Tháp Văn Xương bột đá là tháp đúc khuôn từ bột đá xay trộn nhựa, còn tháp resin là tháp đúc hoàn toàn bằng nhựa, có thể trong suốt hoặc pha màu; cả hai đều là vật liệu tổng hợp, giá mềm, nhiều mẫu mã, và hoàn toàn dùng được nếu được gọi đúng tên. Điều cần biết là chúng bền đến đâu, lớp màu giữ được bao lâu, và cách phân biệt với đá tự nhiên.
Nhiều phụ huynh chọn tháp bột đá vì giá dễ chịu, dáng mái cong rõ, màu sắc đẹp mắt, lại nhẹ hơn đá thật. Tháp resin trong có hoa khô hay nhũ lấp lánh bên trong cũng được các bạn học sinh yêu thích. Bài này giải thích hai vật liệu được làm thế nào, cách đọc lớp hoàn thiện, những điểm yếu cần biết như bong sơn, ngả vàng, biến dạng vì nhiệt, và cách chọn, lau, đặt để tháp đẹp lâu.
Bột đá và resin được làm thế nào
Bột đá trong ngành đồ mỹ nghệ thường là đá xay mịn, phổ biến là bột đá vôi hoặc bột đá cẩm thạch, trộn với nhựa tổng hợp làm chất kết dính. Hỗn hợp sệt được đổ vào khuôn, thường là khuôn silicon lấy dấu từ một mẫu gốc do thợ nặn hoặc khắc. Khi nhựa đông cứng, tháp được tháo khuôn, mài sửa mép, rồi sơn màu, phủ nhũ hoặc phủ bóng.
Resin ở đây chỉ nhựa đúc, thường là nhựa epoxy hoặc polyester. Tháp resin trong được đổ từ nhựa trong suốt, có thể thả hoa khô, vụn đá, nhũ kim tuyến vào giữa để tạo hiệu ứng. Tháp resin đục được pha màu, nhìn gần giống gốm hay đá.
Ưu điểm chung của hai loại là sao chép được mẫu gốc nhiều lần với chi tiết khá tốt, nên một mẫu tháp đẹp có thể bán ra hàng loạt với giá thấp hơn nhiều so với tạc đá từng chiếc. Đây là lý do tháp bột đá có rất nhiều kiểu dáng, từ tháp mái cong cầu kỳ tới tháp có rồng cuốn, cá chép vây quanh chân.
Điều cần nói rõ: bột đá không phải đá nguyên khối. Tên gọi "đá" dễ gây hiểu nhầm. Người bán tử tế sẽ ghi "bột đá", "đá ép" hoặc "composite"; nếu chỉ ghi "đá tự nhiên" cho một chiếc tháp nhẹ, màu đều, có đường khuôn, bạn có quyền hỏi lại.
Nhận biết tháp đúc khuôn
Vài dấu hiệu sau giúp bạn nhận ra tháp bột đá hoặc resin, phân biệt với tháp tạc từ đá tự nhiên:
- Tìm đường khuôn: một đường mảnh chạy dọc hai bên thân tháp, từ đế lên chóp, nơi hai nửa khuôn ghép lại. Hàng mài kỹ thì đường này mờ, nhưng nhìn dưới ánh sáng xiên vẫn thấy. Với tháp mái cong, đường khuôn thường cắt ngang góc mái, để lại một gờ nhỏ ở đầu mái vểnh.
- Lật đáy: đáy tháp bột đá thường phẳng, hơi lõm, có khi thấy lớp nhựa bóng hoặc lỗ khí nhỏ. Nhiều tháp được dán nỉ che đáy.
- Nhìn màu: bột đá sơn có màu đều đặn, không có vân xuyên vào trong như đá thật. Chỗ trầy lộ ra lớp bên dưới màu trắng hoặc xám, khác màu sơn.
- Cầm tay: tháp bột đá nhẹ hơn đá nguyên khối cùng cỡ, và ấm lên nhanh khi cầm vì nhựa dẫn nhiệt kém.
- Gõ nhẹ bằng móng tay: đá tự nhiên cho tiếng đanh, bột đá và resin cho tiếng đục, trầm hơn.
- Soi mép mái ở các tầng trên cùng: chỗ khuôn khó đổ đầy, có thể thấy lỗ khí li ti hoặc mép bị khuyết rồi trám sơn.
Những dấu hiệu này không nhằm chê tháp đúc khuôn. Chúng chỉ giúp bạn biết mình đang mua thứ gì để trả mức giá tương xứng và chăm sóc đúng cách.
