Cách nhanh nhất để biết một tấm gương bát quái là lồi, lõm hay phẳng là đưa mặt lại gần rồi lùi ra xa: gương lồi luôn cho hình nhỏ hơn thật và cùng chiều; gương lõm cho hình to lên khi soi sát, rồi lộn ngược khi bạn lùi qua một khoảng nhất định; gương phẳng cho hình bằng thật ở mọi khoảng cách. Chỉ mất chừng mười giây, không cần dụng cụ gì.
Nhiều người mua gương bát quái chỉ dựa vào lời người bán hoặc dòng chữ "lồi"/"lõm" trong tên mẫu, về nhà treo lên mới thấy không đúng thứ mình định chọn. Bài này hướng dẫn tự kiểm khi cầm món hàng trên tay hoặc khi xem video người bán quay, giải thích ngắn gọn mỗi loại được dân gian hiểu thế nào, và nêu một điểm an toàn ít ai nhắc với gương lõm.
Ba phép soi thử ngay tại quầy
Bạn chỉ cần một nguồn sáng bình thường và khuôn mặt của chính mình. Làm theo thứ tự dưới đây, mỗi bước vài giây:
- Soi sát. Cầm gương cách mặt chừng một gang tay. Nếu thấy mặt mình to ra rõ rệt, lỗ chân lông, sợi lông mày phóng lớn như gương trang điểm thì đó là gương lõm. Nếu mặt nhỏ lại, thấy được cả vai và phần phòng phía sau thì đó là gương lồi. Nếu kích thước gần như bằng thật thì nghiêng về gương phẳng.
- Lùi dần ra. Duỗi thẳng tay rồi lùi thêm một bước. Gương lõm có một điểm chuyển: qua khỏi khoảng đó hình bị mờ rồi đảo ngược, đầu nằm dưới chân nằm trên. Gương lồi không bao giờ đảo hình, chỉ nhỏ dần. Gương phẳng giữ nguyên tỉ lệ.
- Nhìn đường thẳng. Đặt gương sao cho phản chiếu mép bàn, khung cửa hoặc thanh gỗ trần. Trên gương lồi, đường thẳng ở rìa bị uốn cong ra ngoài như qua ống kính mắt cá; trên gương lõm, đường thẳng gần mép bị kéo giãn; trên gương phẳng, đường thẳng vẫn thẳng.
- Sờ nhẹ bằng đầu ngón tay (nếu được phép). Mặt gương lồi nhô lên giữa, rìa thấp; gương lõm trũng ở giữa như lòng đĩa nông. Với gương nhỏ đường kính dưới mười phân, độ cong rất nhẹ, mắt khó thấy nhưng ngón tay vẫn cảm được.
Ba phép đầu dựa trên quang học cơ bản nên rất chắc chắn. Phép thứ tư chỉ để bổ sung, vì nhiều gương có lớp kính dày làm cảm giác độ cong bị mờ đi.
Đọc tên mẫu và mô tả trên sản phẩm
Tên mẫu bán ra thường ghép nhiều thông tin: chất liệu khung, màu sơn, loại mặt gương và cỡ. Bảng dưới gom những cụm từ hay gặp để bạn tách ra đọc cho đúng.
| Cụm từ trong tên mẫu | Thường chỉ điều gì | Nên hỏi lại |
|---|---|---|
| "lõm", "lõm nhỏ", "lõm lớn" | Mặt gương trũng ở giữa; chữ nhỏ – lớn là cỡ khung | Cỡ tính theo mặt gương hay cả khung tám cạnh |
| "lồi" | Mặt gương phồng ở giữa | Gương thuỷ tinh hay kim loại đánh bóng |
| "âm dương" | Giữa là hình thái cực đen trắng, có thể không có gương | Có mặt gương phía sau hình âm dương không |
| "bọc nhôm", "sơn vàng", "mặt đồng" | Vật liệu phủ khung, không nói gì về mặt gương | Bên trong là gỗ, nhựa hay kim loại đặc |
| số kèm "in" hoặc "cm" | Kích thước, thường là chiều ngang lớn nhất | Đo từ cạnh đến cạnh hay từ đỉnh đến đỉnh |
Một điểm đáng để ý: trên thị trường, gương lõm chiếm phần lớn số mẫu khung gỗ và khung bọc nhôm, còn gương lồi xuất hiện ít hơn và hay đi với khung nhựa hoặc khung đồng. Vì vậy, nếu bạn đang tìm gương lồi mà người bán chỉ đưa toàn mẫu lõm, hãy hỏi thẳng chứ đừng mặc định.
Mẹo nhớ bằng những tấm gương quen thuộc
Nếu sợ quên phép soi, bạn có thể đối chiếu với những thứ gặp hằng ngày, vì chúng dùng đúng ba loại mặt gương này:
- Gương cầu ở khúc cua, đầu hẻm: là gương lồi. Nó cho thấy cả đoạn đường rộng nhưng xe cộ trông nhỏ và xa hơn thực tế. Gương bát quái lồi cho hình y như vậy, chỉ là cỡ nhỏ.
