Ban công chỉ hợp với vật phẩm chịu được nắng, gió, mưa: tượng và linh vật bằng đá nguyên khối, hồ lô hay bình gốm men nung kỹ, đồng đúc dày, chuông gió bằng đồng hoặc tre; đặt sát tường phía trong, trên sàn hoặc kệ thấp, neo chắc. Tuyệt đối không đặt món trên lan can, không treo ra ngoài lan can, và không để quả cầu thạch anh trong suốt ở chỗ nắng chiếu.
Tập quán thích có một món ở ban công vì đây là chỗ đón nắng, đón gió vào nhà. Nhưng ban công là chỗ duy nhất trong nhà mà một món đặt sai không chỉ hỏng món, mà có thể rơi trúng người đi bên dưới. Với ban công chung cư từ tầng ba trở lên, chuyện này nghiêm trọng hơn mọi ý nghĩa. Bài này đi theo thứ tự: an toàn trước, chất liệu chịu thời tiết sau, rồi mới tới món hay chọn. Chuyện chuông gió treo ở vị trí nào, hướng nào thuộc bài trí, ở đây chỉ bàn chọn chất liệu.
Rơi từ trên cao: rủi ro số một của ban công
Một món đá nặng 2 kg rơi từ tầng mười là một vật thể đủ gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong cho người bên dưới. Những vụ vật rơi từ ban công chung cư gây thương tích cho người đi đường, xe đỗ dưới sân không hiếm, và người có đồ rơi phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại. Nội quy nhiều toà nhà chung cư cũng cấm đặt đồ trên lan can hay treo ra ngoài ban công.
Vì vậy, quy tắc không thương lượng của ban công là: mọi vật phẩm phải nằm phía trong lan can, trên sàn hoặc trên kệ thấp sát tường nhà, thấp hơn mép lan can. Không đặt chậu, tượng, quả cầu trên bờ lan can dù bờ có rộng; không treo hồ lô, chuông gió, đèn ra phía ngoài lan can; không kê kệ cao sát lan can vì trẻ có thể dùng làm bậc để trèo.
Gió là yếu tố thứ hai. Ban công tầng cao có gió mạnh bất ngờ, đặc biệt khi có giông, áp thấp nhiệt đới, bão. Món nhẹ, đáy nhỏ, dáng cao dễ bị gió quật đổ, lăn ra mép. Món ở ban công nên nặng chân, đáy rộng, dán keo chịu nước hoặc buộc dây vào móc cố định trên tường. Khi có tin bão, đưa mọi món nhỏ vào trong nhà.
Nắng, mưa, nhiệt: chất liệu nào chịu được ban công
Ban công hướng tây vào mùa hè có thể nóng hơn trong nhà rất nhiều, mặt sàn gạch nóng bỏng tay vào buổi chiều. Mưa tạt, hơi ẩm, tia cực tím tác động lên mọi chất liệu theo cách khác nhau:
- Đá nguyên khối: chịu tốt nhất. Đá cảnh, đá granite, đá xanh, cẩm thạch đặc để ngoài trời nhiều năm vẫn ổn. Đá xốp có thể bám rêu, mốc ở chỗ ẩm.
- Gốm men nung kỹ: chịu nắng mưa tốt; gốm men rạn hay gốm mỏng có thể rạn thêm khi nắng nóng rồi mưa lạnh đột ngột.
- Đồng đúc dày: chịu được, nhưng ngoài trời đồng sẽ lên lớp gỉ xanh sau một thời gian; nhiều người thích lớp gỉ này như vẻ cổ, người khác thì không. Đồng mạ mỏng bong loang lổ.
- Bột đá đúc, nhựa giả đá: không hợp ngoài trời lâu dài; tia cực tím làm nhựa giòn, bạc màu, nứt.
- Gỗ: chỉ gỗ chịu nước có xử lý ngoài trời; gỗ trang trí trong nhà để ban công sẽ cong, nứt, mốc trong một mùa mưa.
- Đá nhuộm, thạch anh màu: phai màu dưới nắng; thạch anh tím, thạch anh hồng nhạt dần rõ rệt.
- Cây đá quý: keo gắn hạt chảy, hạt rụng khi nắng nóng; không hợp ban công nắng.
Nói ngắn gọn: ban công chọn đá đặc, gốm men tốt, đồng dày. Mọi thứ khác nên ở trong nhà.
