Phòng người già hợp với ít món, nhẹ tay, đặt thấp và gọn hai bên lối đi: tượng Tam Đa hay ông Thọ cỡ nhỏ trên tủ thấp, quả đào đá, đôi hạc, rùa đá, một bức tranh tùng hạc treo chắc, bình hoa đá trên bàn nhỏ. Điều quan trọng hơn món là chỗ: lối từ giường ra cửa, từ giường vào nhà vệ sinh phải thông hoàn toàn; không đặt món dưới sàn, ở góc đi qua, hay trên kệ cao ông bà phải kiễng chân lau.
Biểu tượng trường thọ như ông Thọ, quả đào, cây tùng, hạc, rùa là những hình ảnh quen thuộc trong phòng ông bà ở nhiều gia đình Việt, như một lời chúc sống lâu, khoẻ mạnh. Tập quán là vậy; còn về thực tế, phòng người cao tuổi có những yêu cầu riêng mà phòng khách hay phòng ngủ của người trẻ không có: thị lực giảm, phản xạ chậm hơn, hay dậy đêm, có người dùng gậy hay khung tập đi. Bài này chọn vật phẩm từ những yêu cầu đó trước.
Lối đi trước, vật phẩm sau
Té ngã là một trong những nguy cơ lớn với người cao tuổi, và phần nhiều xảy ra trong nhà, đặc biệt vào ban đêm khi đi vệ sinh. Một món đồ đặt dưới sàn ở góc lối đi, một tấm thảm nhỏ quăn mép, dây điện của chiếc đèn trang trí chạy ngang lối đều có thể là nguyên nhân. Trước khi chọn bất kỳ vật phẩm nào cho phòng ông bà, hãy đi lại lối từ giường ra cửa và từ giường tới nhà vệ sinh, như một người vừa tỉnh ngủ trong ánh sáng mờ.
Lối đi cần rộng ít nhất bằng hai vai người, khoảng 70–90 cm, rộng hơn nếu ông bà dùng gậy hay khung tập đi. Trên lối đó không có món gì dưới sàn: không chậu cây đá quý đặt sàn, không bình gốm lớn ở góc, không tượng đặt sát chân tường. Những món đó có chỗ ở phòng khách; phòng người già không cần chúng.
Món trên tủ đầu giường cũng nằm trong vùng hoạt động ban đêm: ông bà với tay tìm cốc nước, kính, điện thoại, thuốc trong bóng tối. Món đặt ở đây phải lùi vào trong, nhẹ, không dễ đổ, không có cạnh sắc. Vị trí đẹp nhất cho vật phẩm thường là tủ thấp hoặc bàn nhỏ cạnh tường, xa lối đi, nơi ông bà nhìn thấy từ giường hay từ ghế ngồi.
Nhu cầu, món hay chọn và lưu ý cho phòng ông bà
Bảng dưới gom những món gắn với lời chúc trường thọ, bình an mà các gia đình hay chọn. Cột ý nghĩa là tập quán, không phải lời hứa về sức khoẻ:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Ý theo tập quán | Lưu ý cho người cao tuổi |
|---|---|---|---|
| Lời chúc sống lâu | Ông Thọ, quả đào đá, bộ Tam Đa nhỏ | Phúc, lộc, thọ | Cỡ 20–30 cm trên tủ thấp; tránh bộ lớn đặt sàn |
| Sự bền bỉ, bình an | Rùa đá hoặc rùa đồng | Trường thọ, vững | Dáng bệt, không đặt ở mép tủ |
| Thanh cao, nhẹ nhàng | Đôi hạc, tranh tùng hạc | Tuổi thọ, thanh thản | Hạc có chân mảnh dễ gãy; tranh treo bằng vít |
| Một món để cầm, ngắm | Quả cầu nhỏ trên đế, đá mài tròn | Tròn đầy | Đặt chỗ ông bà ngồi; quả cầu không ở chỗ có nắng |
| Ông bà thích trồng cây, hoa | Bình hoa mẫu đơn hoặc sen đá | Phú quý, thanh | Nhẹ, dễ lau, không cần tưới |
| Đồ đeo cho ông bà | Vòng trầm, vòng ngọc trơn | Hộ thân theo quan niệm | Vòng dễ đeo, dễ tháo; không quá chật cổ tay |
Phần lớn món trong bảng có thể làm nhỏ. Một quả đào đá cỡ nắm tay hay một ông Thọ cao 20 cm trên tủ thấp mang trọn lời chúc mà không biến phòng ông bà thành phòng trưng bày.
Đèn đêm và ánh sáng: món nhìn thấy được trong bóng tối
Thị lực người cao tuổi kém đi trong ánh sáng yếu và cần thời gian lâu hơn để thích nghi khi chuyển từ sáng sang tối. Một ngọn đèn đêm dịu ở chân giường hay dọc lối ra nhà vệ sinh có ích hơn mọi vật phẩm. Nhiều gia đình kết hợp hai thứ: đèn đá muối, đèn hình hoa sen, đèn có chân đế đá đặt trên tủ thấp vừa làm đèn đêm vừa là món trang trí.
