Vật phẩm phong thủy đã hỏng, không bày nữa có thể được cất giữ, cho tặng nếu còn dùng được, tái sử dụng vào việc khác, bán phế liệu với đồ kim loại, bỏ rác đúng cách theo chất liệu, hoặc gửi chùa với tượng có hình Phật sau khi đã hỏi trước. Không có nếp chung nào bắt buộc làm lễ khi bỏ một món vật phẩm trang trí, và cũng không nên đem bỏ ở gốc cây, bờ sông.
Điều khiến nhiều người lúng túng là cảm giác "không nỡ" bỏ một món từng gắn với mong muốn tốt. Bài dưới tách rõ đồ thờ với đồ trang trí, gợi ý vài cách "tiễn" món đồ theo nếp nhà cho nhẹ lòng, rồi đi qua cách xử lý theo từng chất liệu.
Đồ thờ và đồ trang trí: hai chuyện khác nhau
Trước hết nên tách hai nhóm. Đồ thờ là những món đang ở trên ban thờ hoặc từng được thờ: tượng Phật, tượng Bồ Tát, tượng thánh thần, bát hương, bài vị, tượng Thần Tài, Thổ Địa trên kệ thờ. Những món này thuộc nếp riêng của từng gia đình, từng địa phương, và nhiều nơi có cách hạ, hoá, gửi chùa riêng. Với nhóm này, hỏi người giữ nếp trong họ hoặc nhà chùa nơi gia đình hay lui tới là cách đúng nhất.
Vật phẩm trang trí là nhóm lớn hơn nhiều: tỳ hưu, thiềm thừ bày bàn làm việc, quả cầu đá, cây tài lộc đá, tượng con giáp, ngựa, voi, chuông gió, vòng tay đá. Những món này là đồ bày mang ý nghĩa biểu tượng, chưa từng được thờ. Với nhóm này, bạn có thể xử lý như một món đồ quý của gia đình: trân trọng, gọn gàng, không cần nghi thức đặc biệt.
Có những món nằm ở giữa, như một bức tượng Di Lặc nhỏ bày phòng khách, một mặt Phật bản mệnh đã đeo nhiều năm. Với các món có hình Phật, Bồ Tát dù chỉ là đồ bày, nhiều gia đình vẫn chọn xử lý trang trọng hơn: không vứt chung với rác, gói lại, hỏi nhà chùa có nhận không. Đây là sự tôn trọng hình tượng tôn giáo, không cần phải sợ.
Cách "tiễn" một món đồ cũ cho nhẹ lòng
Lau sạch trước khi cất hay bỏ. Nhiều người thấy đây là bước quan trọng nhất: lau bụi, lau sạch mảnh vỡ, như cách chăm một món đồ lần cuối. Món đồ ra đi sạch sẽ thì người bỏ cũng thấy đã làm tròn.
Gói lại bằng vải hoặc giấy sạch. Có nhà dùng vải đỏ, vải vàng, có nhà dùng giấy báo cũ, giấy kraft. Màu vải là nếp riêng; điều chung là gói kín, không để mảnh sắc lộ ra.
Nói một lời cảm ơn theo nếp nhà. Một câu nói thầm, một nén nhang ở nhà nếu gia đình có thói quen thắp nhang. Đây là việc tự làm được, không cần thầy, không cần văn khấn riêng.
Ghi lại một chút kỷ niệm. Chụp một tấm ảnh món đồ lúc còn nguyên, ghi lại ai tặng, mua dịp nào. Ảnh và câu chuyện được giữ lại, món đồ thì có thể đi.
Không cần chọn ngày. Không có nếp phổ biến nào buộc phải chọn ngày tốt để bỏ một món vật phẩm trang trí. Nếu gia đình muốn làm vào một ngày rằm hay mùng một cho thuận nếp nhà, cũng không sao.
Xử lý theo chất liệu
Sau khi đã quyết không giữ, chất liệu quyết định món đồ nên đi đâu. Bảng dưới gom các chất liệu vật phẩm hay gặp.
