Tẩy uế vật phẩm bằng muối có hai cách chính: đặt món đồ lên hoặc vùi trong muối hạt khô vài giờ đến một đêm, hoặc rửa nhanh trong nước muối loãng rồi tráng lại nước sạch. Cách khô nhẹ nhàng hơn, cách ướt chỉ hợp với đá cứng không xốp. Đồng, bạc, đồ mạ, bột đá, gỗ, đá mềm và đá xốp không nên tiếp xúc với muối dưới bất kỳ hình thức nào.
Muối gắn với ý niệm thanh sạch trong nhiều nền văn hoá: người Việt rắc muối gạo khi cúng, người Nhật rải muối ở cửa, giới bán đá pha lê phương Tây coi muối là chất "hút" năng lượng xấu. Đó là quan niệm. Còn về vật lý, muối là chất hút ẩm và là nguồn ion clorua gây ăn mòn. Hiểu cả hai mặt thì bạn giữ được nếp mà không hỏng đồ.
Muối trong tập quán làm sạch: từ mâm cúng đến chén đá
Ở Việt Nam, đĩa muối gạo trên mâm cúng là hình ảnh quen thuộc, đặc biệt trong lễ cúng cô hồn rằm tháng Bảy, khi muối gạo được rắc ra sau lễ. Muối còn dùng để ướp, để giữ đồ ăn không hỏng, nên trong tâm thức dân gian muối gắn với sự giữ gìn, ngăn cái xấu. Từ đó, việc dùng muối để "làm sạch" đồ vật mới mang về nhà là một suy luận tự nhiên, dù không có văn bản cổ nào quy định cách làm cụ thể cho vật phẩm phong thủy.
Cách làm phổ biến hiện nay, như đặt đá lên chén muối qua đêm hoặc ngâm vòng tay trong nước muối, phần lớn lan truyền qua người bán đá và các nhóm yêu đá trên mạng, chịu ảnh hưởng của trào lưu đá pha lê phương Tây. Vì vậy bạn sẽ gặp rất nhiều hướng dẫn khác nhau về loại muối, thời gian ngâm, có thêm nước hay không. Không hướng dẫn nào là "chuẩn"; hãy chọn cách mà món đồ của bạn chịu được và gia đình thấy yên tâm.
Muối khô và nước muối: so sánh nhanh
Hai cách khác nhau rất nhiều về mức tác động lên món đồ. Bảng dưới giúp bạn chọn trước khi bắt tay làm.
| Tiêu chí | Muối hạt khô | Nước muối loãng |
|---|---|---|
| Cách làm | Đặt món đồ lên lớp muối hoặc vùi một phần trong muối | Nhúng hoặc ngâm ngắn trong nước pha muối, tráng lại nước sạch |
| Thời gian thường thấy | Vài giờ đến một đêm | Vài phút; nhiều hướng dẫn ghi qua đêm nhưng rủi ro cao hơn |
| Mức thấm vào đồ | Thấp nếu phòng khô; tăng khi trời nồm vì muối hút ẩm | Cao, nước mang muối vào khe nứt, lỗ xâu, mối keo |
| Rủi ro trầy xước | Có với đá mềm hơn muối như hổ phách, selenite | Thấp |
| Hợp với | Thạch anh, mã não, mắt hổ, obsidian nguyên khối không gắn kim loại | Như cột bên, nhưng chỉ món không có vết nứt và không có lỗ xâu |
| Không hợp với | Kim loại, bột đá, gỗ, đá xốp, đá mềm | Như cột bên, thêm vòng tay xâu dây chun, dây cước |
Nếu chỉ muốn giữ nếp mà không muốn rủi ro, cách nhẹ nhất là đặt một chén muối khô cạnh món đồ, không để món đồ chạm muối. Nhiều gia đình chọn cách này cho tượng bột đá và tượng đồng.
Làm đúng cách với muối hạt khô
Cách khô hợp với phần lớn đá cứng nguyên khối. Các bước dưới đây hạn chế muối bám lại trên món đồ.
- Làm sạch bụi trước bằng cọ mềm và khăn ẩm, để khô hẳn. Muối gặp bụi ẩm sẽ thành vệt bám khó lau.
- Chọn muối hạt to, sạch, không tẩm i-ốt hay phụ gia chống vón nếu có lựa chọn. Muối biển phơi ở các đồng muối miền Trung, muối hột thông thường đều dùng được.
- Đổ muối vào chén sứ, chén thủy tinh hoặc đĩa gốm. Tránh chén kim loại vì muối ăn mòn chính cái chén, và tránh chén gỗ vì gỗ hút muối ẩm.
- Đặt món đồ lên trên lớp muối, hoặc vùi một nửa. Nếu là vòng tay, có thể đặt vòng nằm vòng quanh mép chén thay vì vùi xuống.
