Dọn mảnh vỡ vật phẩm an toàn gồm ba phần: tách người và vật nuôi ra trước, thu mảnh theo thứ tự từ to đến vụn, rồi gói kín trong hộp cứng trước khi bỏ. Mảnh nhỏ nhất mới là mảnh nguy hiểm nhất, vì mắt thường không thấy mà bàn chân trần, tay em bé hay đệm chân mèo lại chạm phải.
Mỗi chất liệu vỡ một kiểu. Pha lê và thạch anh cho mảnh sắc như lưỡi dao, sứ cho mảnh men cứng, bột đá vỡ thành cục kèm bụi mịn, kính cường lực vỡ thành hạt. Bài dưới đi qua cách dọn từng loại, chỗ mảnh hay trốn, và khi nào cần đưa người hoặc vật nuôi đi khám.
Trước khi cúi xuống nhặt
Vài chục giây chuẩn bị giúp tránh phần lớn các vết cắt khi dọn. Người hay bị đứt tay nhất là người lao vào nhặt ngay bằng tay không.
- Đưa trẻ nhỏ và vật nuôi sang phòng khác, đóng cửa lại. Mèo và chó tò mò sẽ chạy tới ngửi đúng chỗ có mảnh.
- Đi dép đế dày, không đi chân trần hay tất. Mảnh pha lê xuyên qua tất mỏng rất dễ.
- Đeo găng tay dày: găng làm vườn, găng cao su dày rửa bát cũng được hơn tay không, nhưng găng vải mỏng thì mảnh dễ đâm qua.
- Bật hết đèn và chuẩn bị một đèn pin. Ánh sáng chiếu nghiêng sát mặt sàn làm mảnh nhỏ loé lên rõ hơn hẳn đèn trần.
- Khoanh vùng rộng hơn bạn nghĩ. Mảnh từ một quả cầu rơi trên sàn gạch có thể văng xa vài mét, chui xuống gầm tủ, gầm sofa.
- Đừng vội lau nước hay xịt cồn lên chỗ vỡ: sàn ướt làm mảnh dính vào giẻ và vào đế dép, mang đi khắp nhà; nước lẫn bụi bột đá còn thành một lớp sệt khó lau.
- Chuẩn bị sẵn hộp cứng (thùng carton, hộp nhựa có nắp) để đựng mảnh ngay khi nhặt, không đặt mảnh tạm lên bàn hay vào túi nilon mỏng.
Thu gom theo cỡ mảnh: từ to đến vụn
Thứ tự này giúp mảnh to không bị chổi đẩy đi làm vỡ thêm, và mảnh vụn không bị bỏ sót.
- Nhặt mảnh lớn bằng tay đeo găng, cầm ở mặt phẳng chứ không bóp vào cạnh. Nếu định sửa món đồ, để riêng những mảnh này vào hộp lót khăn.
- Quét mảnh vừa bằng chổi và hốt rác, quét từ ngoài vào giữa để gom về một chỗ. Chổi lông mềm dễ giữ mảnh trong lông chổi, sau đó nên gõ chổi vào thùng rác.
- Dán mảnh vụn bằng băng dính rộng: ấn mặt dính xuống sàn từng đoạn, lột lên, gấp đôi lại rồi bỏ vào hộp. Khăn giấy dày hơi ẩm ấn nhẹ cũng gom được bụi kính.
- Hút bụi bằng đầu ống hẹp, không dùng đầu chổi xoay vì mảnh sắc có thể kẹt vào lông chổi và làm xước ống. Sau đó đổ túi hoặc hộp chứa bụi vào hộp cứng.
- Soi lại bằng đèn pin đặt sát sàn, chiếu ngang, đi một vòng quanh khu vực. Mảnh còn sót sẽ lấp lánh dưới tia đèn.
- Lau sàn bằng khăn ẩm dùng một lần ở vùng gần chỗ vỡ nhất rồi bỏ luôn khăn, không giặt chung với đồ khác.
Thảm là chỗ khó nhất. Mảnh lọt vào sợi thảm khó thấy và khó hút hết; nếu thảm nhỏ, mang ra ngoài giũ ngược trên một tấm bạt rồi hút cả hai mặt. Thảm lớn thì hút nhiều lượt theo nhiều chiều.
