Với gương bát quái treo ngoài cửa, chất liệu khung quyết định tấm gương bền được bao lâu dưới mưa nắng: khung bọc nhôm và khung nhựa chịu ẩm tốt nhất, khung đồng bền nhưng xỉn màu theo thời gian, còn khung gỗ thông mộc đẹp mắt nhưng cần chỗ có mái che. Khung gỗ sơn vàng nằm giữa: bền hơn gỗ mộc nếu lớp sơn còn nguyên.
Theo quan niệm dân gian, chất liệu khung không làm thay đổi ý nghĩa của tám quẻ; việc chọn gỗ hay kim loại chủ yếu là chuyện thẩm mỹ, độ bền và chỗ treo. Bài này đi qua từng loại khung hay gặp trên thị trường, chỉ cách nhận biết khi cầm trên tay và gợi ý loại nào hợp mặt tiền nhà phố, hiên nhà vườn, cửa căn hộ hay quầy cửa hàng.
Năm kiểu khung đặt cạnh nhau
Bảng so sánh dựa trên đặc tính vật liệu, không xếp hạng loại nào "tốt hơn" về ý nghĩa:
| Khung | Trọng lượng | Chịu mưa nắng | Vẻ ngoài | Hợp nhất với |
|---|---|---|---|---|
| Gỗ thông mộc | Nhẹ | Kém nếu không phủ dầu; dễ mốc, nứt chân chim | Vân gỗ sáng, mộc mạc | Hiên có mái che, nhà vườn |
| Gỗ sơn vàng hoặc sơn đỏ | Nhẹ | Khá khi sơn còn kín; bong sơn là gỗ ngấm nước | Rực, nổi bật | Mặt tiền có mái đua, cửa hàng |
| Bọc nhôm vàng | Nhẹ đến vừa | Tốt; nhôm không gỉ đỏ, chỉ mờ màu | Ánh kim, viền sắc nét | Mặt tiền chịu mưa tạt |
| Mặt đồng trên đế gỗ hoặc đồng đúc | Nặng | Tốt; đồng xỉn nâu, có thể lên xanh | Sang, cổ điển | Cổng, sảnh, chỗ treo chắc chắn |
| Nhựa đúc | Rất nhẹ | Tốt với ẩm; phai màu và giòn dần dưới nắng gắt | Màu đều, chi tiết kém sắc | Cửa căn hộ, chỗ cần treo bằng keo |
Nếu chỉ nhớ một điều: nơi càng hứng mưa tạt trực tiếp thì càng nên tránh gỗ mộc; nơi càng khó khoan bắt vít thì càng nên chọn loại nhẹ.
Khung gỗ thông và gỗ sơn: đẹp nhưng cần mái che
Gỗ thông được dùng nhiều vì nhẹ, dễ gia công cạnh tám góc và khắc vạch quẻ. Khung để mộc có màu vàng nhạt, vân rõ, hợp với nhà gỗ, nhà vườn hoặc người thích vẻ tự nhiên. Điểm yếu là gỗ thông mềm, hút ẩm nhanh: sau một mùa mưa nồm ở các tỉnh phía Bắc, khung mộc treo chỗ hở có thể đổi màu xám, lên đốm mốc và nứt dọc thớ ở các cạnh mỏng.
Khung gỗ sơn vàng hay sơn đỏ có lớp sơn phủ bên ngoài nên chịu ẩm khá hơn, đồng thời làm nổi các vạch quẻ màu đen hoặc đỏ. Tuổi thọ của loại này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào lớp sơn: chỉ cần một vết bong ở góc, nước sẽ ngấm vào thớ gỗ, lan dần dưới lớp sơn và làm phồng rộp cả mảng.
Khi chọn khung gỗ, bạn nên lật mặt sau xem có được sơn hay phủ dầu không. Nhiều mẫu chỉ sơn mặt trước, mặt sau để mộc, đây chính là chỗ hút ẩm từ tường vào. Nếu đã mua loại này, quét một lớp dầu bóng gỗ trong suốt lên mặt sau và các cạnh trước khi treo sẽ kéo dài tuổi thọ đáng kể. Treo khung gỗ dưới mái hiên hoặc ô văng, cách mép mái ít nhất vài chục phân để tránh nước nhỏ giọt.
Một chi tiết nhỏ khác: khung gỗ sơn vàng bằng nhũ kim loại rẻ tiền dễ ngả màu xỉn nâu sau vài tháng nắng, trông như bị cháy. Đó là phản ứng của bột nhũ với không khí và tia cực tím, không phải lỗi của gỗ. Mẫu có phủ thêm một lớp bóng trong suốt bên ngoài lớp nhũ thường giữ màu lâu hơn; bạn có thể nhận ra lớp phủ này qua độ bóng đều, sờ trơn tay, không để lại bụi vàng trên ngón.