Các lớp hoàn thiện hay gặp trên tháp bột đá
Lớp ngoài cùng quyết định vẻ đẹp và độ bền màu của tháp bột đá. Bảng dưới gom những kiểu phổ biến.
| Lớp hoàn thiện | Nhìn thấy | Điểm yếu | Lưu ý khi lau |
|---|---|---|---|
| Sơn nhũ vàng | Vàng ánh kim, đều | Mòn ở chỗ hay chạm, có thể xỉn sau vài năm | Khăn khô mềm, không chà mạnh |
| Sơn giả ngọc | Xanh ngọc, có vân vẽ | Vân lặp lại giữa các tháp cùng mẫu | Khăn hơi ẩm, lau khô ngay |
| Sơn giả đồng | Nâu đồng, có điểm sáng ở chỗ nổi | Lộ màu nền khi trầy | Không dùng kem đánh đồng |
| Phủ bóng trong | Bóng như men | Ngả vàng nhẹ theo thời gian dưới nắng | Tránh cồn, xăng thơm |
| Để màu bột tự nhiên | Trắng ngà hoặc xám, mờ | Dễ bám bẩn, khó lau vết dầu | Quét bụi, hạn chế lau ướt |
Với tháp nhũ vàng, đừng nhầm với dát vàng lá hay mạ vàng. Nhũ là sơn có bột kim loại, rẻ, đẹp lúc mới nhưng không bền bằng các kỹ thuật kia. Nếu được giới thiệu là "dát vàng", hãy hỏi kỹ kỹ thuật cụ thể.
Tháp resin trong: đẹp nhưng cần biết vài điểm
Ngả vàng theo thời gian. Nhựa epoxy trong suốt có xu hướng ngả vàng dần khi tiếp xúc tia cực tím của ánh nắng. Tháp đặt cạnh cửa sổ có thể vàng đi rõ sau một thời gian. Đặt tháp ở chỗ khuất nắng giúp giữ độ trong lâu hơn.
Mềm hơn thuỷ tinh. Resin dễ trầy hơn pha lê. Lau bằng khăn mềm, không dùng giấy ăn thô vì giấy có thể để lại vết xước mảnh.
Chịu nhiệt kém. Resin có thể mềm, cong vênh khi gần nguồn nhiệt như đèn sợi đốt, mặt trên máy tính, hoặc trong xe hơi đậu ngoài nắng. Đừng để tháp resin trong cốp xe khi đi đường xa mùa hè.
Bọt khí bên trong. Bọt khí nhỏ là chuyện thường của hàng đúc thủ công. Bọt quá nhiều, nằm ngay mặt ngoài làm lỗ rỗ, là dấu hiệu đổ khuôn ẩu.
Mùi nhựa. Tháp mới mở hộp có thể còn mùi nhựa nhẹ. Để tháp ở chỗ thoáng vài ngày trước khi đặt lên bàn học trong phòng kín.
Mẫu tháp bột đá có rồng, cá chép, đế tiền xu
Vì đúc khuôn dễ tạo chi tiết, tháp bột đá thường được làm thêm hoạ tiết: rồng cuộn quanh thân, cá chép vây quanh chân, đế hình tiền xu hay bát quái, có khi gắn thêm bút lông nhỏ bên cạnh. Những mẫu này nhìn bắt mắt trong ảnh, nhưng khi đặt lên bàn học thì cần cân nhắc vài điều.
Thứ nhất là diện tích. Tháp có đế rộng kèm hoạ tiết chiếm nhiều chỗ hơn hẳn tháp trơn cùng chiều cao; bàn học vốn đã chật vì sách vở, máy tính, đèn. Thứ hai là bụi: mỗi vảy rồng, mỗi vây cá là một chỗ đọng bụi, lau mất nhiều thời gian hơn. Thứ ba là độ bền: râu rồng, đuôi cá, cán bút nhỏ là những phần mảnh, dễ gãy nhất khi lau hay vận chuyển.
Nếu bạn thích mẫu nhiều hoạ tiết, hãy chọn chỗ đặt là kệ sách hoặc tủ trưng bày thay vì mặt bàn học. Nếu cần một chiếc tháp cho bàn học dùng hằng ngày, mẫu trơn, mái rõ, đế gọn thường tiện hơn. Ý nghĩa biểu tượng của tháp không phụ thuộc vào số lượng hoạ tiết đi kèm; thêm rồng hay cá chép là kết hợp thêm biểu tượng khác theo sở thích, không phải để tháp "mạnh hơn".
Khi xem ảnh online, hãy chú ý các chi tiết mảnh ấy trên ảnh chụp cận: chúng có sắc nét hay bị tù tròn, có vết keo gắn rời không. Hoạ tiết gắn rời bằng keo dễ bong hơn hoạ tiết đúc liền với thân. Nếu mua làm quà cho trẻ nhỏ, bút lông mini hay quả cầu nhỏ gắn kèm là những chi tiết có thể rời ra, cần để ý nguy cơ trẻ cho vào miệng.