Mỗi chất liệu vỡ một kiểu
Biết món đồ làm bằng gì giúp bạn đoán mảnh sẽ trông ra sao và nguy hiểm ở điểm nào. Nhiều vật phẩm trong suốt gọi chung là "pha lê" nhưng thực ra là thủy tinh, đá thạch anh hoặc nhựa.
| Chất liệu | Mảnh vỡ trông thế nào | Lưu ý khi dọn |
|---|---|---|
| Thủy tinh, pha lê K9 | Mảnh sắc, nhiều mảnh dài như kim, bụi kính mịn | Mảnh dài dễ đâm sâu; dán băng dính nhiều lượt ở vùng rộng |
| Pha lê chì | Mảnh nặng hơn, cạnh rất sắc, lấp lánh mạnh | Gói riêng; nhiều nơi không nhận chung với chai lọ tái chế |
| Thạch anh, đá trong suốt | Vỡ theo mặt cong như vỏ sò, cạnh sắc như dao | Cạnh có thể cắt qua găng mỏng; không chà mảnh lên nhau |
| Sứ, gốm men | Mảnh dày, mép men sắc, ít bụi | Dễ nhìn thấy; chú ý vụn men nhỏ bắn xa |
| Bột đá | Vỡ thành cục và bụi đá trắng, lớp sơn bong thành vảy | Bụi mịn: lau ẩm thay vì quét khô để bụi không bay |
| Resin, nhựa đúc | Vỡ thành mảnh cứng, cạnh sắc hơn nhiều người tưởng | Không vỡ vụn như kính nhưng vẫn cần găng |
| Gương | Mảnh kính có lớp tráng phía sau | Úp mặt tráng xuống khi gói để mảnh không trượt |
Kính cường lực, thường gặp ở mặt bàn hay cánh tủ trưng bày, vỡ thành hàng nghìn hạt nhỏ góc tù. Hạt ít cắt sâu nhưng văng rất rộng, nên vùng cần dọn rộng hơn nhiều so với một quả cầu thủy tinh.
Mảnh rơi lên sofa, giường, kệ và khe tủ
Vật phẩm thường được bày trên kệ phòng khách, cạnh sofa hoặc trên tủ đầu giường, nên khi vỡ, mảnh không chỉ nằm trên sàn. Sofa vải và đệm là chỗ mảnh lọt vào kẽ giữa các tấm nệm; tháo nệm rời ra, giũ từng tấm trên tấm bạt hoặc ga cũ, rồi hút kẽ ghế bằng đầu ống hẹp. Sofa da thì lau bằng khăn ẩm theo một chiều, gập khăn lại sau mỗi lượt.
Chăn ga, gối nếu ở gần chỗ vỡ thì gom lại, mang ra ngoài giũ mạnh, rồi giặt riêng một mẻ. Đừng ngồi phủi bằng tay. Kệ kính và mặt bàn nên lau bằng khăn giấy ẩm theo đường thẳng, không xoay vòng, để mảnh không cào xước mặt kính. Các món khác đang bày trên cùng tầng kệ cũng nên nhấc ra xem đế, vì mảnh nhỏ hay nằm lọt dưới đế.
Khe tủ, khe sàn gỗ, rãnh ron gạch là nơi mảnh trốn lâu nhất. Dùng đầu ống hút hẹp đi dọc khe, hoặc kéo một miếng băng dính dọc theo rãnh. Gầm tủ thấp thì soi đèn pin từ một bên và dùng thước dài bọc khăn gạt mảnh ra, không thò tay vào chỗ không nhìn thấy.
Nếu vật phẩm rơi từ kệ cao xuống bàn trà kính, xem cả mặt kính bàn có bị nứt hay mẻ không. Một vết mẻ nhỏ trên kính cường lực có thể là điểm yếu khiến cả tấm vỡ vụn về sau khi bị va hoặc gặp nóng lạnh đột ngột.
Vật phẩm có nước, có điện bị vỡ
Một số vật phẩm không chỉ có đá: tiểu cảnh phun nước có bơm, quả cầu xoay trên đế điện, đèn đá muối, đèn hình hoa sen có dây. Khi những món này đổ vỡ, việc đầu tiên là rút phích cắm hoặc ngắt công tắc trước khi chạm vào, nhất là khi có nước tràn ra sàn gần ổ điện.
Với tiểu cảnh phun nước, sau khi rút điện, thấm khô nước bằng khăn rồi mới nhặt mảnh. Bơm chìm nhỏ thường chịu được ngâm nước, nhưng dây nguồn và đầu nối thì không nên dùng lại nếu bị dập, nứt vỏ hoặc mảnh vỡ cứa vào. Đèn có dây điện bị đè hay bóng bị nứt cũng vậy: thay bộ phận hỏng, không quấn băng dính tạm rồi cắm lại.
Quả cầu xoay thường dùng một lớp nước mỏng giữa cầu và bát đế. Khi quả cầu rơi khỏi đế, nước tràn và cầu lăn; quả cầu nặng có thể làm vỡ gạch hoặc dập ngón chân. Đặt lại cầu khi đã kiểm tra đế không nứt, và cân nhắc dời cả bộ xuống chỗ thấp, rộng hơn.
Kiểm tra trẻ nhỏ và vật nuôi sau khi dọn
Sau khi dọn xong, trước khi cho trẻ và vật nuôi quay lại, xem lòng bàn chân, bàn tay của trẻ nếu lúc vỡ trẻ ở gần. Mảnh thủy tinh nhỏ nằm nông dưới da đôi khi chỉ thấy như một chấm sáng, trẻ kêu đau khi đi. Với vật nuôi, xem đệm chân, kẽ ngón và lông quanh miệng nếu chúng đã kịp chạy tới ngửi.
