Tháp Văn Xương phổ biến nhất là loại chín tầng, sau đó đến bảy tầng và mười ba tầng; số tầng chủ yếu là kiểu dáng theo truyền thống tháp cổ, không có quy định nào bắt buộc phải chọn một con số cụ thể. Điều quan trọng hơn khi mua là đếm tầng cho đúng, vì mô tả sản phẩm hay tính lẫn cả đế và chóp vào số tầng.
Câu hỏi "nên mua tháp mấy tầng" xuất hiện rất thường xuyên ở quầy vật phẩm. Có người nghe nói chín tầng mới "đúng", có người lại được khuyên mười ba tầng cho "cao hơn". Bài này giải thích vì sao tháp hay có số tầng lẻ, cách đếm tầng trên ảnh và trên tay, quan hệ giữa số tầng với chiều cao, và gợi ý chọn số tầng theo chỗ đặt thực tế.
Vì sao tháp thường có số tầng lẻ
Nhìn các ngọn tháp cổ ở Việt Nam và các nước Đông Á, bạn sẽ thấy phần lớn có số tầng lẻ: ba, năm, bảy, chín, mười một, mười ba. Cách giải thích được nhắc nhiều nhất dựa vào quan niệm âm dương: số lẻ thuộc dương, gắn với trời, với sự đi lên, nên hợp với một công trình vươn cao. Tháp Văn Xương thu nhỏ thừa hưởng nếp ấy.
Tuy vậy, đây là xu hướng chứ không phải quy tắc tuyệt đối. Tháp Phổ Minh thời Trần, một trong những ngọn tháp cổ nổi tiếng của Việt Nam, thường được mô tả có mười bốn tầng. Điều này cho thấy người xưa cũng có lúc chọn số chẵn, và việc đếm tầng ở công trình thật đôi khi còn khác nhau tuỳ người tính tầng đế.
Với tháp để bàn, nhà sản xuất chọn bảy hay chín tầng phần nhiều vì tỉ lệ đẹp ở cỡ mười lăm đến ba mươi phân. Ít tầng quá thì tháp trông thấp, giống chiếc chặn giấy; nhiều tầng quá thì mỗi tầng phải rất mỏng, khó tạc, dễ mẻ. Chín tầng là điểm cân bằng giữa vẻ thanh thoát và độ bền, nên trở thành loại bán chạy nhất.
Cũng cần biết rằng tháp để bàn không sao chép một ngọn tháp cụ thể nào. Nhà làm thường lấy dáng chung của tháp mái cong rồi chia tầng sao cho vừa mắt, nên hai xưởng khác nhau làm "tháp chín tầng" có thể cho ra hai dáng khá khác: một bên thân thon cao, một bên thân đầm, mái xoè rộng. Khi chọn, hãy nhìn tổng thể dáng tháp có hợp mắt mình không, thay vì chỉ dựa vào con số.
Ý nghĩa thường được gán cho từng số tầng
Mỗi số tầng có một vài cách diễn giải được truyền miệng. Bảng dưới gom những cách hiểu phổ biến kèm nhận xét thực tế; bạn nên coi phần ý nghĩa là lời chúc, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật.
| Số tầng | Cách hiểu hay được nhắc | Dáng tháp ở cỡ để bàn | Hợp với chỗ nào |
|---|---|---|---|
| 5 tầng | Gợi năm yếu tố ngũ hành theo cách giải thích của một số người bán | Thấp, đầm, ít chi tiết | Bàn nhỏ, tháp mini làm quà |
| 7 tầng | Số lẻ quen thuộc của tháp chùa, gợi sự viên mãn | Cân đối, mỗi tầng còn dày | Bàn học sinh, tháp đá dễ tạc |
| 9 tầng | Chín là số dương lớn nhất trong dãy một chữ số, gợi sự cao nhất | Thanh thoát, phổ biến nhất | Bàn học, bàn làm việc, kệ sách |
| 13 tầng | Gợi ngọn tháp lớn, công trình bề thế | Cao, thân mảnh, tầng mỏng | Kệ sách, tủ trưng bày, phòng đọc |
| Số chẵn | Ít gặp, đôi khi do đếm cả đế | Tuỳ mẫu | Hỏi lại người bán cách đếm |
Không có tài liệu cổ nào quy định học sinh phải dùng tháp chín tầng hay người đi làm phải dùng tháp mười ba tầng. Những gợi ý kiểu đó là cách tư vấn bán hàng, có thể nghe để tham khảo nhưng không cần coi là luật.