Khung bọc nhôm và khung đồng: khác nhau ở lõi
Bọc nhôm là lớp vỏ, không phải nhôm đặc. Phần lớn khung bọc nhôm vàng có lõi gỗ hoặc nhựa, bên ngoài ốp lá nhôm mỏng dập nổi hoa văn và vạch quẻ, rồi phủ màu vàng. Nhờ vậy khung vẫn nhẹ mà mặt ngoài không ngấm nước. Nhôm không gỉ đỏ như sắt; theo thời gian lớp màu vàng mờ đi và có thể xuất hiện vệt trắng đục do oxy hoá, không ảnh hưởng độ bền.
Kiểm mép vỏ nhôm. Chỗ lá nhôm gấp vào mặt sau là điểm yếu: nếu mép gấp hở, nước mưa lọt vào lõi gỗ. Chọn mẫu mép gấp ôm sát, không có khe nhìn thấy được lõi.
Mặt đồng trên gỗ. Kiểu này gắn một tấm đồng mỏng chạm hoặc dập vạch quẻ lên đế gỗ. Mặt đồng đẹp, sáng, nhưng đế gỗ phía sau vẫn cần được che mưa như khung gỗ thường.
Đồng đúc nguyên khối. Nặng hẳn so với các loại khác, chi tiết sắc, để lâu chuyển màu nâu trầm. Ở nơi gần biển như các phường ven biển Khánh Hoà hay Quảng Ninh, đồng có thể lên lớp xanh nhanh hơn. Vì nặng, khung đồng đúc cần vít nở chắc chắn, không treo bằng keo dán.
Nhận biết nhanh. Cầm hai khung cùng cỡ lên tay: khung đồng đặc nặng gấp nhiều lần; gõ nhẹ, đồng kêu đanh, khung bọc nhôm kêu bộp do lõi gỗ.
Khung nhựa: nhẹ, rẻ công lắp, nhưng sợ nắng
Khung nhựa đúc thường có màu đen hoặc đỏ, đôi khi in hình âm dương ở giữa. Lợi thế lớn nhất là trọng lượng rất nhẹ, có thể treo bằng băng keo hai mặt chịu lực hoặc móc dán lên cửa căn hộ, cửa sắt, vách tôn — những chỗ khoan vít phiền phức hoặc bị nội quy toà nhà hạn chế. Nhựa cũng không mốc, không gỉ, lau bằng khăn ẩm là sạch.
Điểm yếu là tia cực tím. Dưới nắng trực tiếp hằng ngày, nhiều loại nhựa phai màu, bề mặt bạc trắng rồi giòn dần; sau vài năm, góc khung có thể nứt khi gió lắc. Chi tiết vạch quẻ trên nhựa đúc rẻ thường kém sắc, cạnh tròn mờ, đôi khi lệch khuôn.
Cũng nên phân biệt nhựa đúc đặc với nhựa rỗng thổi khuôn. Loại đặc cầm chắc tay, cạnh dày, ít cong vênh khi nóng; loại rỗng nhẹ bẫng, gõ kêu lốp bốp, mặt sau thường có lỗ thoát khuôn. Loại rỗng dùng tạm trong nhà thì được, đem ra chỗ nắng gió dễ biến dạng sau một mùa hè, làm mặt gương bị kênh và bung keo.
Nếu chọn khung nhựa, bạn nên dùng ở nơi ít nắng gắt hoặc có mái che, kiểm tra định kỳ móc treo và băng keo, vì chúng lão hoá nhanh hơn chính khung. Với chỗ nắng chiều hướng tây, khung bọc nhôm hoặc đồng bền hơn hẳn trong thời gian dài.
Chọn khung theo vị trí treo cụ thể
Một vài tình huống thường gặp và kiểu khung hợp lý, dựa trên điều kiện thời tiết và khả năng bắt vít:
- Mặt tiền nhà phố không mái đua, mưa tạt thẳng: bọc nhôm hoặc đồng; tránh gỗ mộc.
- Nhà vườn có hiên rộng: gỗ thông mộc hoặc gỗ sơn đều ổn, vì hiên đã che phần lớn mưa nắng.
- Cửa căn hộ chung cư: khung nhựa hoặc khung gỗ nhỏ nhẹ, treo bằng móc dán; hỏi trước ban quản lý nếu cửa nằm trên hành lang chung.
- Cổng nhà, trụ cổng xây gạch: khung đồng hoặc bọc nhôm cỡ lớn, bắt vít nở; chú ý chiều cao để không vướng người đi qua.
- Quầy, cửa cửa hàng có mái che: gỗ sơn vàng nổi bật, dễ hài hoà với biển hiệu; giữ cỡ vừa phải để không lấn mặt tiền.
- Vùng ven biển, gió muối: nhựa tốt hoặc bọc nhôm có mép kín; đồng đẹp nhưng sẽ lên xanh, cần lau thường xuyên hơn.