Nếu chọn đèn đá muối hay đèn trang trí, có vài điều thực tế cần để ý. Dây điện phải đi sát tường, không chạy ngang lối. Đèn đặt trên mặt phẳng vững, không ở mép tủ. Đèn đá muối hút ẩm, mùa nồm có thể chảy nước ra mặt tủ, nên đặt trên đĩa lót và không cạnh ổ điện. Bóng đèn nên là loại LED ít toả nhiệt; bóng sợi đốt cũ để gần rèm, chăn là nguy cơ cháy.
Những lợi ích sức khoẻ mà đôi khi người bán gán cho đèn đá muối không có cơ sở được kiểm chứng rõ ràng. Hãy xem nó đơn giản là một ngọn đèn đêm có ánh cam ấm, dễ chịu, và chọn vì điều đó.
Một chi tiết nhỏ nhiều nhà bỏ qua: ánh đèn đêm nên chiếu xuống sàn, không chiếu thẳng vào mắt người nằm. Đèn đặt trên tủ đầu giường mà bóng lộ ra ngang tầm mắt sẽ làm ông bà chói mắt mỗi lần trở mình. Đèn đặt thấp, có chao che, hoặc đèn cảm ứng gắn chân tường bật sáng khi có người bước xuống là lựa chọn được nhiều gia đình có người già dùng.
Chất liệu, trọng lượng và việc lau dọn
Nhẹ hơn là tốt hơn. Ông bà thường tự lau dọn đồ trong phòng mình, và nhấc một món đá ba cân lên để lau bên dưới là việc nặng với cổ tay người già. Món dưới 1 kg, hoặc món nặng nhưng có đế trượt được, hợp hơn.
Trơn hơn là tốt hơn. Món nhiều kẽ như cây đá quý, tượng chạm cầu kỳ bám bụi, khó lau, lại là chỗ bụi gây khó chịu cho người có bệnh hô hấp. Đá trơn, gốm men, đồng có lớp phủ lau khăn ẩm là sạch.
Màu tương phản với nền. Thị lực giảm khiến món cùng màu với mặt tủ dễ bị va mà không thấy. Món sáng màu trên tủ gỗ tối, hoặc món màu trầm trên tủ trắng, dễ nhận ra hơn khi với tay.
Không cạnh sắc ở tầm tay. Da người già mỏng, dễ trầy và lâu lành. Món đặt trên tủ đầu giường, bàn cạnh ghế nên bo tròn mọi cạnh.
Không mùi mạnh. Gỗ thơm, tinh dầu, nhang trầm đặt trong phòng ngủ kín có thể làm người già có bệnh hô hấp khó chịu. Nếu ông bà thích mùi trầm, đặt món ở phòng khách thoáng, phòng ngủ giữ không khí sạch.
Ông bà dùng gậy, xe lăn: chỗ đặt món thay đổi thế nào
Người dùng gậy cần một tay vịn khi đứng lên, ngồi xuống. Tay vịn thường là mép tủ đầu giường, lưng ghế, mép bàn. Món đặt ở những mép này dễ bị gạt đổ khi ông bà chống tay. Quan sát xem ông bà hay vịn vào đâu và giữ chỗ đó trống.
Người ngồi xe lăn nhìn mọi thứ từ độ cao thấp hơn, khoảng 110–120 cm so với 150–160 cm khi đứng. Món trên tủ cao hay kệ trên tường gần như không thấy được, còn món trên bàn thấp, tủ đầu giường thì ở ngay tầm mắt. Chọn món cho tầm nhìn đó, và đặt ở chỗ xe lăn tiếp cận được mà không phải xoay xở.
Khung tập đi cần lối rộng hơn gậy. Phòng có khung tập đi càng nên ít món, và mọi món ở cao ngang hông trở lên, không ở sàn.
Ông bà có trí nhớ giảm sút thì sự quen thuộc quan trọng hơn sự mới mẻ. Đừng đổi chỗ món trong phòng thường xuyên; món đặt cố định ở một chỗ quen giúp ông bà định hướng trong phòng, kể cả ban đêm. Một món quen thuộc từ nhà cũ, như bức tranh cũ hay đôi hạc đồng đã có từ lâu, khi ông bà chuyển về ở cùng con cháu thường đáng giữ hơn một món mới đắt tiền.
Chọn theo sở thích của ông bà, không chỉ theo biểu tượng
Con cháu chọn quà cho ông bà hay đi thẳng vào nhóm biểu tượng trường thọ: Tam Đa, ông Thọ, hạc, đào. Đó là lựa chọn an toàn, nhưng không phải lúc nào cũng là món ông bà thích nhất. Có ông thích cây cảnh, có bà thích hoa, có người cả đời làm nghề mộc, nghề gốm, nghề giáo. Một món gắn với đam mê hay nghề cũ của ông bà thường được nâng niu hơn một bộ tượng theo khuôn.