| Chất liệu | Hướng xử lý thường hợp lý | Không nên |
|---|---|---|
| Đồng, kim loại | Gom bán phế liệu hoặc gửi điểm thu gom kim loại; tượng còn đẹp có thể cho tặng | Vứt chung rác thường khi còn tái chế được |
| Đá tự nhiên | Rải chậu cây, hòn non bộ, sân vườn; khối lớn dùng làm chặn cửa, chặn sách | Bỏ khối nặng vào túi rác mỏng |
| Bột đá, resin, composite | Bỏ cùng rác thông thường, gói kín mảnh sắc | Chôn ngoài vườn, thả xuống ao hồ vì không phân huỷ |
| Sứ, gốm | Mảnh lót đáy chậu cây giúp thoát nước; phần còn lại gói kín bỏ rác | Đập vụn ở chỗ trẻ con chơi |
| Thủy tinh, pha lê | Gói nhiều lớp trong hộp cứng, ghi chữ cảnh báo | Bỏ vào túi nilon mỏng |
| Gỗ mộc không sơn | Tái sử dụng làm đế, chặn sách; mẩu nhỏ bỏ cùng rác thông thường | Đốt gỗ đã sơn, đã tẩm trong nhà |
| Đèn, đồ có điện, có pin | Tháo pin; mang tới điểm thu gom đồ điện tử nếu địa phương có | Vứt pin chung với rác thường |
Đồng là chất liệu đáng tái chế nhất trong các vật phẩm: nó có giá trị phế liệu và nấu lại được. Một bức tượng đồng hỏng nặng đi vào lò nấu lại có khi là một cách "tái sinh" mà nhiều người thấy dễ chịu.
Vì sao không nên bỏ ở gốc cây, bờ sông, cổng chùa
Ở nhiều nơi, gốc cây đa, gốc gạo, bờ sông, chân cầu, cổng chùa trở thành chỗ người ta mang tượng, bát hương, vật phẩm cũ tới bỏ, với suy nghĩ đó là chỗ "linh", bỏ ở đó thì yên tâm. Thực tế, những đống đồ này dầm mưa nắng, vỡ dần, sơn tróc, và thành một bãi rác khó dọn mà người trông coi nơi đó phải xử lý. Tượng bột đá, resin không phân huỷ; tượng mạ kim loại, sơn công nghiệp có thể để lại chất bẩn trong đất và nước.
Thả xuống sông, hồ cũng vậy. Vật phẩm chìm xuống đáy hoặc dạt vào bờ, thêm vào lượng rác nhựa và rác vô cơ trong nước. Với chính hình tượng mà người bỏ muốn tôn trọng, nằm vỡ lăn lóc ở bờ sông lại là cảnh thiếu trân trọng nhất.
Đặt lén ở cổng chùa thì đẩy việc khó sang cho nhà chùa: họ phải tìm cách xử lý một món đồ không rõ của ai, trong khi nhiều chùa vốn đã có quá nhiều tượng cũ được mang tới. Cách tử tế hơn là hỏi trước.
Gửi chùa: hỏi trước và làm cho gọn
Với tượng có hình Phật, Bồ Tát, hay vật phẩm mang hình tượng tôn giáo, gửi chùa là lựa chọn nhiều gia đình nghĩ tới. Làm theo vài bước sau để việc gửi không thành gánh nặng cho nhà chùa.
- Hỏi trước chùa gần nhà hoặc chùa gia đình hay lui tới xem có nhận không, nhận loại nào; không phải chùa nào cũng nhận, nhất là tượng bột đá, resin cỡ lớn.
- Lau sạch món đồ, gói gọn, ghi chú ngắn nếu muốn: món gì, vì sao gửi.
- Mang tới đúng giờ nhà chùa hẹn, gửi tận tay người được giao việc, không để lại ở cổng hay góc sân.
- Nếu nhà chùa từ chối, cảm ơn và hỏi họ có gợi ý cách xử lý nào theo nếp của chùa không.
- Cúng dường hay không là tuỳ tâm, không có khoản phí bắt buộc nào cho việc gửi tượng; cảnh giác với nơi đòi một khoản lớn kèm lời hù doạ.
Một cách nhiều chùa khuyến khích hơn là gia đình tự xử lý những món chỉ là đồ trang trí, và chỉ mang lên chùa những món thật sự mang hình tượng tôn giáo. Như vậy nhà chùa không bị quá tải, mà món nào cũng được đối xử đúng với bản chất của nó.
Đồ đeo hỏng: vòng tay, mặt dây, nhẫn
Đồ đeo là nhóm vật phẩm gần người nhất, nên khi hỏng, nhiều người càng lúng túng. Vòng tay đá đứt dây, vỡ vài hạt; mặt dây ngọc nứt; nhẫn đá rơi mất mặt; vòng gỗ mốc, nứt. Phần lớn những món này sửa được ở tiệm làm trang sức: xâu lại chuỗi, thay hạt, gắn lại mặt đá, thay dây. Chỉ khi hỏng nặng hoặc không còn muốn đeo mới cần tính chuyện xử lý.