Chuẩn bị khung gỗ mới trước khi treo ra ngoài
Khung gỗ mua về thường chỉ được hoàn thiện đủ để trưng bày trong cửa hàng. Vài bước dưới đây mất chừng một buổi chiều, giúp khung chịu được mưa nắng lâu hơn hẳn:
- Lau sạch bụi gỗ ở các khe vạch quẻ bằng cọ khô; bụi kẹt lại sẽ giữ ẩm.
- Dán băng dính giấy che kín mặt gương và mép tiếp giáp gương – khung.
- Quét một lớp dầu bóng gỗ hoặc vecni gốc nước trong suốt lên mặt sau, bốn cạnh dày và phần lỗ móc treo — những chỗ nhà sản xuất hay bỏ qua.
- Với khung mộc muốn giữ màu tự nhiên, dùng dầu lau gỗ loại mờ thay vì vecni bóng; quét mỏng, để khô rồi quét lớp thứ hai.
- Để khung khô ở nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp, ít nhất một ngày trước khi treo.
- Gỡ băng dính, lau mặt gương bằng khăn mềm khô; kiểm tra lại keo quanh rìa gương, chỗ nào hở thì trám một đường keo silicon trong suốt mảnh.
Khung bọc nhôm, khung đồng và khung nhựa không cần những bước này; chỉ cần kiểm tra mép gấp và móc treo. Nếu bạn ngại tự làm, nhiều thợ mộc nhỏ ở khu dân cư có thể quét dầu giúp trong lúc làm việc khác.
Kiểm tra khung trước khi mang về
Góc ghép. Khung gỗ tám cạnh thường ghép từ tám thanh hoặc cắt từ một tấm. Ấn nhẹ hai góc đối diện; nếu nghe lục cục hoặc thấy khe hở mở ra, keo ghép yếu, treo ngoài trời sẽ toác sớm.
Vạch quẻ. Vạch khắc hoặc in phải rõ, không nhòe. Trên khung bọc nhôm, vạch dập nổi nên sắc cạnh. Nếu muốn kiểm thứ tự quẻ, xem thêm phần đọc tám quẻ trên khung.
Mặt gương gắn chắc. Lắc nhẹ khung bên tai: mặt gương không được kêu lạch cạch. Nhìn rìa gương xem keo có trào, có khe hở cho nước lọt vào lớp tráng bạc phía sau không.
Móc treo phía sau. Nhiều khung có sẵn một lỗ hoặc móc kim loại nhỏ. Với khung từ cỡ vừa trở lên, một móc là chưa đủ chắc trước gió; nên tính thêm điểm cố định thứ hai khi lắp.
Mùi và bề mặt sơn. Sơn còn mùi hắc mạnh, dính tay là chưa khô kỹ; treo ngay ra nắng dễ phồng. Để khung nơi thoáng vài ngày trước khi treo.
Câu hỏi thường gặp
Khung đồng có tốt hơn khung gỗ về ý nghĩa không?
Theo những gì sách phổ thông về phong thủy ghi lại, ý nghĩa nằm ở tám quẻ và hình bát giác, không ở vật liệu. Đồng được chuộng vì bền và trông trang trọng, gỗ được chuộng vì nhẹ và gần gũi. Bạn chọn theo chỗ treo và sở thích thẩm mỹ là hợp lý.
Khung gỗ treo ngoài trời bao lâu thì phải thay?
Không có con số cố định vì phụ thuộc mái che, hướng nắng và vùng khí hậu. Khung có mái che kỹ có thể giữ được nhiều năm; khung mộc hứng mưa tạt có thể nứt, mốc chỉ sau một hai mùa. Khi thấy gỗ mục mềm, sơn bong mảng hoặc mặt gương lỏng thì nên thay.
Khung bọc nhôm bị mờ màu vàng có sơn lại được không?
Được. Lau sạch bụi, để khô, dùng sơn xịt nhũ vàng loại dành cho kim loại xịt từng lớp mỏng, che kín mặt gương bằng giấy và băng dính. Tránh sơn quá dày vào khe vạch quẻ để các vạch không bị lấp mất.
Khung nhựa treo bằng keo dán có rơi không?
Có thể rơi nếu dán lên bề mặt bám bụi, sơn bột phấn hoặc chỗ nắng nóng làm keo chảy. Lau bề mặt bằng cồn, chờ khô, dùng băng keo chịu lực ngoài trời và ấn giữ vài chục giây. Kiểm tra lại sau vài tháng, nhất là sau mùa nắng.
Gương bát quái mặt đồng có cần đánh bóng thường xuyên không?
Không bắt buộc. Nhiều người thích màu đồng trầm tự nhiên theo năm tháng. Nếu muốn giữ màu sáng, lau bằng khăn mềm khô hằng tháng và thỉnh thoảng dùng kem đánh đồng chuyên dụng, tránh để kem dính vào mặt gương và phần gỗ bên cạnh.