Phòng tắm, nhà vệ sinh hợp với ít món, chịu nước và dễ rửa: khay đá trơn đựng xà phòng, đá cuội trơn trong đĩa gốm, bình gốm men nhỏ, chậu cây xanh chịu ẩm như trầu bà, lưỡi hổ. Theo quan niệm dân gian phổ biến, đây không phải chỗ đặt những món mang ý tài lộc như tỳ hưu, thiềm thừ, cây đá quý, tượng Thần Tài hay tượng có hình người được kính trọng; về thực tế, những món đó cũng hỏng nhanh nhất trong hơi ẩm và xà phòng.
Phòng tắm là phòng được nhắc đến nhiều trong các bài bài trí nhà ở: vị trí, cửa, gương. Bài này không bàn những chuyện đó. Ở đây chỉ trả lời câu hỏi nhiều người gõ khi trang trí lại phòng tắm: có nên đặt vật phẩm phong thuỷ trong phòng này không, nếu có thì món gì, và vì sao quan niệm dân gian lẫn thực tế đều nghiêng về sự dè dặt.
Quan niệm dân gian về phòng tắm, nói ngắn gọn
Trong cách nghĩ dân gian phổ biến, nhà vệ sinh là nơi nước thải đi ra, nên được xem là chỗ "xả", ngược với những chỗ "tụ" như phòng khách, bàn thờ, quầy thu ngân. Từ đó có lời khuyên quen thuộc: không đặt món mang ý tụ tài, giữ của trong phòng tắm, và không đặt món có hình tượng được kính trọng như tượng Phật Di Lặc, Thần Tài, Quan Công, Tam Đa ở chỗ này vì lý do tôn trọng.
Quan niệm này được nhiều người giữ, kể cả những người không quá tin vào phong thuỷ, đơn giản vì họ thấy đặt tượng ông Thọ cạnh bồn cầu là không hợp lẽ. Đây là chuyện thẩm mỹ và sự tôn trọng hơn là chuyện điềm lành dữ.
Cũng trong cách nghĩ đó, phòng tắm được khuyên giữ sạch, khô, thoáng, có ánh sáng và cây xanh. Điều thú vị là lời khuyên này trùng khớp hoàn toàn với khuyến nghị vệ sinh: phòng tắm khô thoáng ít nấm mốc, ít mùi, ít vi khuẩn. Đây là chỗ quan niệm dân gian và thực tế đi cùng một hướng.
Phòng tắm làm gì với một món đồ
Độ ẩm trong phòng tắm sau khi tắm nước nóng có thể lên gần mức bão hoà, hơi nước đọng lên mọi bề mặt lạnh. Phòng tắm không có cửa sổ chỉ có quạt hút thì ẩm kéo dài nhiều giờ. Gỗ hút ẩm, nở, nứt, mốc. Đồng trần xỉn, lên vết xanh. Keo trong món ghép như cây đá quý yếu đi, hạt rụng. Giấy, vải, tranh in mốc lốm đốm.
Xà phòng, dầu gội, sữa tắm bắn lên tạo một lớp màng trên bề mặt. Trên đá xốp như cẩm thạch, đá vôi, lớp này ngấm vào và để lại vết ố khó tẩy. Nước cứng ở nhiều vùng để lại cặn trắng trên đá và gốm.
Nhiều người lau phòng tắm bằng chất tẩy rửa mạnh có clo hay axit. Hơi của chúng làm mờ bề mặt đá mài bóng, ăn mòn đồng, và nếu bắn trực tiếp có thể làm hỏng bề mặt món. Đá cẩm thạch đặc biệt nhạy với axit.
Cuối cùng, sàn phòng tắm trơn. Món đặt ở mép kệ, cạnh bồn rửa, trên nắp bồn cầu dễ bị tay ướt gạt rơi xuống sàn gạch và vỡ, mảnh vỡ trên sàn ướt khi chân trần là tai nạn dễ xảy ra.
Nhu cầu, món nên và không nên trong phòng tắm
Bảng dưới gom các món hay được hỏi, theo cả hai góc quan niệm và thực tế:
| Nhu cầu | Món nên chọn | Món nên tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Có một món đẹp ở bồn rửa | Khay đá trơn đựng xà phòng, đĩa gốm | Tượng nhỏ, cây đá quý | Khay có việc thật, rửa được; tượng và cây bám xà phòng |
| Thêm sắc xanh, sức sống | Chậu cây chịu ẩm trong chậu gốm men | Hoa giả bằng vải | Cây thật hợp ẩm; vải mốc |
| Có đá cho đẹp | Đá cuội trơn trong đĩa, bình đá trơn | Đá xốp, đá nhuộm | Đá đặc trơn không ngấm xà phòng; đá nhuộm phai trong ẩm |
| Món mang ý tài lộc | Không đặt trong phòng tắm | Tỳ hưu, thiềm thừ, cây kim tiền | Quan niệm tránh; cũng không hợp môi trường |
| Hình tượng được kính trọng | Không đặt trong phòng tắm | Di Lặc, Thần Tài, Tam Đa | Lý do tôn trọng theo tập quán |
| Mùi thơm dễ chịu | Túi thơm khô thay định kỳ, thông gió tốt | Nến trong phòng tắm kín | Thông gió là cách khử mùi gốc; nến cạnh khăn là nguy cơ cháy |
Có thể thấy phòng tắm là phòng mà câu trả lời "không cần vật phẩm" là hoàn toàn hợp lý. Một phòng tắm sạch, khô, có một chậu cây xanh đã đáp ứng tinh thần mà quan niệm dân gian đề ra.