- Gương trang điểm phóng to, gương soi răng của nha sĩ: là gương lõm. Soi sát thì mặt to, lùi xa thì hình lộn ngược. Gương bát quái lõm hành xử giống hệt.
- Gương soi toàn thân trong phòng ngủ: là gương phẳng, hình bằng thật.
- Chiếc thìa inox: mặt lưng thìa là gương lồi, lòng thìa là gương lõm. Soi vào lòng thìa ở khoảng cách một sải tay, mặt bạn lộn ngược. Đây là cách giải thích dễ nhất cho người lớn tuổi trong nhà.
Nhớ được chiếc thìa là bạn đủ để kiểm bất kỳ tấm gương bát quái nào, kể cả khi người bán không ghi gì trong tên mẫu. Cách này cũng giúp bạn giải thích cho người nhà vì sao hai tấm gương trông giống nhau mà soi lại khác hẳn.
Dân gian hiểu ba loại gương ra sao
Gương lồi. Theo cách hiểu phổ biến, mặt phồng "toả" ra, được nói là đẩy lui những thứ bị coi là chĩa vào nhà như góc nhọn công trình đối diện hay cột điện trước cửa. Về quang học, gương lồi tán ánh sáng nên ít hắt chói.
Gương lõm. Nhiều tài liệu dân gian nói mặt trũng "thu" vào, giữ lại; một số nơi lại giải thích theo chiều ngược hẳn. Chính việc các nguồn mâu thuẫn nhau cho thấy đây là tập quán truyền miệng, không có chuẩn chung để bạn phải lo đã chọn sai.
Gương phẳng. Được coi là "trả về nguyên trạng" thứ chiếu tới. Trên thực tế, gương phẳng hắt nắng theo một chùm gọn nên dễ làm chói mắt người ở phía đối diện nhất trong ba loại.
Không có loại "mạnh" hay "yếu". Nếu người bán nói gương này "mạnh hơn", "trấn được nhiều hơn" để đẩy giá, đó là lời quảng cáo, không phải kiến thức. Bạn chọn theo không gian, thẩm mỹ và sự thoải mái của gia đình là đủ.
Theo nếp nhà là hợp lý nhất. Nhiều gia đình giữ đúng loại gương ông bà đã treo, đến lúc khung cũ hỏng thì mua tấm mới cùng kiểu. Đó là một cách chọn hoàn toàn chính đáng, giúp cả nhà thấy quen thuộc và yên lòng, không cần đi tìm thêm lời giải thích nào khác.
Gương lõm và ánh nắng: điểm an toàn ít ai nhắc
Gương lõm là một dụng cụ hội tụ ánh sáng, giống nguyên lý của bếp năng lượng mặt trời thu nhỏ. Với tấm gương đường kính chừng bảy, tám phân và độ cong nhẹ, nhiệt ở tiêu điểm thường không đủ gây cháy, nhưng nếu nắng chiếu thẳng nhiều giờ vào một điểm trên rèm vải, mái lá, dây điện bọc nhựa hay giấy dán tường thì vẫn có thể làm vật đó ố vàng, nóng chảy hoặc âm ỉ. Rủi ro tăng khi gương lớn và cong sâu.
Cách phòng rất đơn giản: không treo gương lõm ở chỗ nắng trưa chiếu thẳng vào mặt gương, nhất là hướng tây; không để gương lõm chưa treo nằm ngửa trên bậu cửa sổ hay nóc tủ gần cửa kính; khi cất, úp mặt gương xuống hoặc bọc vải. Nếu chỗ bắt buộc phải treo là chỗ nắng gắt, gương lồi hoặc mẫu bát quái âm dương không có gương là lựa chọn ít rủi ro hơn.
Với gương phẳng và gương lồi, nguy cơ cháy gần như không có, nhưng vẫn còn chuyện chói. Hãy đứng ở vị trí người đi đường hoặc nhà bên cạnh vào buổi chiều để xem tia phản chiếu đi đâu trước khi bắt vít cố định.
Chọn loại nào cho chỗ nào
Không có quy tắc bắt buộc, nhưng có vài gợi ý thực tế dựa trên đặc điểm quang học và thói quen của nhiều gia đình:
- Nhà mặt phố hướng tây, nắng chiều gắt: nghiêng về gương lồi hoặc bát quái không gương để tránh hội tụ nhiệt và hắt chói sang người đi đường.
- Cửa nằm trong hẻm sâu, ít nắng trực tiếp: loại nào cũng được; nhiều người chọn gương lõm khung gỗ vì mẫu mã nhiều.
- Muốn treo cho đủ lệ, không muốn gây chú ý với hàng xóm: chọn cỡ nhỏ, khung màu trầm, tránh gương phẳng sáng loá.
