Nhà bếp hợp với món gốm men, sứ, đá trơn mài bóng và đồng có lớp phủ, vì đây là những chất liệu rửa được bằng nước rửa bát mà không hỏng: hồ lô gốm, bình gốm men, quả cầu đá nhỏ, đĩa đá, bắp cải ngọc trơn, đôi cá chép gốm. Món nên ở kệ mở cách bếp nấu ít nhất 60–80 cm, cao hơn mặt bếp, không ở ngay trên bếp hay cạnh bồn rửa. Bếp chỉ cần một hai món nhỏ; cây đá quý, tượng gỗ chạm, món vải là những thứ bám dầu không thể làm sạch.
Bếp là nơi giữ lửa của gia đình trong cách nghĩ dân gian, và nhiều nhà muốn có một món mang lời chúc no đủ ở đây: bắp cải, hồ lô, trái cây bằng đá, đôi cá. Chuyện đặt bếp quay hướng nào, bếp với bồn rửa cách nhau bao xa thuộc bài trí nhà; bài này chỉ bàn chọn món cho môi trường đặc biệt của gian bếp: dầu mỡ, hơi nước, nhiệt, và những bàn tay đang bận rộn với dao, nồi.
Gian bếp làm hỏng vật phẩm như thế nào
Khi xào, rán, dầu bị nhiệt làm bắn thành những hạt li ti bay theo hơi nóng, rồi đọng lại trên mọi bề mặt trong bán kính vài mét, kể cả khi có máy hút mùi. Lớp dầu mỏng đó bám bụi, theo thời gian chuyển thành lớp nhờn nâu dính tay. Trên mặt món trơn, nó rửa đi được; trong kẽ của cây đá quý, chạm khắc gỗ, cụm thạch anh nhiều đầu, nó gần như không bao giờ sạch hết.
Hơi nước từ nồi luộc, nồi cơm, ấm đun ngưng tụ lên món lạnh như đá, đồng. Kết hợp với dầu, nó làm đồng trần xỉn và loang rất nhanh. Gỗ chưa xử lý kỹ hút ẩm, nứt, có thể mốc vào mùa nồm.
Nhiệt từ bếp ga, bếp từ, lò nướng làm keo trong món ghép yếu đi, làm nhựa giả đá biến dạng nếu quá gần. Và cuối cùng là chuyển động: người nấu xoay qua xoay lại, với tay lấy gia vị, mở cánh tủ. Món đặt ở mép kệ, mép mặt bếp dễ bị quẹt rơi, và trong bếp, thứ rơi xuống có thể trúng nồi đang sôi.
Nhu cầu, món hay chọn và lưu ý cho nhà bếp
Bảng dưới gom những món các gia đình hay đặt trong bếp, xếp theo nhu cầu. Ý theo tập quán là quan niệm quen thuộc:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Ý theo tập quán | Lưu ý trong bếp |
|---|---|---|---|
| Lời chúc no đủ | Hồ lô gốm men, bình gốm bầu | Chứa, tụ, đủ đầy | Gốm men rửa được; đặt kệ mở xa bếp |
| Lời chúc sung túc | Bắp cải ngọc trơn, trái cây đá | Bọc tiền, sung túc | Chọn loại bề mặt trơn, ít kẽ lá sâu |
| Lời chúc dư dả | Đôi cá chép gốm hoặc đá | Có dư, có thừa | Cá trơn, không vây mảnh; tránh cá đồng trần |
| Món nhỏ có công năng | Khay đá đựng muối tiêu, chày cối đá | Gắn với bữa cơm | Đá dùng tiếp xúc thực phẩm phải là đá đặc, không nhuộm |
| Bếp mở liền phòng ăn | Bình gốm men trên quầy bar | Đủ đầy | Cách bếp nấu ít nhất 1 m, chịu được lau hằng ngày |
| Thích món màu sắc | Gốm men màu, sứ vẽ | Tươi vui | Men tốt không ngấm dầu; tránh gốm mộc không men |
Nhìn chung, bếp hợp với gốm và sứ hơn đá và đồng. Gốm men là chất liệu sinh ra để ở trong bếp: chịu nhiệt, chịu nước, rửa bằng nước rửa bát, đặt lên giá úp bát cho khô cũng được.
Chỗ đặt: kệ mở, xa bếp lửa, cao hơn mặt bếp
Trong một gian bếp gia đình điển hình, có ba vùng: vùng nấu quanh bếp ga hay bếp từ, vùng rửa quanh bồn, và vùng sơ chế ở mặt bếp giữa hai thứ đó. Cả ba vùng đều là chỗ làm việc, không phải chỗ cho vật phẩm. Món nên ở bên ngoài ba vùng này.
Tủ bếp trên có cánh kính là một chỗ ít người nghĩ tới mà lại rất hợp: món đặt sau cánh kính được nhìn thấy nhưng không hứng dầu trực tiếp, chỉ cần lau mỗi vài tháng. Nếu nhà có tủ như vậy, một hồ lô gốm hay đôi cá gốm đặt cạnh bộ bát đĩa đẹp là cách bày gọn nhất.