Chất liệu chịu được phòng tắm
Gốm men, sứ. Chất liệu sinh ra cho phòng tắm: bồn rửa, bồn cầu, gạch đều là gốm sứ. Bình, đĩa, chậu gốm men rửa được bằng chính nước tẩy rửa phòng tắm thông thường, không ố, không mốc.
Đá cuội, đá đặc trơn. Đá cuội sông, đá granite, đá basalt mài trơn chịu nước tốt. Cặn nước cứng có thể đọng thành vệt trắng; lau bằng khăn ẩm có chút giấm pha loãng với đá không phải cẩm thạch.
Thạch anh, ngọc mài bóng. Không hỏng vì nước, nhưng màng xà phòng làm mất bóng; cần lau thường xuyên. Thạch anh màu ít khi gặp nắng trong phòng tắm nên ít phai.
Gỗ đã xử lý chịu nước. Một số khay gỗ tếch, gỗ tre ép xử lý chống nước được làm riêng cho phòng tắm. Dùng được nhưng phải để khô sau mỗi lần ướt, không để đọng nước dưới đáy.
Không hợp. Gỗ chưa xử lý, đồng trần, cây đá quý ghép keo, tranh giấy, tranh vải, bột đá sơn màu, đá cẩm thạch đặt nơi bắn nước xà phòng.
Cây xanh: lựa chọn được cả hai góc đồng ý
Nếu chỉ có một thứ cho phòng tắm, nhiều người chọn cây xanh thật. Trong quan niệm dân gian, cây xanh mang sinh khí, hợp với phòng cần được làm "sạch", "tươi". Về thực tế, nhiều loại cây ưa ẩm sống tốt trong phòng tắm có cửa sổ hay có ánh sáng gián tiếp, và cây xanh làm phòng tắm trông dễ chịu hơn hẳn.
Những loại cây hay được chọn cho phòng tắm ở Việt Nam là trầu bà, lưỡi hổ, dương xỉ, lan ý, cây lá nhỏ treo. Phòng tắm không có cửa sổ, chỉ có đèn, thì cây khó sống lâu; có thể luân phiên: để cây trong phòng tắm vài ngày, mang ra ban công vài ngày.
Chậu nên là gốm men hoặc sứ có đĩa lót, đặt ở góc kệ cao hoặc treo, không đặt dưới sàn nơi nước chảy và chân dễ vấp. Đất trong chậu để lâu ẩm có thể có muỗi nhỏ; tưới vừa phải, thay lớp đất mặt khi cần.
Bát muối, túi than và đá khử mùi: tập quán và thực tế
Một tập quán khá phổ biến là đặt một bát muối hạt hay một túi than trong nhà vệ sinh, với ý "hút khí xấu". Về thực tế, muối hạt hút ẩm từ không khí và than hoạt tính hấp phụ một phần mùi, nên cả hai có chút tác dụng thật với độ ẩm và mùi ở mức nhỏ, trong không gian nhỏ. Đừng kỳ vọng nhiều hơn thế.
Nếu dùng, đặt bát muối trong đĩa gốm có gờ, ở kệ cao xa chỗ nước bắn, và thay định kỳ khi muối đã ẩm vón. Túi than hoạt tính phơi nắng vài giờ mỗi tháng để dùng lại. Không đặt bát muối ở chỗ trẻ con với tới.
Một số nơi bán đá muối, đá khoáng với lời quảng cáo "thanh lọc không khí". Cách khử mùi và ẩm hiệu quả nhất vẫn là quạt hút chạy đủ lâu sau khi tắm, cửa mở cho thoáng, và lau khô sàn. Món đá chỉ nên được chọn vì nó đẹp và chịu được môi trường, không phải vì lời hứa thanh lọc.
Màu và chất cho phòng tắm: chọn món làm phòng sáng, sạch
Phòng tắm nhỏ không cửa sổ dễ có cảm giác tối và bí. Món đặt trong phòng nên làm phòng sáng lên: gốm men trắng, xanh nhạt, đá cuội màu sáng, khay đá trắng có vân xám. Món màu tối như đá đen, đồng hun trong phòng tắm nhỏ thường làm phòng nặng hơn.
Trong cách nghĩ ngũ hành phổ biến, phòng tắm gắn với nước, và nhiều người thích chọn màu xanh, trắng, xám cho phòng này như một sự hợp lẽ. Không cần đi sâu vào ngũ hành ở đây: những màu này cũng đơn giản là màu trông sạch, mát, hợp với gạch men và thiết bị vệ sinh trắng.