Quả cầu trong suốt ở ban công: một rủi ro cháy có thật
Cơ chế. Quả cầu thạch anh trong hay quả cầu pha lê hoạt động như một thấu kính hội tụ. Khi nắng chiếu vào, ánh sáng gom lại thành một điểm nóng ở phía sau quả cầu, đủ làm cháy xém giấy, gỗ, vải, rèm, lá khô. Đây là hiện tượng quang học cơ bản, giống chiếc kính lúp đốt giấy mà nhiều người từng thử hồi nhỏ.
Ban công là chỗ nguy hiểm nhất. Ban công có nắng trực tiếp nhiều giờ, có rèm, có lá cây khô, có đệm ghế vải, có quần áo phơi. Đặt quả cầu trong suốt ở đây là tạo ra một nguồn nhiệt di chuyển theo mặt trời suốt ngày.
Thay bằng gì. Nếu muốn có quả cầu ở ban công, chọn quả cầu đá đục như granite, đá xanh, mã não đục, không trong suốt. Hoặc đặt quả cầu trong nhà, ở chỗ khuất nắng gần cửa ban công.
Kiểm lại chỗ cũ. Nếu bạn đã có quả cầu trong ở gần cửa sổ, bậu cửa, ban công, hãy quan sát vào giờ nắng gắt xem có điểm sáng tụ lại trên vật gì không. Nếu có, dời quả cầu đi ngay.
Nhu cầu, món hay chọn và lưu ý cho ban công
Bảng dưới gom các món hợp ban công, theo kiểu ban công và nhu cầu:
| Ban công, nhu cầu | Món hay chọn | Ý theo tập quán | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ban công chung cư nhỏ, muốn một điểm nhấn | Hồ lô gốm men lớn, cóc đá nhỏ trên sàn | Bình an; giữ của | Sát tường trong, nặng chân |
| Ban công có góc cây xanh | Đá cảnh, tiểu cảnh đá đặt giữa chậu cây | Núi non, vững | Đá đặc, không đá nhuộm |
| Muốn có âm thanh nhẹ | Chuông gió đồng hoặc tre | Âm thanh trong trẻo đón gió | Treo phía trong, móc chắc, tiếng không phiền hàng xóm |
| Ban công nhà phố rộng | Cặp nghê, kỳ lân đá cỡ vừa | Canh giữ | Đá nguyên khối, đặt chắc, không sát lan can |
| Ban công hướng tây, nắng gắt | Hạn chế món; nếu có, đá đặc màu nhạt | Như trên | Đá tối màu hấp nhiệt, nóng khi chạm |
| Nhà có trẻ nhỏ | Ít món, đặt trong chậu cây, không đồ kê trèo được | Như trên | Lưới an toàn lan can trước mọi thứ |
Cách chọn tiếng chuông gió hợp tai và không làm phiền nhà bên là một chuyện đáng cân nhắc: chuông đồng nhiều ống kêu lâu và vang, chuông tre kêu trầm và ngắn. Ban công chung cư sát nhà bên nên chọn loại ít ống, tiếng nhỏ, hoặc tháo xuống những ngày gió lớn.
Ban công chung cư và ban công nhà phố: khác nhau thế nào
Ban công chung cư thường sâu 1–1,5 m, dài 2–4 m, nằm ở tầng cao, gió mạnh, có nội quy của toà nhà. Chỗ hợp đặt vật phẩm là góc sàn sát tường nhà, giữa các chậu cây, trên kệ thấp không cao quá 60–70 cm. Món nên nhỏ và nặng: hồ lô gốm men, cóc đá, đá cảnh cỡ bàn tay đến cỡ quả dưa. Ban công dùng phơi đồ thì mọi món tránh khu vực dây phơi để không bị quần áo ướt nhỏ nước và quệt vào.
Ban công nhà phố, sân thượng thì rộng hơn, thấp tầng hơn, có thể có tường bao kín. Ở đây có chỗ cho cặp linh vật đá cỡ vừa, tiểu cảnh đá, chậu cảnh lớn kèm đá cảnh. Nhưng vẫn có người đi bên dưới vỉa hè, nên quy tắc không đặt đồ trên bờ tường, lan can vẫn giữ nguyên.
Sân thượng có thêm chuyện chống sét và chống thấm: món kim loại lớn không đặt gần hệ thống chống sét; món nặng không kê trực tiếp lên lớp chống thấm mà nên có đế cao su để không làm rách lớp này khi kéo đẩy.
Khí hậu ba miền và hướng ban công thay đổi lựa chọn
Miền Bắc. Mùa đông lạnh, mùa xuân nồm ẩm kéo dài, mùa hè nắng nóng và giông. Gốm men mỏng có thể rạn khi nhiệt độ thay đổi đột ngột; đá xốp lên rêu trong mùa nồm. Chọn đá đặc, gốm men dày nung kỹ, và lau khô sau những đợt nồm dài.