Vị trí phổ biến nhất là kệ mở treo tường ở đầu tủ bếp, phía xa bếp nấu, hoặc nóc tủ lạnh, hoặc mặt quầy bar nếu bếp mở. Khoảng cách tối thiểu tới bếp nấu nên là 60–80 cm, xa hơn càng tốt, để món không hứng trực tiếp hơi dầu bốc lên. Không đặt món ngay phía trên bếp, trên máy hút mùi, vì đó là chỗ nóng và nhiều dầu nhất.
Nóc tủ lạnh là chỗ nhiều nhà hay đặt đồ, nhưng tủ lạnh rung nhẹ khi máy chạy và mặt nóc ấm. Món đặt đây nên có đế chống trượt, không nặng, và không chắn khe thoát nhiệt phía sau.
Đừng đặt món ở mép bồn rửa, trên bậu cửa sổ ngay sau bồn rửa. Nước bắn, nước rửa bát và tay ướt quẹt qua khiến món trơn trượt, dễ rơi vào bồn và vỡ.
Chất liệu: rửa được hay không là câu hỏi đầu tiên
Gốm men, sứ. Hợp nhất. Rửa bằng nước rửa bát và miếng bọt biển mềm, tráng nước, để khô. Chịu nhiệt tốt. Tránh gốm mộc không men vì gốm mộc thấm dầu vào lỗ xốp và để lại vết vĩnh viễn.
Đá trơn mài bóng. Rửa được với nước rửa bát pha loãng, lau khô ngay. Đá có lỗ xốp như cẩm thạch, đá vôi có thể thấm dầu và ố; ngọc, mã não, thạch anh mài bóng ít bị hơn.
Đồng có lớp phủ. Lau khăn ẩm có chút nước rửa bát, lau khô. Lớp phủ bong ở đâu thì đồng chỗ đó xỉn nhanh. Đồng trần không phủ không hợp bếp.
Không hợp bếp. Cây đá quý ghép keo, tượng gỗ chạm, tranh vải, tranh đá quý dán hạt, món nhựa giả đá, món có lông vũ, tua rua. Tất cả đều bám dầu và không rửa được.
Đá dùng làm đồ bếp. Chày cối đá, thớt đá, khay đá đựng gia vị là vật dụng, không chỉ là vật trang trí. Đá tiếp xúc với thực phẩm nên là đá đặc tự nhiên, không nhuộm, không phủ keo, không phải bột đá đúc. Đá mã não, đá granite đặc thường được dùng; đá xốp như đá vôi, cẩm thạch dễ ngấm nước chua như chanh, giấm.
An toàn trong bếp: lửa, dao và trẻ con
Bếp là phòng có lửa trong nhà, nên vật phẩm ở đây có thêm một tiêu chí: không bắt lửa, không làm nguy hiểm hơn khi có lửa. Món gỗ, giấy, vải đặt gần bếp ga là nguy cơ cháy. Tranh, rèm, giỏ mây đặt sát bếp cũng vậy. Kệ đặt món phía trên bếp ga lại có thêm nguy cơ người nấu với tay lấy đồ qua ngọn lửa, tay áo bắt lửa.
Dao, kéo, đồ sắc thường để trong vùng sơ chế. Món đặt gần đó dễ bị dao quẹt vào, hoặc khi với tay lấy món, tay chạm phải dao. Giữ món xa ống cắm dao, thanh nam châm treo dao.
Trẻ nhỏ thích vào bếp và hay leo lên ghế để với đồ trên mặt bếp. Món đặt ở mặt bếp thấp là trong tầm với; món nhỏ như trái cây đá cỡ trứng chim có thể bị trẻ lấy xuống, ngậm vào miệng. Nhà có trẻ nhỏ nên giữ món bếp ở kệ cao hơn tầm với khi trẻ đứng trên ghế, và chọn món đủ to để không lọt miệng.
Bếp mở liền phòng khách: món ở quầy bar và đảo bếp
Nhiều căn hộ mới thiết kế bếp mở, ngăn với phòng khách chỉ bằng một quầy bar hay một đảo bếp. Mặt quầy này vừa là chỗ ăn sáng, chỗ sơ chế phụ, vừa là thứ khách ngồi phòng khách nhìn thấy. Nhiều gia đình muốn đặt một món đẹp ở đây, và đây là chỗ hợp nhất cho vật phẩm trong một gian bếp mở, vì nó cách bếp nấu một khoảng và nằm trong tầm mắt cả nhà.
Món trên quầy bar nên thấp, dưới 25 cm, để không chắn tầm nhìn giữa người nấu và người ngồi phòng khách. Đặt ở đầu quầy xa bếp nấu nhất, không ở giữa nơi hay đặt đĩa, bát. Một bình gốm men bầu, một đĩa đá vân, một hồ lô gốm nhỏ là những lựa chọn hay gặp.