Cách đếm tầng cho đúng khi xem ảnh và cầm trên tay
Nhiều người mua tháp "chín tầng" về đếm chỉ được bảy, hoặc ngược lại. Nguyên nhân thường do cách tính phần đế, phần chóp và các tầng mái phụ. Đếm theo các bước sau sẽ tránh nhầm:
- Xác định phần đế: khối dưới cùng, thường to và không có mái, hoặc là một miếng gỗ, đồng kê riêng. Phần này không tính là tầng.
- Xác định phần chóp: phần trên cùng nhọn hoặc bầu tròn, có khi là một khối nhiều đốt nhỏ như chuỗi hạt. Chóp cũng không tính là tầng.
- Đếm số mái: mỗi tầng tháp được đánh dấu bằng một lớp mái nhô ra. Đếm số lớp mái từ dưới lên trên giữa đế và chóp, đó là số tầng.
- Với tháp khối trơn không có mái, đếm số khối chồng lên nhau, bỏ khối đế và khối chóp.
- Với tháp ghép từng tầng xâu trục, tháo thử nếu người bán cho phép, hoặc hỏi họ chụp từng mảnh rời.
- So kết quả với mô tả. Nếu lệch, hỏi người bán họ tính đế và chóp hay không trước khi chốt mua.
Khi xem ảnh online, ảnh chụp nghiêng từ trên xuống thường làm các tầng trên dính vào nhau. Nên xin thêm ảnh chụp ngang tầm thân tháp, nền trơn, có thước đặt cạnh để vừa đếm tầng vừa thấy chiều cao thật.
Số tầng và chiều cao: hai thông số khác nhau
Một hiểu lầm hay gặp là nghĩ tháp nhiều tầng thì cao hơn. Thực tế, chiều cao do nhà sản xuất quyết định, còn số tầng chỉ là cách chia thân tháp. Một tháp chín tầng có thể chỉ cao mười hai phân nếu là bản mini, trong khi một tháp bảy tầng cỡ lớn có thể cao gần bốn mươi phân.
Khi tháp nhỏ mà nhiều tầng, mỗi tầng phải mỏng đi. Với đá tự nhiên như thạch anh, mái tầng mỏng dễ mẻ khi va chạm hoặc khi lau. Với bột đá, mái mỏng đúc khuôn dễ bị thiếu chi tiết, bọt khí ở mép. Với đồng, mái mỏng ít lo vỡ nhưng các khe giữa mái rất hẹp, khó lau bụi.
Vì vậy, nếu bạn cần tháp nhỏ dưới mười lăm phân, tháp năm hoặc bảy tầng thường bền và dễ giữ hơn tháp chín tầng cùng cỡ. Nếu chỗ đặt rộng và bạn muốn tháp từ hai mươi phân trở lên, chín hay mười ba tầng sẽ phát huy vẻ thanh thoát. Nên hỏi người bán cả hai con số: số tầng và chiều cao tính từ mặt đáy đế tới đỉnh chóp.
Số tầng ở từng chất liệu: chỗ nào làm được, chỗ nào khó
Không phải chất liệu nào cũng làm được mọi số tầng ở mọi cỡ. Với thạch anh và ngọc, thợ tạc từ một khối đá nên càng nhiều tầng càng tốn công và càng dễ hỏng giữa chừng; vì thế tháp đá tạc nguyên khối thường dừng ở bảy hoặc chín tầng, ít khi thấy mười ba tầng ở cỡ nhỏ. Mẫu đá mười ba tầng hay là loại ghép từng tầng xâu trục.
Với đồng đúc, số tầng phụ thuộc khuôn. Tháp đồng mười ba tầng khá phổ biến vì kim loại chịu được mái mỏng, chi tiết sắc. Bù lại, tháp đồng nhiều tầng nặng tay và khe giữa các mái hẹp, cần cọ nhỏ để lau.
Với bột đá và resin, mọi số tầng đều đúc được, nhưng mái càng mỏng thì càng dễ thiếu chi tiết, sứt mép khi tháo khuôn. Bạn nên soi kỹ mép mái ở các tầng trên cùng, chỗ khuôn khó đổ đầy nhất.
Với pha lê, tháp thường làm bằng khối mài giác, số tầng ít hơn và mỗi tầng là một khối dày. Với gỗ, tháp tiện hoặc đục tay có thể nhiều tầng, nhưng thợ thường chọn bảy hoặc chín tầng để giữ thớ gỗ ở các mái không bị nứt. Biết điều này, bạn sẽ không ngạc nhiên khi cùng một số tầng mà mỗi chất liệu cho ra dáng tháp rất khác.
Chọn số tầng theo chỗ đặt và người dùng
Bàn học của trẻ tiểu học. Ưu tiên tháp thấp, đế rộng, năm hoặc bảy tầng. Ít tầng thì mái dày hơn, ít cạnh sắc, ít khe đọng bụi, trẻ có thể tự lau khi dọn bàn.
