Tủ trưng bày là chỗ hợp nhất để gom nhiều vật phẩm cùng lúc: tượng Tam Đa, linh vật nhỏ, tác phẩm ngọc chạm, cụm thạch anh, hồ lô, bình gốm, đĩa đá trên giá. Muốn tủ đẹp mà không thành kho, hãy chọn một chủ đề hoặc một tông chất liệu, đặt món đẹp nhất ở tầng ngang tầm mắt, mỗi tầng một nhóm cao thấp, và chừa khoảng trống để từng món được nhìn thấy.
Nhiều gia đình Việt có tủ kính ở phòng khách hoặc tủ rượu kiêm tủ trưng bày, nơi dần dần tích lại quà biếu, đồ mua trong các chuyến đi, vật phẩm được tặng dịp tân gia, mừng thọ. Tập quán coi tủ trưng bày là chỗ "giữ của" của gia đình, nên hay đặt món có ý nghĩa sung túc, trường thọ. Phần dưới đi vào cách chọn và sắp món cho tủ, cùng những lưu ý về đèn, ẩm, kính mà ít ai để ý cho tới khi món bị hỏng.
Chọn chủ đề cho tủ trước khi chọn món
Tủ trưng bày đẹp thường có một ý chung, dù người xem không gọi tên được. Có tủ theo chất liệu: toàn đồ đá và ngọc, hoặc toàn đồ đồng, hoặc toàn gốm. Có tủ theo màu: tông xanh ngọc và trắng, tông vàng mật ong và nâu. Có tủ theo đề tài: phúc lộc thọ với Tam Đa, hạc, đào, rùa; hoặc linh vật với kỳ lân, tỳ hưu, rồng, phượng. Có ý chung rồi, mọi món mới thêm vào đều có chỗ, và món lạc tông dễ nhận ra để cất đi.
Khi đã có chủ đề, việc mua thêm cũng dễ hơn: bạn biết mình cần món màu gì, chất liệu gì, cỡ nào để lấp đúng chỗ trống của tủ, thay vì mua theo cảm hứng tại cửa hàng rồi mang về không biết đặt đâu. Người bán hàng lâu năm thường hỏi khách câu đầu tiên là tủ nhà mình đang có những gì, chính vì lý do này.
Gia đình đã có sẵn nhiều đồ lẫn lộn thì không cần mua thêm để "đủ bộ". Bắt đầu bằng việc lấy hết món ra, xếp trên bàn, chia thành nhóm theo chất liệu hoặc màu. Nhóm đông nhất thường chính là chủ đề tự nhiên của tủ. Các món ngoài nhóm được chuyển sang chỗ khác trong nhà hoặc cất vào ngăn kéo để xoay vòng.
Với tủ rượu kiêm trưng bày, chai rượu đã là một nhóm có màu và dáng riêng. Vật phẩm đặt chung nên tách tầng hoặc tách ngăn khỏi rượu, và chọn tông hoà với màu thuỷ tinh, nhãn chai: đồng, gỗ, đá màu trầm hợp hơn đá màu tươi đặt cạnh những chai rượu màu hổ phách.
Chia tầng tủ trưng bày: món hợp tầng nào
Tủ kính phổ biến cao 1,8–2 m, có 4–5 tầng kính. Mỗi tầng có vai trò khác nhau theo tầm mắt người đứng và người ngồi sofa:
| Tầng | Vai trò | Món hay đặt | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tầng trên cùng, trên 1,6 m | Nhìn từ xa, ít chạm | Bình cao, đĩa trên giá, hồ lô lớn nhẹ | Không món nặng trên cao |
| Tầng ngang tầm mắt đứng, 1,2–1,6 m | Tầng đẹp nhất | Món chính của tủ: bộ Tam Đa, ngọc chạm, linh vật đẹp nhất | Một nhóm chính, nhiều khoảng trống |
| Tầng ngang tầm mắt ngồi, 0,8–1,2 m | Người ngồi sofa nhìn thấy | Cụm thạch anh, linh vật cỡ vừa, bộ ấm chén đẹp | Món vừa phải, dễ ngắm |
| Tầng thấp, dưới 0,8 m | Ít người cúi xem | Món nặng, hang đá nhỏ, sách, hộp | Món nặng ở dưới cho tủ vững |
| Ngăn kéo, hộc kín | Cất | Món chờ xoay vòng, giấy tờ đi kèm món | Bọc vải mềm từng món |
Trong một tầng, xếp theo nhóm ba hoặc năm món, cao ở giữa hoặc lệch một bên, thấp ở hai đầu. Món đặt sát kính sau tạo chiều sâu; món đặt sát kính trước dễ chạm khi mở cửa tủ.