Nếu đảo bếp có bếp từ đặt ngay trên mặt đảo, thì đảo đó là vùng nấu, không phải chỗ cho vật phẩm. Trường hợp này món nên lùi về kệ tường hoặc sang phòng ăn. Bếp mở cũng có nghĩa là dầu mỡ lan xa hơn bếp kín, nên món trên quầy bar cũng cần lau như món trong bếp, mỗi tuần một lần.
Bếp nhỏ chung cư và bếp nhà phố: khác nhau thế nào
Bếp căn hộ chung cư thường là bếp chữ I hoặc chữ L dài 2–3 m, liền với phòng ăn và phòng khách. Không gian nhỏ, dầu mỡ lan ra cả phòng khách nếu máy hút mùi yếu. Ở đây một món nhỏ trên kệ mở hoặc nóc tủ lạnh là đủ. Món đặt ở phòng ăn kế bên cũng được nhìn thấy từ bếp, nên đôi khi không cần món trong bếp nữa.
Bếp nhà phố, nhất là nhà có bếp riêng phía sau, rộng hơn, có thể có kệ gỗ lớn, tủ chạn, bàn đảo. Có chỗ hơn, nhưng cũng là chỗ dễ bày quá nhiều. Một hồ lô gốm trên tủ chạn và một đĩa đá trên bàn đảo xa bếp là đủ mang ý no đủ cho một gian bếp lớn.
Bếp nhà ở nông thôn, bếp củi hay bếp có khói, không hợp món đá, đồng: khói và tro bám làm món đen đi nhanh. Món gốm men dày, rửa được, vẫn là lựa chọn bền nhất.
Dù bếp lớn hay nhỏ, một quy tắc chung giúp gian bếp gọn: mọi món đặt trong bếp nên rửa được trong năm phút. Món nào mất hơn thế để làm sạch, sớm muộn cũng sẽ bị bỏ mặc với lớp dầu đóng dày, và lúc đó nó không còn mang ý no đủ gì nữa mà chỉ là một vật bẩn trên kệ.
Lau rửa món trong bếp
Món trong bếp cần một nhịp lau riêng, dày hơn món ở phòng khác:
- Mỗi tuần lau món bằng khăn ẩm có chút nước rửa bát, lau khô lại; đừng chờ lớp dầu đóng dày.
- Mỗi tháng rửa hẳn món gốm, đá trơn dưới vòi nước; món đồng chỉ lau, không ngâm.
- Sau những bữa nấu nhiều dầu như rán cá, chiên giò, lau món ngay hôm đó khi dầu còn mỏng.
- Không dùng nước tẩy bếp mạnh, nước tẩy dầu đậm đặc lên món đá và đồng; chúng có thể làm mờ bề mặt và bong lớp phủ.
Món đã bám lớp dầu đóng cứng nhiều tháng có thể ngâm nước ấm pha nước rửa bát vài phút nếu là gốm men, rồi chà nhẹ bằng bàn chải mềm. Đá và đồng thì không ngâm; dùng khăn ấm đắp lên vết dầu cho mềm rồi lau.
Hồ lô là hình tượng hợp gian bếp nhất vì dáng tròn, ít kẽ, rửa như một chiếc bình; khi xem nhóm Hồ Lô, Hồ Lô Bát Tiên trên vatphamphongthuy.com, nên hỏi kỹ chất liệu và chọn loại bề mặt trơn, chịu nước.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bếp nên đặt vật phẩm phong thuỷ gì?
Món gốm men, sứ, đá trơn rửa được: hồ lô gốm, bình gốm bầu, bắp cải ngọc trơn, đôi cá gốm. Đặt ở kệ mở cách bếp nấu ít nhất 60–80 cm, cao hơn mặt bếp. Một hai món nhỏ là đủ.
Có nên đặt cây đá quý trong bếp không?
Không nên. Dầu mỡ bay khi nấu đọng vào kẽ lá, kẽ hạt, không rửa được, và keo ghép yếu đi vì nhiệt. Sau vài tháng cây sẽ nhờn và xỉn màu. Cây đá quý hợp phòng khách hoặc tủ kính hơn.
Đặt bắp cải ngọc trong bếp có được không?
Được, nếu chọn loại bề mặt trơn, ít kẽ lá sâu, và đặt xa bếp nấu. Bắp cải ngọc nhiều nếp lá chạm sâu sẽ bám dầu khó rửa. Lau thường xuyên khi dầu còn mỏng.
Đặt món trên nóc tủ lạnh có sao không?
Được, nhưng tủ lạnh rung khi máy chạy và mặt nóc ấm. Chọn món nhẹ, có đế chống trượt, không chắn khe thoát nhiệt phía sau tủ. Tránh món đá nặng có thể trượt rơi.
Món đồng trong bếp bị xỉn nhanh thì làm sao?
Bếp nhiều hơi dầu và hơi nước nên đồng trần xỉn rất nhanh. Chọn đồng có lớp phủ, lau khăn ẩm có chút nước rửa bát rồi lau khô. Nếu đồng đã xỉn nặng, cân nhắc chuyển món ra phòng khác và thay bằng món gốm.