Những trường hợp nên đi khám thay vì tự xử lý: mảnh đâm sâu hoặc gãy lại trong da, vết cắt chảy máu không cầm sau khi ép băng sạch vài phút, vết thương gần mắt, hoặc nghi trẻ đã cho mảnh vào miệng hay nuốt phải. Với vật nuôi, đi lại khập khiễng, liếm chân liên tục, chảy máu ở miệng hay có dấu hiệu nuốt mảnh thì đưa tới bác sĩ thú y. Đừng cố gắp mảnh nằm sâu tại nhà bằng nhíp không sạch. Người lớn bị đứt tay khi dọn cũng vậy: rửa vết thương dưới vòi nước sạch, ép băng, và đi khám nếu vết cắt sâu, há miệng hoặc ở lòng bàn tay gần gân.
Ngày hôm sau, soi lại khu vực bằng đèn pin một lần nữa. Mảnh vụn hay "xuất hiện" sau khi người đi lại làm chúng dịch chuyển ra từ khe sàn, chân tường, mép thảm.
Gói mảnh vỡ để bỏ và giữ mảnh định sửa
Mảnh vỡ nên bỏ vào thùng carton hoặc hộp nhựa cứng, chèn giấy vụn hay khăn cũ cho mảnh không xô lệch, dán băng dính kín miệng. Viết lên hộp chữ "kính vỡ" hoặc "đồ sắc" thật to để người thu gom biết mà cầm cẩn thận. Đừng đổ mảnh vào túi nilon mỏng: mảnh đâm thủng túi và cắt tay người xách.
Mảnh bột đá và resin là vật liệu tổng hợp, không phân huỷ trong đất, nên bỏ cùng rác thông thường chứ không chôn ngoài vườn hay thả xuống ao hồ. Mảnh đồng của tượng đồng vỡ có thể gom bán phế liệu. Mảnh đá tự nhiên lớn, không sắc, đôi khi được giữ lại để rải chậu cây hay hòn non bộ.
Nếu bạn định sửa món đồ, cách giữ mảnh khác hẳn: để mỗi mảnh lớn trong một ngăn hoặc bọc giấy riêng, không để chúng va vào nhau làm mẻ thêm mép vỡ. Đánh dấu bằng băng dính giấy ở mặt sau mảnh nào thuộc phần đầu, phần đế. Ảnh chụp tại chỗ lúc vừa vỡ giúp người sửa ghép nhanh hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Dùng bánh mì để gom mảnh kính vụn có thật sự được không?
Một lát bánh mì mềm ấn nhẹ xuống sàn đúng là dính được bụi kính, giống khăn giấy ẩm. Nhưng băng dính rộng dễ làm và dễ kiểm hơn, lại không để vụn bánh thu hút kiến. Dùng gì thì sau cùng vẫn nên soi lại bằng đèn pin.
Có nên dùng máy hút bụi robot để dọn mảnh vỡ không?
Không nên. Robot không phân biệt được mảnh to, dễ đẩy mảnh đi khắp nhà, mảnh sắc có thể cứa chổi quét và hộc chứa. Chỉ nên cho robot chạy lại sau khi đã dọn tay và soi đèn kỹ, và kiểm tra chổi quét sau lượt chạy.
Quả cầu thạch anh vỡ có nguy hiểm hơn thủy tinh không?
Thạch anh vỡ theo mặt cong như vỏ sò, cạnh sắc không kém thủy tinh, mảnh thường dày và nặng hơn. Mức nguy hiểm khi dẫm phải tương tự nhau. Khác biệt là quả cầu đá nặng hơn, khi rơi dễ làm vỡ gạch hoặc dập chân trước cả khi vỡ.
Mảnh vỡ pha lê chì có cần xử lý riêng không?
Mảnh pha lê chì không gây hại khi chạm tay ngắn, nhưng nhiều cơ sở tái chế không nhận chung với chai lọ thủy tinh vì thành phần khác. Gói riêng trong hộp cứng, ghi rõ, bỏ cùng rác thông thường hoặc hỏi đơn vị thu gom ở địa phương.
Bé bị một mảnh thủy tinh nhỏ đâm vào chân thì làm sao?
Nếu thấy rõ mảnh nằm nông, rửa sạch tay và vùng da, gắp bằng nhíp đã làm sạch, rồi rửa lại. Mảnh nằm sâu, gãy trong da, chảy máu không cầm hay bé đau nhiều thì đưa đi khám, không nên tự nặn hay khều sâu ở nhà.
Bụi bột đá khi tượng vỡ có cần đeo khẩu trang không?
Lượng bụi từ một bức tượng nhỏ vỡ không nhiều, nhưng bụi mịn dễ bay khi quét khô. Lau ẩm thay vì quét, mở cửa cho thoáng là đủ với lượng nhỏ. Nếu tự mài sửa tượng đá hoặc bột đá thì nên đeo khẩu trang lọc bụi tốt.