Quà phong thuỷ cho người nước ngoài nên là món có câu chuyện dễ kể và dễ mang đi: thuyền buồm gỗ nhỏ, cá chép bằng đá hoặc đồng, tranh đá quý phong cảnh, bình bút, chặn giấy đá, tiền xu treo. Người nhận thường không biết sẵn ý nghĩa, nên phần giải nghĩa bằng tiếng Anh quan trọng ngang món quà. Một câu ngắn như "a carp, the Vietnamese symbol of perseverance" biến món đồ thành một mẩu văn hoá Việt.
Bài này đi qua những món hợp với người nước ngoài và lý do, cách viết thẻ giải nghĩa, kiêng kỵ thường gặp ở một số nền văn hoá, chuyện cân nặng và hải quan khi người nhận mang về nước, rồi hộp, ngân sách, kiểm hàng và lúc trao. Phần quy định hải quan chỉ là lời nhắc; luật mỗi nước khác nhau và thay đổi, người nhận nên kiểm với nơi họ đến.
Món hợp với người nước ngoài và vì sao
Thuyền buồm gỗ nhỏ. Hình ảnh "smooth sailing" có sẵn trong tiếng Anh nên người nhận hiểu ngay. Thuyền gỗ thủ công có giá trị như đồ mỹ nghệ Việt Nam. Chọn cỡ dưới 30 cm, cột buồm tháo được hoặc chắc, để bỏ vừa vali.
Cá chép đá, cá chép đồng. Cá chép vượt vũ môn là câu chuyện người phương Tây thích nghe: con cá kiên trì bơi ngược dòng. Tượng cá nhỏ là món gọn, ít chi tiết dễ gãy.
Tranh đá quý phong cảnh. Tranh ghép đá vẽ ruộng bậc thang, phố cổ, vịnh biển mang dấu ấn Việt rõ ràng, lại phẳng nên dễ đóng gói. Khổ 30×40 cm trở xuống là vừa hành lý.
Bình bút, chặn giấy đá. Món dùng được trên bàn làm việc, trung tính với mọi nền văn hoá. Hợp đối tác, đồng nghiệp người nước ngoài không quan tâm hình tượng.
Tiền xu treo, móc khoá đá. Quà nhỏ, nhẹ cho người quen, bạn bè, đồng nghiệp sắp về nước. Lưu ý tiền xu phong thuỷ là đồ đúc mới theo mẫu cổ, không phải tiền cổ thật; nên có hoá đơn để chứng minh khi cần.
Bắp cải ngọc. Hợp người Hoa, người gốc Hoa vì họ hiểu chơi chữ "bách tài". Với người phương Tây, chơi chữ này khó dịch, nên kèm giải thích hoặc chọn món khác.
Câu giải nghĩa ngắn bằng tiếng Anh cho từng món
Thẻ giải nghĩa nên ngắn, hai dòng là đủ: tên món và một câu ý nghĩa theo tập quán, dùng từ "symbol", "wish" thay vì "brings luck" để không thành lời hứa. Gợi ý:
| Món | Câu tiếng Anh gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thuyền buồm | Sailing boat – a Vietnamese wish for smooth sailing in work and life | Người nhận hiểu ngay thành ngữ |
| Cá chép | Carp – a symbol of perseverance, from the legend of the carp swimming upstream | Có thể kể thêm truyện vượt vũ môn |
| Hồ lô | Gourd – traditionally a symbol of good health and protection | Nói "traditionally" để giữ giọng tập quán |
| Cây đá quý | Gemstone tree – a wish for growth and prosperity | Ghi tên đá trên lá nếu biết |
| Rùa | Turtle – a symbol of longevity and steadiness | Hợp người lớn tuổi |
| Tiền xu treo | Lucky coins – modern replicas of old coins, a wish for abundance | Nói rõ "modern replicas" |
| Quả cầu thạch anh | Crystal sphere – a decorative piece; keep out of direct sunlight | Nhắc tránh nắng vì tụ sáng |
Thẻ in song ngữ Việt – Anh trông chỉn chu hơn chỉ có tiếng Anh, vì người nhận thích giữ lại phần chữ Việt như một kỷ niệm. Với người Nhật, Hàn, có thể nhờ người biết tiếng dịch thêm một dòng tiếng của họ.
Kiêng kỵ thường gặp ở một số nền văn hoá
Mỗi nền văn hoá có điều riêng, và trong mỗi nước cũng có người giữ, người không. Một số điểm hay gặp khi tặng vật phẩm:
- Số bốn với người Nhật, Hàn, Hoa: chữ "bốn" đọc gần với chữ "tử". Không tặng bộ bốn món, bốn viên, bốn đồng xu.