Ví dụ: một ông cụ từng là thầy giáo có thể thích một bình bút đá đặt trên bàn đọc báo hơn bộ Tam Đa. Một bà cụ thích trồng lan có thể vui với một bình hoa lan bằng đá, nhẹ, không cần tưới, đặt cạnh cửa sổ phòng mình. Một ông cụ quê miền biển có thể quý một con thuyền gỗ nhỏ.
Hỏi ông bà trực tiếp cũng là một cách. Nhiều người già ngại nhận quà đắt, ngại phòng chật thêm đồ, và sẽ nói thẳng nếu được hỏi. Câu trả lời đôi khi là "ông chỉ cần cái đèn ngủ cho sáng", và đó là món quà đúng nhất.
Mừng thọ: tặng món cho phòng ông bà
Dịp mừng thọ là lúc con cháu hay tặng vật phẩm: bộ Tam Đa, tượng ông Thọ, tranh tùng hạc, cặp hạc đồng. Món quà mang lời chúc rất rõ, nhưng nhiều khi được chọn theo cỡ để "trông cho xứng", thành ra quá lớn so với phòng ông bà. Một bộ Tam Đa cao 60 cm đặt trong phòng ngủ 12 m² chiếm gần hết mặt tủ, và thường cuối cùng được chuyển ra phòng khách.
Nếu muốn quà ở lại trong phòng ông bà, chọn cỡ nhỏ: ông Thọ hay bộ Tam Đa cao 20–30 cm, quả đào đá cỡ nắm tay, rùa nhỏ. Nếu muốn món lớn cho dịp lễ, chọn sẵn chỗ ở phòng khách và nói với ông bà từ đầu.
Món quà có ý nghĩa nhất với người cao tuổi nhiều khi lại là món dùng được: một chiếc ghế ngồi êm, một ngọn đèn đêm tốt, một tấm thảm chống trượt. Kết hợp một món nhỏ mang lời chúc với một món có ích là cách được nhiều gia đình chọn.
Kiểm hàng cho món phòng ông bà
Vài điểm nên xem khi mua:
- Tượng nhiều chi tiết như râu, gậy, quạt của ông Thọ, Tam Đa: kéo nhẹ xem có lỏng, vì chi tiết mảnh gãy ra dễ thành vật nhọn trên tủ.
- Đèn đá muối: dây, công tắc, đuôi đèn chắc chắn; có đĩa lót hứng nước.
- Vòng trầm, vòng ngọc: dây chun đủ chắc, vòng không quá chật, ông bà tự đeo tự tháo được.
- Tranh treo: khung nhẹ, móc chắc, không có mặt kính vỡ được nếu treo gần giường.
Với món đá, nhấc thử trong tay ở cửa hàng và hình dung ông bà nhấc nó lên để lau. Nếu chính bạn thấy hơi nặng một tay, món đó sẽ là gánh nặng với cổ tay người già.
Muốn một bộ Tam Đa cỡ nhỏ cho chiếc tủ đầu giường của ông bà, nhóm Tam Đa, Tiên Thánh trên vatphamphongthuy.com là chỗ để bắt đầu; xem chiều cao từng mẫu trước, rồi mới tới chất liệu.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ông bà nên đặt vật phẩm gì?
Món mang lời chúc trường thọ, cỡ nhỏ, nhẹ và dễ lau: ông Thọ hay Tam Đa cao 20–30 cm, quả đào đá, rùa đá, đôi hạc, tranh tùng hạc. Đặt trên tủ thấp xa lối đi, không đặt dưới sàn hay trên kệ cao.
Đèn đá muối có tốt cho người già không?
Hãy xem nó như một ngọn đèn đêm có ánh ấm, dễ chịu. Các lợi ích sức khoẻ thường được quảng cáo chưa có cơ sở rõ ràng. Nếu dùng, đi dây sát tường, đặt trên đĩa lót vì đá muối hút ẩm, và chọn bóng LED ít nóng.
Tặng Tam Đa mừng thọ nên chọn cỡ nào?
Nếu muốn đặt trong phòng ông bà, cỡ 20–30 cm là vừa với tủ đầu giường hay tủ thấp. Bộ lớn 50–60 cm hợp phòng khách hơn; nên chọn sẵn chỗ và nói với ông bà từ đầu.
Có nên đặt cây đá quý trong phòng người già không?
Không phải lựa chọn tốt nhất: cây đá quý bám bụi nhiều ở kẽ lá, khó lau với người già, và chậu nặng. Món trơn như quả đào đá, rùa đá, bình hoa đá dễ chăm hơn.
Ông bà dùng gậy thì đặt món ở đâu?
Giữ trống những mép tủ, mép bàn ông bà hay vịn khi đứng lên ngồi xuống. Món đặt lùi vào trong, cạnh tường, xa lối đi. Không đặt món dưới sàn trong phòng có người dùng gậy hay khung tập đi.