Món hay có trong tủ và ý nghĩa theo tập quán
Tượng Tam Đa Phúc Lộc Thọ. Bộ ba ông Phúc, ông Lộc, ông Thọ là hình tượng dân gian quen thuộc, gói lời chúc con cháu đông vui, công danh, sống lâu. Hợp tầng chính của tủ trong nhà có người lớn tuổi. Chọn bộ cùng chất liệu, cùng cỡ, đặt Phúc ở giữa theo cách bày phổ biến.
Ngọc chạm, đá chạm. Cải ngọc, đào ngọc, hồ lô ngọc, chim muông chạm đá là những món có giá trị nhìn gần. Đặt ở tầm mắt, có đế gỗ, có đèn chiếu nhẹ. Đây là nhóm đáng chọn chất liệu tốt nhất vì người xem sẽ nhìn kỹ.
Linh vật nhỏ. Tỳ hưu, thiềm thừ, kỳ lân, rồng, phượng, cá chép. Trong tủ có thể đặt theo cặp hoặc nhóm, nhưng không nên quá nhiều loài trên một tầng; một tầng một hai loài là gọn.
Cụm thạch anh, đá thô đẹp. Thêm vẻ tự nhiên giữa các món chạm tinh xảo. Cụm thạch anh tím, thạch anh trắng trong tủ có đèn rất bắt sáng; trong tủ kính ít bụi, cụm tinh thể giữ đẹp lâu hơn ngoài kệ hở.
Hoa mẫu đơn đá, bình hoa đá. Hợp tủ có chủ đề phú quý, màu tươi; đặt một bình, không nên nhiều bình chen nhau.
Đèn tủ, độ ẩm và kính: ba thứ làm hỏng món mà ít ai ngờ
Món trong tủ tưởng an toàn tuyệt đối vì được che kính, nhưng ba yếu tố dưới đây gây hỏng hóc nhiều hơn cả va chạm:
- Đèn tủ: đèn sợi đốt, đèn halogen cũ toả nhiệt đáng kể, làm nóng không khí trong tủ kín và có thể làm gỗ nứt, keo ở cây đá quý mềm ra, màu đá nhuộm phai. Đèn LED toả nhiệt ít hơn nhiều; vẫn nên để đèn cách món ít nhất vài phân và không bật cả ngày đêm.
- Độ ẩm: mùa nồm miền Bắc, độ ẩm trong tủ kín có thể rất cao, làm đồng xỉn loang, gỗ lên mốc, giấy tờ đi kèm món ố vàng. Đặt một túi hút ẩm trong góc tủ, thay định kỳ; mở cửa tủ cho thoáng vào ngày khô.
- Kính: tầng kính chịu được món vừa phải, nhưng điểm yếu là các chốt đỡ ở bốn góc. Món nặng nên đặt gần chốt, không đặt giữa tấm kính dài. Kính có vết mẻ ở cạnh nên thay, vì cạnh mẻ là chỗ vỡ đầu tiên.
- Nắng: tủ kính đặt cạnh cửa sổ thì món trong tủ phơi nắng sau lớp kính, thạch anh tím, thạch anh hồng nhạt màu dần; quả cầu trong suốt vẫn có thể gom nắng.
- Rung: tủ đặt cạnh cửa đóng mạnh, cạnh lối đi nhiều người thì món đứng cao, đáy nhỏ nên có keo dẻo dưới đáy.
Các mẫu thuộc nhóm Tam Đa Tiên Thánh và Hoa Mẫu Đơn Cúc có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Bao nhiêu món là vừa một tủ
Một tủ kính 4 tầng, mỗi tầng dài 90 cm, sâu 35 cm, đặt thoải mái được khoảng 12–18 món cỡ vừa nếu theo nguyên tắc mỗi tầng một nhóm ba tới năm món và chừa khoảng trống (ví dụ giả định). Nhiều tủ trong nhà Việt chứa gấp đôi con số đó, và lúc ấy tủ trông như quầy hàng lưu niệm, món đẹp nhất bị khuất sau món rẻ nhất.
Cách tự kiểm: đứng cách tủ khoảng 3 m, nhìn mỗi tầng trong vài giây. Nếu mắt nhận ra được món chính của tầng ngay, tầng đó vừa. Nếu mắt đảo khắp nơi mà không dừng ở món nào, tầng đó quá tải. Bớt đi một hai món, lùi những món còn lại về sát kính sau, kiểm lại.
Món bớt ra không phải bỏ đi. Gia đình có thể xoay vòng theo mùa: dịp Tết đưa bộ Tam Đa, hoa mẫu đơn lên tầng chính; mùa hè đổi sang tông xanh ngọc mát mắt. Việc đổi món vài lần một năm cũng là dịp lau tủ, kiểm món, thay túi hút ẩm.
Kiểm hàng và ngân sách cho món trong tủ
Món trong tủ được nhìn kỹ, ở khoảng cách gần, dưới đèn, nên chất liệu và tay nghề lộ rõ hơn món đặt ngoài. Đây là chỗ đáng chi cho tầng trung và tầng lớn với ít món, hơn là nhiều món tầng nhỏ. Một món ngọc chạm tốt ở tầng chính có thể là "linh hồn" của cả tủ.