Miền Trung. Nắng gắt, gió Lào khô nóng ở một số tỉnh, mùa mưa bão tập trung. Ban công ven biển thêm hơi muối làm đồng gỉ nhanh hơn hẳn trong đất liền. Ưu tiên đá và gốm; đồng chỉ dùng khi chấp nhận lớp gỉ, và mọi món nhỏ phải dễ đưa vào nhà trước bão.
Miền Nam. Nóng quanh năm, mùa mưa có những cơn mưa lớn bất chợt, độ ẩm cao. Đồ gỗ, mây tre ngoài ban công dễ mốc; gốm men và đá bền hơn. Ban công hướng tây ở Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng Tư, tháng Năm là nơi nóng nhất nhà, món đá tối màu có thể nóng bỏng tay.
Ban công hướng tây, hướng nam. Nhận nắng gắt nhiều giờ nhất. Hạn chế món, chọn màu sáng để ít hấp nhiệt, tuyệt đối không quả cầu trong suốt, không đá nhuộm.
Ban công hướng bắc, có mái che. Ít nắng, mát, nhưng ẩm hơn; đây là ban công dễ chịu nhất cho đồng và gốm, chỉ cần chú ý rêu mốc.
Ngân sách, kiểm hàng và bảo trì món ngoài trời
Món ban công thuộc tầng nhỏ và trung là hợp lý. Món đắt tiền, đá quý, ngọc chạm tinh xảo không nên để ngoài trời; vừa chịu thời tiết, vừa dễ bị trộm ở những ban công tầng thấp, nhà phố. Đá cảnh tự nhiên, gốm men tốt, tượng đá nguyên khối chạm vừa phải là đủ đẹp và bền.
Kiểm hàng: với tượng đá, hỏi rõ là đá nguyên khối hay đá đúc từ bột đá với xi măng; bột đá đúc ngoài trời lâu sẽ nứt, bong. Gõ nhẹ: đá nguyên khối tiếng đanh, đều; đá đúc tiếng đục. Với gốm, xem men có phủ kín mặt ngoài không, đáy có lỗ thoát nước nếu là bình có thể đọng nước mưa. Nước đọng trong bình, hồ lô ở ban công là chỗ muỗi đẻ trứng, nên lật úp hoặc đổ nước sau mưa.
Bảo trì: mỗi tháng kiểm món có bị lệch, lỏng, nứt không; mỗi mùa mưa lau rêu, mốc bằng bàn chải mềm và nước; trước mùa bão đưa món nhỏ vào nhà. Chuông gió kiểm dây treo và móc mỗi quý, vì dây treo ngoài trời mục nhanh hơn ta nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Ban công chung cư nên đặt vật phẩm gì?
Món nhỏ, nặng chân, chịu nắng mưa như hồ lô gốm men, cóc đá, đá cảnh, đặt trên sàn sát tường trong hoặc giữa chậu cây. Không đặt món trên lan can, không treo ra ngoài, và tuân theo nội quy toà nhà về đồ đạc ở ban công.
Có nên đặt quả cầu thạch anh ở ban công không?
Không nên với quả cầu trong suốt. Quả cầu gom nắng như thấu kính, tạo điểm nóng có thể làm cháy rèm, đệm vải, lá khô, quần áo. Nếu muốn có quả cầu ngoài trời, chọn quả cầu đá đục; còn quả cầu trong để trong nhà, khuất nắng.
Đồ đồng để ngoài ban công có bị hỏng không?
Đồng đúc dày không hỏng nhưng sẽ lên lớp gỉ xanh sau một thời gian ngoài trời; nhiều người thích vẻ cổ này. Đồng mạ mỏng thì bong loang lổ. Nếu muốn đồng giữ màu, đặt ở chỗ có mái che, tránh mưa tạt.
Treo chuông gió ở ban công cần lưu ý gì?
Treo phía trong lan can, móc chắc, dây chịu thời tiết, kiểm dây mỗi quý. Chọn loại tiếng nhỏ, ít ống nếu ban công sát nhà bên. Ngày gió lớn có thể tháo xuống. Vị trí treo theo quan niệm bài trí là chuyện riêng, không bàn ở đây.
Tượng bột đá để ban công được bao lâu?
Thường không bền ngoài trời. Tia nắng làm nhựa giòn, bạc màu; mưa nắng xen kẽ làm nứt, bong. Bột đá hợp trong nhà hơn. Ban công nên chọn đá nguyên khối, gốm men nung kỹ hoặc đồng đúc dày.