Phần kim loại quý như bạc, vàng trên mặt dây, nhẫn, khoá vòng có thể mang tới tiệm vàng bạc để bán lại theo trọng lượng hoặc làm lại thành món khác. Phần đá, ngọc nếu còn nguyên có thể gắn vào một món mới: hạt đá từ chuỗi cũ làm hạt điểm, mặt ngọc nứt nhẹ gắn khung bọc kim loại để che vết nứt.
Với mặt Phật bản mệnh và mặt dây có hình tôn giáo đã đeo lâu năm, nhiều người cất vào hộp riêng, hoặc hỏi nhà chùa như với tượng nhỏ. Với vòng gỗ, vòng hạt trầm đã hỏng, phần gỗ mộc không tẩm có thể bỏ cùng rác thông thường, còn hạt còn tốt thì tháo ra giữ làm hạt điểm cho một chuỗi khác hoặc để trong ngăn tủ quần áo cho thơm.
Tái sử dụng và cho tặng: món hỏng vẫn còn việc để làm
Không phải món hỏng nào cũng phải bỏ. Nhiều món chỉ hỏng một phần vẫn có thể làm việc khác trong nhà, hoặc tới tay người cần hơn.
- Quả cầu đá sứt mẻ làm chặn sách, chặn giấy trên bàn làm việc; mặt sứt quay xuống dưới.
- Đế gỗ của tượng vỡ dùng lại cho một tượng khác cùng cỡ, hoặc làm đế kê bình hoa nhỏ.
- Hạt vòng đá còn tốt tháo ra từ chuỗi cũ làm móc khoá, hạt điểm cho chuỗi mới, hoặc rải chậu cây.
- Mảnh sứ lớn có men đẹp, mài cạnh cho bớt sắc, dùng làm đồ ghép khảm trang trí chậu cây.
- Vật phẩm còn tốt nhưng không hợp gu nữa: cho tặng bạn bè, người thân thích, nói rõ đã dùng bao lâu.
- Tránh tặng đồ đã sứt mẻ làm quà mừng tân gia, khai trương, mừng thọ; đó là phép lịch sự hơn là kiêng kỵ.
Khi dọn nhà, chuyển nhà là lúc nhiều vật phẩm cũ được lôi ra. Phân loại theo ba hộp, giữ, cho tặng, và xử lý theo chất liệu, giúp việc dọn nhanh mà không ai thấy áy náy.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ vật phẩm phong thủy cũ vào thùng rác có sao không?
Với vật phẩm trang trí chưa từng thờ, gói kín mảnh sắc rồi bỏ cùng rác thông thường là cách hợp lý. Không có nếp phổ biến nào bắt buộc làm lễ. Nếu trong nhà có người không yên lòng, lau sạch, gói vải và nói một lời cảm ơn trước khi bỏ.
Tượng Phật nhỏ bày trang trí bị vỡ thì xử lý thế nào?
Nhiều gia đình xử lý trang trọng hơn đồ bày thông thường: lau sạch, gói vải, hỏi chùa gần nhà có nhận không. Nếu chùa không nhận, hỏi nhà chùa gợi ý cách làm theo nếp của họ. Không nên bỏ ở gốc cây hay bờ sông.
Tượng đồng hỏng bán phế liệu có được không?
Được. Đồng là kim loại tái chế tốt, có giá trị phế liệu và nấu lại được. Với tượng đồng có hình tôn giáo, có người thấy ngại; khi đó có thể hỏi chùa trước. Với linh vật đồng, bán phế liệu là cách xử lý gọn và ít lãng phí.
Có cần chọn ngày tốt để bỏ vật phẩm cũ không?
Không có nếp phổ biến nào buộc phải chọn ngày để bỏ một vật phẩm trang trí. Nếu gia đình quen làm việc lớn vào rằm, mùng một thì có thể theo, nhưng đó là nếp nhà chứ không phải điều bắt buộc.
Mang vật phẩm cũ lên chùa có phải nộp tiền không?
Không có khoản phí bắt buộc nào cho việc gửi đồ lên chùa. Cúng dường là tuỳ tâm. Nếu nơi nào đòi một khoản lớn kèm lời doạ rằng không làm sẽ gặp chuyện, đó là dấu hiệu nên cảnh giác.
Đá tự nhiên từ vật phẩm cũ có thể dùng lại thế nào?
Mảnh đá tự nhiên không sắc có thể rải chậu cây, hòn non bộ, bể cá cảnh nếu là loại đá không tan trong nước. Khối lớn làm chặn sách, chặn cửa. Đá đã nhuộm hoặc phủ keo thì không nên cho vào bể cá.