Độ bền thực tế và những hỏng hóc hay gặp
Tháp bột đá chịu va chạm kém hơn đồng nhưng không giòn như pha lê. Rơi từ bàn xuống sàn gạch, tháp thường gãy chóp hoặc sứt góc mái, ít khi vỡ vụn. Chỗ gãy lộ ra phần bột trắng bên trong, có thể gắn lại bằng keo dán đa năng loại dùng cho gốm sứ, rồi dặm sơn cùng màu.
Hỏng hóc hay gặp nhất là bong sơn. Lớp sơn thường bong ở chỗ tay hay cầm, ở chóp và ở mép đế cọ xát với mặt bàn. Nguyên nhân có thể do sơn trực tiếp lên bề mặt chưa xử lý kỹ, do lau bằng chất tẩy, hoặc do độ ẩm cao làm sơn phồng. Nếu thấy một điểm sơn phồng nhỏ, đừng cạy; để tháp ở chỗ khô thoáng và dặm lại khi cần.
Lớp nhũ vàng sau vài năm có thể xỉn, ngả màu đồng. Có thể nhờ thợ sơn đồ mỹ nghệ phủ lại, hoặc chấp nhận vẻ cũ. Muốn tháp bền màu hơn, có thể nhờ thợ phủ thêm một lớp bóng trong ngay từ đầu, nhất là với tháp đặt ở chỗ tay hay chạm. Tháp bột đá không cần giữ hoàn hảo như món đồ cổ; nhiều gia đình dùng một chiếc tháp cho con suốt những năm đi học, khi con lớn thì cất làm kỷ niệm.
Chọn tháp bột đá, resin cho đúng nhu cầu
Tháp bột đá hợp với những ai cần một món có dáng tháp cổ mái cong rõ nét, nhiều chi tiết, màu sắc rực rỡ, mà không muốn chi nhiều. Nó cũng hợp làm quà tặng số lượng lớn, ví dụ giả định một lớp học muốn tặng mỗi bạn một chiếc tháp nhỏ trước kỳ thi chuyển cấp.
Với trẻ nhỏ, tháp bột đá nhẹ hơn đá, không vỡ thành mảnh sắc như pha lê, nhưng chóp nhọn vẫn cần lưu ý, và lớp sơn bong có thể bị trẻ cạy, đưa lên miệng. Chọn mẫu chóp tròn, sơn còn nguyên, và nhắc con không cạy sơn. Tháp resin trong có vật nhỏ bên trong thì an toàn vì vật được bọc kín, chỉ cần tháp không nứt.
Khi mua online, hãy hỏi người bán ba điều: vật liệu chính xác là bột đá, resin hay đá tự nhiên; lớp hoàn thiện là sơn nhũ, phủ bóng hay mạ; chiều cao và trọng lượng cụ thể. Khi cần so sánh các mẫu, có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và đối chiếu ba điều này.
Câu hỏi thường gặp
Tháp Văn Xương bột đá có phải đá thật không?
Không phải đá nguyên khối. Bột đá là đá xay mịn trộn nhựa rồi đúc khuôn. Đây là vật liệu tổng hợp, giá mềm, cho nhiều mẫu mã đẹp. Người bán nên ghi đúng là bột đá, đá ép hoặc composite.
Tháp bột đá dùng được bao lâu?
Nếu đặt ở chỗ khô, tránh nắng, lau nhẹ bằng khăn khô, tháp bột đá có thể giữ dáng nhiều năm. Lớp sơn nhũ có thể xỉn hoặc mòn ở chỗ hay chạm sau vài năm, có thể nhờ thợ phủ lại.
Tháp resin trong bị ngả vàng có sửa được không?
Ngả vàng do tia cực tím làm thay đổi bên trong nhựa, gần như không phục hồi được. Cách tốt nhất là phòng từ đầu: đặt tháp ở chỗ khuất nắng, xa cửa sổ.
Lau tháp bột đá bằng gì?
Dùng cọ mềm quét bụi ở mái tầng, rồi lau bằng khăn khô hoặc khăn hơi ẩm, lau khô ngay. Không dùng cồn, chất tẩy, xăng thơm vì chúng làm bong, mờ lớp sơn.
Tháp bột đá gãy chóp có gắn lại được không?
Được. Dùng keo dán gốm sứ đa năng gắn chóp, giữ cố định đến khi keo khô, rồi dặm sơn cùng màu lên vết nối. Vết gãy lớn ở thân nên nhờ thợ sửa đồ mỹ nghệ.
Có nên mua tháp bột đá cho trẻ nhỏ không?
Có thể, vì tháp nhẹ và không vỡ thành mảnh sắc. Nên chọn mẫu chóp tròn, sơn còn nguyên, đặt ở góc trong cùng của bàn và nhắc con không cạy sơn.