù vậy, chóp tháp gỗ đục nhọn vẫn có thể gây đau nếu trẻ gục đầu vào; chọn mẫu chóp tròn hoặc mài tù đầu chóp. Đặt tháp ở góc trong của bàn, cách xa chỗ để cốc nước vì nước đổ là kẻ thù của gỗ.
Với phòng làm việc của người lớn, tháp gỗ quý vân đẹp hợp với bàn gỗ, kệ sách gỗ, tạo sự liền mạch về chất liệu. Một chiếc tháp gỗ hương hay pơ mu còn có mùi thơm dịu, nhiều người thích vì cảm giác thư thái khi ngồi làm việc. Phần mùi là cảm nhận cá nhân; nếu trong nhà có người nhạy cảm với mùi gỗ, nên chọn loại ít mùi.
Khi chọn mua, hãy xin ảnh đáy tháp và cận cảnh thớ gỗ. Nếu cần so sánh nhiều mẫu cùng lúc, có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy rồi đối chiếu với các dấu hiệu nhận biết ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Tháp Văn Xương gỗ có hợp cho trẻ nhỏ không?
Tháp gỗ là lựa chọn an toàn hơn đá, pha lê vì nhẹ và không vỡ. Tuy vậy, nên chọn mẫu chóp tròn, đế rộng, lớp hoàn thiện rõ thành phần, và đặt ở góc trong cùng của bàn học.
Làm sao biết tháp là gỗ thơm thật hay gỗ tẩm mùi?
Mùi tẩm thường nồng, ngửi từ xa đã thấy và phai sau vài tuần. Mùi gỗ thật dịu hơn, phải đưa sát hoặc chà nhẹ mới rõ, và giữ lâu. Xem thêm thớ gỗ và trọng lượng để có thêm căn cứ.
Tháp gỗ bị nứt có sửa được không?
Vết nứt chân chim nhỏ có thể được thợ mộc trám bằng bột gỗ trộn keo rồi đánh dầu lại. Để tránh nứt, không đặt tháp dưới luồng gió điều hoà, cạnh nguồn nhiệt, và thoa dầu hay sáp định kỳ.
Mùa nồm tháp gỗ bị mốc thì xử lý thế nào?
Lau bằng khăn khô, để ở chỗ râm thoáng gió cho khô hẳn, không phơi nắng gắt. Mốc ăn sâu có thể chà nhẹ bằng giấy nhám mịn rồi thoa dầu lại; tháp có chi tiết đục nên nhờ thợ làm.
Tháp tiện và tháp đục tay khác nhau thế nào?
Tháp tiện có các tầng tròn đều, bề mặt nhẵn, không có mái vểnh góc. Tháp đục tay có mái cong, ô cửa, vết đục nhìn thấy dưới ánh sáng xiên, mỗi tầng hơi khác nhau, tốn công hơn nên giá cao hơn.
Có nên lau tháp gỗ bằng nước không?
Chỉ nên lau bằng khăn khô hoặc khăn hơi ẩm với tháp có phủ sơn PU, rồi lau khô ngay. Tháp đánh dầu, đánh sáp hay để mộc không nên lau ướt vì gỗ hút nước dễ phồng, ố và mốc.