- Đồng hồ với người Hoa: "tặng đồng hồ" đọc gần "tiễn đưa", nhiều người kiêng.
- Vật sắc nhọn như dao, kiếm trang trí: nhiều nước Á Đông cho là cắt đứt quan hệ; nhiều sân bay không cho mang lên khoang.
- Hình tượng người, con vật với người có kiêng kỵ hình tượng theo niềm tin riêng: chọn món hình học như quả cầu, bình bút, tranh phong cảnh không có người.
- Màu trắng toàn bộ ở một số nước Á Đông gắn với tang lễ; gói quà bằng giấy màu ấm.
- Quà quá giá trị với người làm cơ quan nhà nước, tổ chức quốc tế: nhiều nơi có quy định giới hạn quà rất chặt, người nhận phải khai báo hoặc từ chối.
Nếu không chắc, hỏi đồng nghiệp làm việc lâu với người đó. Một câu hỏi trước tốt hơn một món quà khiến người nhận lúng túng.
Cân nặng, hành lý và hải quan khi người nhận mang về nước
Món quà đẹp mấy cũng thành gánh nặng nếu người nhận phải trả thêm cước hành lý hay bị giữ ở sân bay. Tượng đá đặc nặng hơn nhiều người nghĩ: một quả cầu thạch anh đường kính 10 cm đã nặng khoảng 1,4 kg, tượng đá cao 20 cm có thể tới vài ký. Quà cho khách nước ngoài nên dưới một ký, phẳng hoặc gọn, không có chi tiết dễ gãy.
Về hải quan, mấy điểm chung nên nhắc người nhận: đồ gỗ, tre, cói chưa xử lý có thể bị kiểm dịch ở các nước kiểm soát chặt như Úc, New Zealand; đồ làm từ ngà voi, đồi mồi, san hô, sừng các loài hoang dã bị hạn chế mua bán quốc tế, đừng chọn làm quà; đá quý giá trị cao có thể phải khai báo. Không nên tự khẳng định "mang thoải mái"; khuyên người nhận kiểm quy định của nước họ.
Món đá trong hành lý xách tay có thể bị yêu cầu mở khi soi chiếu vì khối đặc hiện rõ trên màn hình. Đóng gói sao cho mở ra kiểm và gói lại được: hộp có nắp, mút định hình, không dán băng dính kín mọi phía. Kèm hoá đơn mua hàng trong hộp để người nhận xuất trình nếu được hỏi về giá trị.
Chọn theo người nhận cụ thể
Đối tác, sếp người nước ngoài tại Việt Nam thường ở lại vài năm rồi về nước, nên quà nên trưng được ở văn phòng hiện tại và mang về được khi đi. Bình bút đá, tranh đá quý khổ nhỏ, thuyền gỗ gọn là các lựa chọn hay gặp. Người đang làm việc ở cơ quan, tổ chức quốc tế cần món giá trị nhỏ, mang tính kỷ niệm.
Bạn bè người nước ngoài đến Việt Nam du lịch có hành lý hạn chế, quà nên rất nhẹ: móc khoá đá, tiền xu treo, vòng hạt, tranh đá quý cỡ bưu thiếp. Người đã sống ở Việt Nam lâu, có nhà riêng, có thể nhận món lớn hơn như tượng cá chép cỡ vừa, cây đá quý.
Người Hoa, người gốc Hoa hiểu sẵn nhiều biểu tượng như tỳ hưu, thiềm thừ, bắp cải ngọc; có thể chọn món mang ý tài lộc. Người Nhật thích món nhỏ, tinh, gói kỹ, nhiều lớp giấy. Người Âu, Mỹ hay hỏi món làm ở đâu, làm thế nào, nên một dòng về nguồn gốc thủ công khiến họ quý món quà hơn.
Người lớn tuổi, như bố mẹ của bạn bè nước ngoài sang thăm Việt Nam, thường thích món mang ý chúc sức khoẻ như rùa đá nhỏ, hồ lô gỗ. Trẻ em đi cùng gia đình thì nên tặng món không có hạt nhỏ rời, không cạnh sắc, như tranh đá quý cỡ bưu thiếp hay một con cá chép gỗ to bản. Với cả gia đình, một món chung đặt phòng khách của họ dễ trọn ý hơn chia nhiều món nhỏ.
Hộp, ngân sách, kiểm hàng và lúc trao
Hộp. Hộp cứng có nắp, mút định hình, ngoài bọc vải hoặc giấy màu ấm. Tránh hộp quá to làm tốn chỗ vali; người nhận có thể bỏ hộp ngoài và giữ hộp trong.