Về độ bóng, món mài bóng trông sạch nhưng hiện rõ vệt nước và xà phòng; món mờ như gốm men mờ, đá mài mờ giấu vệt tốt hơn và ít phải lau hơn. Phòng tắm dùng nhiều mỗi ngày thì món mờ là lựa chọn ít tốn công.
Phòng tắm nhỏ chung cư và phòng tắm có cửa sổ
Phòng tắm căn hộ chung cư thường nhỏ 3–5 m², không cửa sổ, chỉ có quạt hút. Ở đây không gian cho món gần như không có: kệ trên bồn rửa đã đầy đồ dùng cá nhân. Một khay đá đựng xà phòng hay một đĩa gốm gom các món nhỏ là đủ, vừa là trang trí vừa giúp kệ gọn.
Phòng tắm nhà phố, nhất là nhà mới xây, có thể rộng hơn, có cửa sổ, có bậu. Có chỗ cho một chậu cây trên bậu, một bình gốm men trên kệ cao. Bậu cửa sổ phòng tắm hay là kính mờ, cánh lật hoặc cửa chớp; món trên bậu dễ bị cánh lật đẩy rơi vào bồn tắm hay xuống sàn, nên chỉ đặt món thấp, đáy rộng, sát phía trong.
Phòng tắm của trẻ con hay của người già thì càng ít món càng tốt. Sàn trơn cộng với một món rơi vỡ là tình huống phải tránh.
Phòng vệ sinh dành cho khách ở phòng khách, thường nhỏ và chỉ có bồn rửa, bồn cầu, là chỗ nhiều nhà muốn chăm chút một chút. Một bình gốm men nhỏ với một cành lá xanh, một đĩa đá trơn đựng xà phòng là đủ để khách thấy sự chu đáo. Món càng trung tính càng tốt, vì phòng này phục vụ nhiều người khác nhau.
Phòng tắm có bồn tắm nằm thì thành bồn rộng là chỗ nhiều người muốn bày một khay đá với đá cuội, chai dầu tắm. Thành bồn ướt, trơn, lại là chỗ tay vịn khi bước ra; giữ khay sát tường ở đầu bồn, xa chỗ tay vịn.
Lau dọn và kiểm hàng cho món trong phòng tắm
Món trong phòng tắm cần nhịp lau dày hơn mọi phòng khác:
- Mỗi tuần rửa khay, đĩa đá và gốm dưới vòi nước, lau khô.
- Không xịt chất tẩy có clo hay axit trực tiếp lên món đá; cất món ra trước khi tẩy rửa phòng tắm.
- Khi mua, hỏi đá đặc hay đá xốp, có nhuộm không; đá xốp và đá nhuộm không hợp phòng tắm.
- Gốm men kiểm men phủ kín cả đáy, không có chỗ gốm mộc hở để hút nước.
Đá cuội mua về để trong đĩa ở bồn rửa nên rửa kỹ trước khi dùng; đá cuội trang trí đôi khi được phủ một lớp bóng làm màu đậm hơn, gặp nước và xà phòng lâu ngày lớp phủ bong loang. Hỏi người bán đá có phủ bóng không.
Món chuyển từ phòng khác vào phòng tắm, ví dụ một bình gốm cũ, thì rửa sạch, kiểm men, và chấp nhận rằng nó sẽ cần lau thường xuyên hơn trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt vật phẩm phong thuỷ trong nhà vệ sinh không?
Theo quan niệm dân gian phổ biến, không nên đặt món mang ý tụ tài như tỳ hưu, thiềm thừ, cây đá quý, hay tượng hình tượng được kính trọng. Món hợp là khay đá, đĩa gốm, đá cuội trơn và cây xanh, giữ phòng sạch, khô, thoáng.
Vì sao không đặt tượng Di Lặc, Thần Tài trong phòng tắm?
Vì lý do tôn trọng theo tập quán: đây là những hình tượng dân gian được kính trọng, đặt ở nơi vệ sinh bị coi là không hợp lẽ. Về thực tế, tượng nhiều chi tiết cũng bám xà phòng và hơi ẩm, hỏng nhanh.
Đặt đá thạch anh trong phòng tắm có bị hỏng không?
Thạch anh không hỏng vì nước, nhưng màng xà phòng và cặn nước cứng làm mất bóng, cần lau thường xuyên. Thạch anh nhuộm hay đá xốp thì không hợp vì màu phai và ngấm xà phòng.
Cây gì hợp đặt trong phòng tắm?
Cây ưa ẩm, chịu bóng như trầu bà, lưỡi hổ, dương xỉ, lan ý. Phòng tắm không có cửa sổ thì luân phiên mang cây ra chỗ sáng vài ngày. Chậu gốm men có đĩa lót, đặt kệ cao, không đặt sàn.
Thắp nến thơm trong phòng tắm có an toàn không?
Phòng tắm kín, nhiều khăn và vải, tay ướt dễ làm đổ nến, nên nến không phải lựa chọn tốt. Thông gió tốt, quạt hút chạy đủ lâu và túi thơm khô thay định kỳ là cách giữ phòng thơm an toàn hơn.