- Cửa hàng, quán ăn có mái hiên che: gương nhỏ treo sát mép trên khung cửa, khuất dưới hiên, hầu như không chịu nắng.
- Treo bên trong nhà: phần lớn tập quán khuyên không treo gương bát quái trong nhà; nếu chỉ muốn trang trí, chọn tranh hoặc bát quái âm dương không có mặt gương.
Dù chọn loại nào, hướng gương nên nhìn ra khoảng trống của con đường hay góc nhọn bạn bận tâm, không nhắm vào cửa sổ, cửa chính nhà khác. Đó vừa là phép lịch sự, vừa tránh những va chạm láng giềng không đáng có.
Những nhầm lẫn hay gặp khi mua
Tưởng khung tám cạnh lớn thì gương cũng lớn. Có mẫu khung rộng nhưng mặt gương chỉ bằng đồng xu lớn ở giữa; có mẫu khung hẹp mà gương chiếm gần hết. Nhìn ảnh chụp thẳng hoặc hỏi đường kính riêng của mặt gương.
Tưởng mặt sáng bóng nào cũng là gương thuỷ tinh. Một số mẫu rẻ dùng nhựa tráng gương hoặc lá kim loại mỏng ép. Loại này nhẹ, không vỡ nhưng dễ trầy, mờ nhanh ngoài trời. Gõ nhẹ móng tay: thuỷ tinh kêu cứng, nhựa kêu đục.
Nhìn ảnh mạng để đoán lồi hay lõm. Ảnh chụp chính diện gần như không phân biệt được. Video quay người cầm gương soi lùi dần ra mới cho câu trả lời; nếu mua trực tuyến, đề nghị người bán quay đúng thao tác đó.
Nghĩ gương lõm "kỵ" phải đổi. Không cần lo. Nếu bạn đã lỡ mua loại không định, cứ dùng nếu chỗ treo không nắng gắt, hoặc đổi theo chính sách của nơi bán; không có lý do gì phải làm lễ hay mời ai xử lý.
Tin rằng gương càng sáng càng tốt. Mặt gương sáng loá mới mua sẽ dịu đi theo thời gian vì bụi và hơi ẩm, điều đó là bình thường. Bạn không cần đánh bóng liên tục cho thật chói; một tấm gương sạch, phản chiếu rõ là đủ, lại ít làm phiền người đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Gương bát quái nhỏ cỡ mười phân có thật sự lồi hay lõm không, hay chỉ ghi cho có?
Đa số có độ cong thật nhưng rất nhẹ. Phép soi sát mặt rồi lùi ra vẫn cho kết quả rõ: hình phóng to rồi lộn ngược là lõm, hình luôn thu nhỏ là lồi. Nếu soi mọi khoảng cách đều bằng thật thì đó gần như là gương phẳng dù tên mẫu ghi gì.
Mặt gương bị mờ, soi không rõ thì phân biệt bằng cách nào?
Dùng đèn pin điện thoại chiếu vào gương trong phòng tối, hứng chùm phản xạ lên tường cách khoảng nửa mét. Gương lõm gom thành đốm sáng nhỏ và sáng hơn ở một khoảng nhất định, gương lồi làm đốm loe rộng ra, gương phẳng cho đốm gần bằng đèn.
Có thể đổi mặt gương lõm thành lồi trên cùng một khung không?
Về kỹ thuật được nếu mặt gương gắn bằng keo hoặc nẹp và bạn tìm được kính cùng đường kính, nhưng thường tốn công hơn mua khung mới. Mặt gương thuỷ tinh cong phải mua sẵn, không tự uốn được; tháo ra dễ làm nứt rìa khung gỗ mỏng.
Gương lõm có làm cháy nhà như một số lời đồn không?
Lời đồn thường phóng đại. Gương nhỏ độ cong nhẹ hiếm khi đủ nhiệt để bén lửa, nhưng chiếu lâu vào vật dễ cháy vẫn có thể làm nóng, ố hoặc chảy nhựa. Tránh treo chỗ nắng trưa chiếu thẳng và không để gương nằm ngửa gần cửa kính là đủ an toàn.
Mua gương bát quái làm quà tặng thì chọn loại nào?
Ít người tặng gương bát quái vì đây là vật gia chủ thường tự chọn theo hoàn cảnh nhà mình. Nếu người nhận đã nhờ mua hộ, hãy hỏi trước cửa nhà họ có nắng gắt không và họ muốn lồi hay lõm; nếu chưa rõ, bát quái âm dương không gương là lựa chọn an toàn.
Gương bát quái phẳng có còn được bán phổ biến không?
Có nhưng ít hơn gương lõm. Gương phẳng hay đi kèm khung nhựa giá thấp hoặc là mặt trang trí của tranh bát quái. Vì dễ hắt chói nhất, nếu chọn gương phẳng bạn nên thử hướng phản chiếu vào buổi chiều trước khi cố định.