Với ngọc và đá chạm, nhìn đường chạm có sắc, đều, có chỗ đánh bóng cẩu thả không; soi đèn tìm vết nứt xuyên. Ngọc bị nhuộm thường có màu tụ ở vết rạn, màu đều đến mức bất thường. Với tượng Tam Đa, so ba tượng xem cùng chất liệu, cùng tay nghề, mặt không bị sứt. Với đồng, phân biệt đồng đúc với hợp kim mạ qua sức nặng và màu ở đáy. Với bột đá, chấp nhận được cho tầng cao, miễn người bán nói rõ.
Món có giấy kiểm định thì cất giấy tờ trong ngăn kéo tủ, bọc túi nhựa chống ẩm, ghi chú món nào đi với giấy nào. Sau nhiều năm, đây là thông tin quý khi muốn sửa, định giá lại hay chia lại cho con cháu.
Lau tủ và lau món: làm sao không làm hỏng
Lau tủ trưng bày nên làm từng tầng: lấy hết món của một tầng ra đặt trên khăn mềm trải bàn, lau kính, lau món, đặt lại. Không lau món trong lúc vẫn đứng trên tầng kính, vì tay đẩy nhẹ cũng làm món đổ va vào món bên cạnh.
Đá trơn, ngọc lau khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô. Món chạm nhiều chi tiết dùng cọ mềm. Đồng lau khăn khô; không dùng nước lau kính có cồn, amoniac lên đồng có lớp phủ. Gỗ lau khô. Gốm men lau ẩm. Tượng bột đá chỉ lau khô, phủi nhẹ. Nước lau kính xịt lên khăn rồi lau kính, không xịt trực tiếp trong tủ để hơi nước không bám vào món.
Món đồng lâu ngày xỉn tối có thể nhờ tiệm đánh bóng lại, nhưng với đồng hun, đồng giả cổ, lớp màu sẫm là chủ ý của người làm; đánh bóng sẽ làm mất vẻ cổ đó. Hỏi người bán khi mua để biết món của mình thuộc loại nào, ghi chú lại để người lau sau này không làm nhầm.
Với gia đình có người già, việc lau tủ thường do ông bà làm. Món nặng ở tầng cao là món dễ gây tai nạn khi nhấc xuống; đây là thêm một lý do để món nặng nằm ở tầng thấp, món nhẹ ở tầng cao.
Câu hỏi thường gặp
Tủ kính phòng khách nên trưng bày vật phẩm gì?
Tuỳ chủ đề gia đình chọn: phúc lộc thọ với tượng Tam Đa, hạc, đào; linh vật với kỳ lân, tỳ hưu; hay theo chất liệu đá ngọc, đồng, gốm. Đặt món đẹp nhất ở tầng ngang tầm mắt, mỗi tầng một nhóm ba tới năm món, chừa khoảng trống.
Tủ rượu có nên đặt vật phẩm phong thuỷ chung không?
Được, nhưng nên tách tầng hoặc tách ngăn với rượu, chọn món tông trầm như đồng, gỗ, đá nâu để hoà với màu thuỷ tinh. Tủ rượu có đèn và kính kín nên cũng cần chú ý nhiệt và ẩm như tủ trưng bày.
Đèn trong tủ kính có làm hỏng đá không?
Đèn toả nhiệt nhiều như halogen cũ có thể làm nóng tủ kín, khiến gỗ nứt, keo mềm, đá nhuộm phai. Đèn LED toả nhiệt ít hơn nhiều. Để đèn cách món vài phân và không bật suốt ngày đêm.
Mùa nồm có cần làm gì với tủ trưng bày không?
Nên đặt túi hút ẩm trong góc tủ và thay định kỳ, mở cửa tủ vào ngày khô ráo. Đồng dễ xỉn loang, gỗ dễ mốc, giấy tờ dễ ố trong tủ kín ẩm. Lau khô món đồng và gỗ sau đợt nồm.
Tượng Tam Đa trong tủ nên đặt thế nào?
Cách bày phổ biến là ông Phúc ở giữa, ông Lộc và ông Thọ hai bên, đặt ở tầng chính ngang tầm mắt. Ba tượng cùng chất liệu, cùng cỡ. Đây là cách bày theo tập quán, không có quy định bắt buộc.
Tủ đã quá nhiều đồ thì bớt thế nào?
Lấy hết món ra, chia nhóm theo chất liệu hoặc màu, giữ nhóm đông nhất làm chủ đề tủ. Mỗi tầng chọn ba tới năm món, còn lại cất ngăn kéo để xoay vòng theo mùa hoặc chuyển sang phòng khác trong nhà.