Bàn học sinh lớn, sinh viên. Tháp bảy hoặc chín tầng cỡ vừa, đặt góc bàn. Chín tầng hợp nếu bàn có kệ phía trên để tháp không lọt thỏm giữa sách vở.
Bàn làm việc người lớn. Chín tầng là lựa chọn phổ biến vì cân đối. Nếu bàn nhiều thiết bị, chọn tháp thân mảnh, đặt cạnh màn hình mà không che tầm nhìn.
Kệ sách, tủ trưng bày. Mười ba tầng phát huy ở đây vì có chiều cao, nhìn từ xa vẫn rõ dáng. Kệ cần đủ sâu để tháp đứng xa mép, nhất là tháp đá nặng.
Làm quà. Người nhận thường không quan tâm số tầng bằng việc món quà đẹp và dùng được. Chọn số tầng theo cỡ phù hợp với bàn của họ là cách tặng chu đáo hơn cả.
Những lời mời mua theo số tầng nên nghe dè dặt
Ở mùa thi, bạn có thể nghe những câu như "phải chín tầng mới chuẩn", "mười ba tầng dành cho người muốn lên chức", "tháp số chẵn kỵ". Đây là những cách nói không có nguồn gốc rõ ràng, phần nhiều nhằm đẩy khách lên mẫu đắt hơn. Không có căn cứ nào cho thấy số tầng ảnh hưởng đến việc học hay công việc của người dùng.
Cũng có người bán gợi ý "chọn số tầng theo tuổi" hoặc "theo mệnh". Những hệ quy đổi này mỗi nơi một kiểu, không thống nhất. Nếu bạn thích ý nghĩa ấy, có thể tham khảo cho vui; nếu không, cứ chọn theo dáng tháp và chỗ đặt.
Một kiểu lời mời khác là bán theo bộ: tháp chín tầng đi kèm bút lông, ống bút và quả cầu, gọi là "bộ Văn Xương đủ". Bàn học chỉ cần một món là đủ mang ý nghĩa; món thêm vào thường chiếm chỗ viết và làm bàn rối mắt. Nếu thích bộ, hãy cân nhắc diện tích mặt bàn trước, và hỏi giá từng món riêng để biết mình đang trả cho thứ gì.
Điều đáng để ý nhất vẫn là phần thực tế: số tầng có đúng mô tả không, mỗi tầng có đủ dày với chất liệu đó không, chóp có an toàn không. Một chiếc tháp bảy tầng chắc chắn, đẹp dáng luôn đáng mua hơn một chiếc mười ba tầng mảnh mai đặt lên bàn đã thấy chênh vênh.
Câu hỏi thường gặp
Tháp Văn Xương mấy tầng là đúng?
Không có số tầng nào được quy định là đúng duy nhất. Chín tầng phổ biến nhất vì cân đối ở cỡ để bàn; bảy và mười ba tầng cũng thường gặp. Bạn nên chọn theo chiều cao, chỗ đặt và độ bền của chất liệu.
Đếm tầng tháp có tính phần đế không?
Thông thường không tính. Tầng được đếm theo số lớp mái hoặc số khối thân giữa đế và chóp. Tuy vậy, mỗi nơi bán có thể đếm khác nhau, nên khi số tầng là điều bạn quan tâm, hãy hỏi lại cách đếm trước khi mua.
Tháp số tầng chẵn có kỵ không?
Tháp cổ phần lớn có số tầng lẻ theo quan niệm âm dương, nhưng cũng có ngoại lệ như tháp Phổ Minh thường được mô tả mười bốn tầng. Không có căn cứ cho thấy tháp số chẵn gây điều gì xấu; đôi khi đó chỉ là do cách đếm tính cả đế.
Tháp nhiều tầng có cao hơn tháp ít tầng không?
Không nhất thiết. Chiều cao và số tầng là hai thông số riêng. Tháp chín tầng bản mini có thể thấp hơn tháp bảy tầng cỡ lớn. Hãy hỏi chiều cao tính từ đáy đế tới đỉnh chóp.
Tháp nhỏ nên chọn bao nhiêu tầng?
Với tháp dưới mười lăm phân, năm hoặc bảy tầng thường bền hơn vì mỗi tầng dày hơn, ít mẻ và dễ lau. Chín tầng ở cỡ quá nhỏ thì mái mỏng, khe hẹp, nhất là với đá tự nhiên.
Có nên chọn số tầng theo tuổi hoặc mệnh không?
Các cách quy đổi số tầng theo tuổi hay mệnh không thống nhất giữa các nguồn. Bạn có thể tham khảo nếu thích, nhưng tiêu chí thực tế như cỡ, chất liệu và độ vững của tháp quan trọng hơn khi dùng hằng ngày.