- Để ở chỗ khô ráo, tránh tối nồm. Thời gian tuỳ nếp nhà, thường từ vài giờ đến hết đêm.
- Nhấc ra, phủi sạch hạt muối bằng cọ khô, lau bằng khăn mềm. Kiểm tra kẽ chạm, lỗ xâu hạt để chắc không còn tinh thể muối nào.
Nếu thấy mặt đá hơi mờ sau khi lấy ra, đó thường là lớp muối mịn bám lại; lau ẩm nhẹ rồi lau khô là sạch.
Nước muối: khi nào dùng và dùng bao lâu
Nước muối chỉ nên dùng cho đá cứng, nguyên khối, không có vết nứt nhìn thấy, không gắn kim loại, không có keo. Pha loãng, chừng một thìa muối cho một bát nước là đủ cho ý nghĩa tập quán; pha đặc hơn không làm sạch hơn mà chỉ để lại nhiều cặn hơn. Ngâm vài phút, sau đó tráng kỹ dưới vòi nước sạch hoặc nhúng qua một bát nước sạch khác, lau khô ngay.
Nhiều hướng dẫn trên mạng bảo ngâm qua đêm, thậm chí nhiều ngày. Với thạch anh trong không nứt thì điều đó thường không gây hại rõ ràng, nhưng chẳng có lý do vật lý nào để ngâm lâu như vậy. Trong khi đó, thời gian ngâm càng dài, nước muối càng có cơ hội len vào những vết rạn rất nhỏ mà mắt thường không thấy. Khi khô, muối kết tinh lại trong vết rạn và có thể làm vết rạn rộng ra qua nhiều lần ngâm.
Một lưu ý thường bị quên: vòng tay đá xâu dây chun. Dù hạt là thạch anh chịu được muối, dây chun gặp nước muối và phơi khô nhiều lần sẽ giòn nhanh hơn. Nếu muốn ngâm hạt, tốt nhất tháo hạt ra khỏi dây hoặc chấp nhận thay dây mới sau đó.
Những món tuyệt đối không cho gặp muối
Đồng và hợp kim đồng. Tượng tỳ hưu đồng, thiềm thừ đồng, hồ lô đồng, tiền xu: muối là tác nhân gây đốm xanh dạng bột trên đồng, và đốm này có thể tiếp tục lan nếu muối còn kẹt trong kẽ.
Bạc và đồ mạ. Bạc xỉn nhanh hơn trong môi trường có muối và ẩm. Đồ mạ vàng, mạ bạc trên nền hợp kim khác thì muối có thể len qua chỗ lớp mạ mỏng, làm nền bên dưới bị ăn mòn và lớp mạ phồng lên.
Bột đá, resin, đồ sơn nhũ. Muối hút ẩm làm lớp sơn nhũ loang, có khi để lại vệt trắng. Chân đế bột đá thường không được phủ kín, nước muối thấm vào thân tượng từ đáy.
Gỗ, trầm hương, tre. Gỗ hút muối và ẩm, dễ ố, mốc, trương rồi nứt khi khô. Mùi trầm cũng có thể bị ảnh hưởng.
Đá mềm và đá xốp. Hổ phách, selenite, khổng tước, ngọc lam, lưu ly, huỳnh thạch: hoặc bị hạt muối làm xước, hoặc hút nước muối vào bên trong, hoặc phản ứng hoá học. Ngọc trai cũng nằm trong nhóm này.
Ngọc đã xử lý nhựa. Ngọc phỉ thúy loại B, C hoặc đá được ổn định bằng nhựa: nước muối và sự thay đổi ẩm có thể làm lớp nhựa ngả màu hay bong.
Ví dụ giả định: một bàn làm việc có năm món vật phẩm
Giả sử trên bàn làm việc của bạn có năm món: một quả cầu thạch anh trắng trên đế gỗ, một cặp tỳ hưu bột đá phủ nhũ vàng, một thiềm thừ đồng ngậm đồng xu, một vòng tay thạch anh tóc xâu dây chun, và một cụm thạch anh tím nhỏ. Bạn muốn tẩy uế cả năm món bằng muối theo nếp nhà. Nếu đổ chung vào một chậu nước muối, ít nhất ba món sẽ chịu thiệt.
Cách chia hợp lý như sau. Quả cầu thạch anh: nhấc khỏi đế gỗ, đặt lên chén muối khô hoặc rửa nhanh nước muối rồi tráng lại; đế gỗ chỉ lau khăn khô. Cụm thạch anh tím: đặt lên muối khô được, nhưng phủi kỹ các khe giữa tinh thể vì muối dễ kẹt ở đó, và không phơi nắng cho khô. Vòng thạch anh tóc: hạt chịu được muối nhưng kim tóc tạo các đường yếu trong đá, còn dây chun thì không hợp với nước muối, nên chỉ đặt vòng lên muối khô vài giờ rồi phủi sạch.