Ngân sách. Bạn bè, đồng nghiệp: tầng món nhỏ như móc khoá, xu treo, chặn giấy. Đối tác, sếp: tầng trung như bình bút đá, tranh đá quý nhỏ, thuyền gỗ. Tầng lớn thường không hợp người phải mang đi máy bay.
Kiểm hàng. Đá nhuộm có thể phai màu khi gặp nước hay độ ẩm khác; hỏi rõ đá có xử lý màu không và ghi trung thực trên thẻ. Tượng đồng kiểm đế có dấu bột đá hay nhựa không. Món gỗ kiểm mối mọt, vết nứt vì gỗ khô thêm khi sang khí hậu lạnh có thể nứt rộng hơn.
Kèm một dòng về nơi làm ra. Nếu biết món được chạm ở làng nghề nào, đá khai thác ở vùng nào, ghi một dòng trên thẻ. Người nhận nước ngoài hay kể lại cho người thân về chính chi tiết này, và nó giúp họ phân biệt món quà với đồ lưu niệm bán đại trà ở sân bay. Đừng ghi khi không chắc; ghi sai nguồn gốc còn tệ hơn không ghi.
Lúc trao. Người Á Đông thường không mở quà ngay; người Âu, Mỹ hay mở trước mặt. Cứ để người nhận chọn, và sẵn sàng giải thích ngắn khi họ mở. Trao bằng hai tay là cử chỉ được nhiều nền văn hoá hiểu là trân trọng.
Đặt hàng và chuẩn bị trước chuyến bay của người nhận
Nếu quà dành cho người sắp về nước, nên trao sớm ít nhất vài ngày trước chuyến bay để họ còn sắp xếp hành lý. Trao ngay ở sân bay là lúc người nhận khó xoay xở nhất: vali đã cân, đã khoá, món quà phải cầm tay qua cửa soi chiếu. Nếu buổi chia tay rơi đúng ngày bay, có thể trao thẻ và ảnh món quà, rồi gửi món thật qua đường chuyển phát quốc tế sau khi hỏi người nhận địa chỉ và quy định nhập hàng của nước họ.
Khi đặt hàng, hỏi cửa hàng cân nặng thực của món đã đóng hộp, không chỉ cân nặng món. Chọn tranh đá quý thì hỏi tranh có kính hay không; kính dễ vỡ khi ký gửi, nhiều người chọn tranh không kính hoặc mặt mica cho chuyến bay dài.
Các mẫu thuộc nhóm Cá Chép, Cá Các Loại và Tranh Đá Quý có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Người nước ngoài có thích quà phong thuỷ không?
Nhiều người thích nếu món đẹp và có câu chuyện, vì họ xem đó là quà văn hoá Việt Nam. Món quá đậm màu sắc tập quán như tượng Thần Tài lớn có thể khó hiểu với họ. Thuyền buồm, cá chép, tranh đá quý là các món dễ tiếp nhận hơn.
Mang quả cầu thạch anh lên máy bay có được không?
Thường được trong hành lý ký gửi hoặc xách tay, nhưng khối đá đặc có thể bị yêu cầu mở kiểm khi soi chiếu. Quả cầu lớn nặng, tốn cân hành lý. Quy định từng hãng và từng sân bay khác nhau, nên người mang cần kiểm trước chuyến bay.
Viết thẻ giải nghĩa thế nào để không thành lời hứa may mắn?
Dùng các từ như "symbol", "traditionally", "a wish for" thay vì "brings you luck", "will make you rich". Cách viết này đúng với bản chất món quà là biểu tượng văn hoá, và người nhận phương Tây cũng thấy dễ chịu hơn.
Tặng tiền xu phong thuỷ cho người nước ngoài có bị coi là tiền cổ không?
Tiền xu phong thuỷ bán phổ biến là đồ đúc mới theo mẫu cổ. Nên nói rõ trên thẻ là "modern replicas" và để hoá đơn trong hộp. Không nên tặng tiền cổ thật vì cổ vật có quy định riêng về mua bán và mang ra nước ngoài.
Có món nào nên tránh tuyệt đối khi tặng người nước ngoài?
Tránh đồ làm từ ngà voi, đồi mồi, san hô, sừng động vật hoang dã vì nhiều nước cấm nhập, người nhận có thể bị tịch thu và phạt. Tránh vật sắc nhọn hình vũ khí, và tránh món quá nặng khi người nhận phải mang theo máy bay.
Đối tác người Nhật nên tặng vật phẩm gì?
Món nhỏ, tinh, gói kỹ: chặn giấy đá mài, bình bút nhỏ, tranh đá quý khổ nhỏ. Tránh bộ bốn món và tránh gói giấy trắng toàn bộ. Kèm thẻ giải nghĩa ngắn; người Nhật thường quý sự chu đáo trong cách gói hơn độ lớn của quà.