Hai món còn lại không gặp muối. Cặp tỳ hưu bột đá và thiềm thừ đồng được đặt cạnh một chén muối khô trong cùng buổi, cho trọn ý nghĩa với gia đình, sau đó lau bằng khăn khô mềm. Cả buổi làm mất chừng nửa tiếng, không món nào bị hỏng, và nếp nhà vẫn được giữ. Ví dụ này cho thấy tẩy uế bằng muối không phải chuyện làm hay không làm, mà là làm ở mức nào với từng món.
Dấu hiệu món đồ đã bị muối làm hại
Hư hỏng do muối thường không lộ ngay mà xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần, khi món đồ đã về chỗ cũ. Một số dấu hiệu nên để ý sau khi tẩy uế:
- Đốm xanh lục dạng bột ở kẽ vảy, chân, miệng của tượng đồng, lau đi rồi lại mọc lại đúng chỗ đó.
- Vệt trắng mờ loang trên mặt đá xốp, hoặc mặt đá bóng bỗng mờ đi và lau khăn khô không hết.
- Lớp nhũ vàng trên tượng bột đá chuyển màu xỉn, có đốm sẫm hoặc bong li ti thành vảy.
- Bạc ngả vàng rồi đen nhanh hơn bình thường, nhất là ở mặt trong của nhẫn và móc.
- Mối keo ở chân đế, ở chỗ gắn lá đá vào cành chuyển màu vàng, mềm ra hoặc nứt.
- Dây chun của vòng tay mất độ đàn hồi, có vết rạn nhỏ trên sợi khi kéo nhẹ.
Gặp những dấu hiệu này, việc đầu tiên là rửa sạch muối còn sót bằng nước sạch (với món chịu được nước) hoặc lau khăn ẩm nhiều lần, lau khô và để thoáng. Nếu hư hỏng tiếp tục lan, nên hỏi người bán hoặc thợ có chuyên môn với chất liệu đó.
Muối sau khi dùng xử lý thế nào
Theo quan niệm của nhiều người, muối đã dùng để tẩy uế thì không ăn lại. Về thực tế, đây cũng là lựa chọn hợp vệ sinh vì muối đã tiếp xúc với bụi và đồ vật. Một số cách xử lý gọn:
- Hoà vào nước rồi đổ xuống cống. Đây là cách đơn giản và ít ảnh hưởng nhất trong căn hộ.
- Không đổ muối vào chậu cây hay gốc cây trong vườn: muối làm đất mặn, cây vàng lá và có thể chết.
- Không rắc muối lên lối đi chung, hành lang chung cư hay trước cửa nhà hàng xóm.
- Không dùng lại muối cũ cho lần tẩy uế sau; muối đã hút ẩm sẽ vón cục và dễ bám lên đồ.
- Rửa sạch chén đựng muối, lau khô trước khi cất.
Có người chọn chôn muối xuống đất, ném ra sông. Nếu làm vậy, nên chọn chỗ không có cây trồng và không ảnh hưởng ai. Với vài thìa muối, đổ cống là gọn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Muối i-ốt có dùng tẩy uế vật phẩm được không?
Dùng được về mặt tập quán. Muối i-ốt thường hạt mịn và có thể có phụ gia chống vón, dễ bám vào kẽ đồ hơn muối hạt to. Nếu có lựa chọn, nhiều người thích muối hột thô vì dễ phủi sạch và gần với muối dùng trong mâm cúng.
Đá muối Himalaya có dùng thay muối hạt được không?
Một số người đặt vật phẩm lên đĩa đá muối hồng. Đá muối cũng là muối, cũng hút ẩm và có thể "đổ mồ hôi" khi trời nồm, làm ướt món đồ đặt trên nó. Những món kỵ muối vẫn phải tránh, và đĩa đá muối nên để chỗ khô.
Ngâm nước muối có làm đá phai màu không?
Với thạch anh và mã não chưa nhuộm, nước muối gần như không làm phai màu. Đá nhuộm thì khác: nước, nhất là nước ấm, có thể kéo bớt phẩm màu ra. Nếu nước ngâm đổi màu, đá rất có thể đã được nhuộm.
Có cần tẩy uế bằng muối định kỳ không?
Không có quy định nào. Một số người làm hằng tháng, số khác chỉ làm một lần khi mua về. Với món đeo hằng ngày, việc làm sạch mồ hôi và bụi bằng nước sạch, xà phòng nhẹ có ý nghĩa vệ sinh hơn là lặp lại tẩy uế bằng muối.
Lỡ ngâm tượng đồng trong nước muối thì làm gì?
Rửa kỹ dưới vòi nước sạch nhiều lần, chú ý các kẽ sâu, rồi lau khô và để nơi thoáng. Theo dõi vài tuần; nếu xuất hiện đốm xanh dạng bột, nên nhờ thợ đồng làm sạch và phủ lớp bảo vệ thay vì tự cạo.