Bậu cửa sổ hợp với món đục, thấp, đáy rộng và không lăn: cóc hay rùa bằng ngọc đục, đá cuội lớn, bình gốm men nhỏ, đôi linh vật dáng nằm, chậu sứ trồng cây mọng nước. Hai thứ không nên đặt: quả cầu thạch anh, quả cầu pha lê hay bình thuỷ tinh tròn trong suốt, vì chúng gom nắng thành một điểm đủ nóng để làm cháy xém rèm, giấy; và món nặng ở bậu có cánh cửa mở ra phía ngoài hoặc ở tầng cao, vì một cú gạt tay hay cú nhảy của mèo có thể làm món rơi ra ngoài.
Bậu cửa sổ là mặt phẳng nhiều nhà tận dụng để bày đồ, nhất là căn hộ chung cư ít chỗ. Trong cách nghĩ dân gian, cửa sổ là chỗ đón ánh sáng và gió vào nhà, nên nhiều người muốn có một món ở đây như một lời chào. Chuyện treo gì trước cửa sổ, chuông gió hay pha lê treo ở đâu thuộc bài trí; bài này chỉ bàn chọn món đặt trên bậu, nơi có những rủi ro mà không mặt phẳng nào khác trong nhà có.
Rủi ro thứ nhất: món trong suốt và ánh nắng
Đây là rủi ro có thật và đã được lực lượng phòng cháy ở nhiều nước cảnh báo: những vật trong suốt hình cầu hoặc gần cầu đặt ở bậu cửa sổ, như quả cầu pha lê, bình cá thuỷ tinh tròn, chai nước đầy, có thể gom ánh nắng vào một điểm như một kính lúp. Khi điểm nóng đó rơi đúng lên rèm, giấy, gỗ hay vải trong đủ lâu, vật liệu có thể bốc khói và cháy.
Bậu cửa sổ là chỗ nguy hiểm nhất cho món trong suốt vì hội đủ ba yếu tố: nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ, khoảng cách gần, và vật dễ cháy ngay sát bên, chính là tấm rèm. Ở Việt Nam, những tháng nắng gắt, cửa sổ hướng tây hay hướng nam không có mái hắt, đây không phải chuyện xa vời.
Một số người treo pha lê lăng kính ở cửa sổ để tạo cầu vồng trong phòng. Lăng kính nhiều mặt phân tán ánh sáng chứ không gom vào một điểm như quả cầu, nên ít rủi ro hơn nhiều, nhưng vẫn nên để mắt tới những ngày nắng gắt.
Cách tránh đơn giản: bậu có nắng chiếu trực tiếp thì không đặt quả cầu trong suốt. Nếu muốn có đá trên bậu, chọn đá đục. Nếu đã có quả cầu thạch anh đẹp, chuyển nó vào chỗ khuất nắng trong phòng.
Rủi ro thứ hai: rơi ra ngoài hoặc rơi vào trong
Cửa sổ căn hộ có ba kiểu mở phổ biến: cánh mở quay ra ngoài, cánh mở quay vào trong, và cánh trượt. Với cánh mở ra ngoài, khi mở, người ta đẩy cánh qua bậu và món đặt ở mép ngoài dễ bị gạt văng ra. Với cánh mở vào trong, cánh quét qua mặt bậu, món đặt trên bậu phải dời mỗi lần mở cửa, hoặc bị cánh đẩy rơi vào phòng.
Ở tầng cao, một món rơi ra ngoài cửa sổ là nguy hiểm thật cho người bên dưới. Ngay cả món nhỏ như viên đá cuội, chậu sứ mini, rơi từ tầng mười cũng có thể gây thương tích. Vì thế, ở căn hộ tầng cao, chỉ đặt món trên bậu khi cửa có song, lưới, hay khi cửa luôn đóng và món được đặt sát phía trong, cách mép ngoài ít nhất một gang tay.
Mèo là "nguy cơ" thứ ba. Mèo thích nằm trên bậu cửa sổ phơi nắng, nhìn ra ngoài, và hay gạt đồ trên bậu xuống. Nhà có mèo nên coi bậu cửa sổ là chỗ của mèo, chỉ đặt món nặng, đáy rộng, không gạt được, hoặc để trống hẳn.
Nhu cầu, món hợp bậu cửa sổ và lưu ý
Bảng dưới gợi ý theo kiểu bậu và hoàn cảnh nhà. Ý theo tập quán là quan niệm quen thuộc:
| Hoàn cảnh | Món hợp | Ý theo tập quán | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bậu có nắng trực tiếp | Cóc, rùa ngọc đục; đá cuội lớn; bình gốm men | Giữ, bền, đón | Tuyệt đối không quả cầu trong suốt |
| Bậu khuất nắng, hướng bắc hoặc có mái hắt | Cụm thạch anh, món màu sáng | Tụ, đón ánh sáng | Thạch anh màu vẫn phai nếu có nắng xiên |
| Bậu hẹp dưới 15 cm | Món nhỏ đáy rộng: linh vật nằm, đá dẹt | Tuỳ hình tượng | Đặt sát phía trong; không món cao |
| Bậu rộng có đệm ngồi | Khay đá đặt sách, cốc; một món nhỏ ở góc | Thư thái | Đệm ngồi là vải, càng không đặt món trong suốt |
| Căn hộ tầng cao, cửa mở ra ngoài | Hạn chế món trên bậu | Không áp dụng | Ưu tiên an toàn người bên dưới |
| Nhà có mèo | Món nặng đáy rộng hoặc để trống | Không áp dụng | Bậu là chỗ nằm của mèo |
Cả bảng dồn về một ý: bậu cửa sổ chọn món theo an toàn trước, ý nghĩa sau. Một bậu có một món đục, thấp, đặt sát vào trong là bậu vừa đẹp vừa không có gì phải lo.
Đo bậu trước khi chọn món
Bậu cửa sổ căn hộ thường sâu 10–25 cm tuỳ độ dày tường, nhà phố tường gạch dày có thể sâu 25–35 cm. Bậu cửa sổ kiểu bay ra ngoài, ô văng có mặt ngồi, có thể sâu tới 50–60 cm.
Món trên bậu nên chiếm không quá hai phần ba chiều sâu bậu, để còn khoảng cách với mép ngoài và mép trong. Với bậu sâu 15 cm, đó là món có đáy dưới 10 cm. Chiều cao món không nên vượt tay nắm cửa hay chạm vào cánh khi mở. Đo khoảng hở giữa mặt bậu và cánh cửa khi cánh quét qua, nếu cửa mở vào trong.
Về rèm: rèm buông xuống chạm mặt bậu hay quét qua bậu khi kéo. Món trên bậu nên thấp hơn mép dưới rèm, hoặc rèm phải được treo cao hơn để không vướng món mỗi lần kéo. Món cao chạm rèm vừa dễ đổ khi kéo rèm, vừa là chỗ rèm cọ vào bám bụi.
Một số bậu được ốp đá hoặc gạch hơi dốc ra ngoài để thoát nước mưa hắt. Đặt một viên bi hay cây bút lên bậu để xem có lăn không; bậu dốc thì món cần đệm chống trượt hoặc không nên đặt món.
Chất liệu cho bậu cửa sổ
Ngọc, đá đục. Không gom nắng, chịu nắng tốt nếu là đá tự nhiên không nhuộm. Cóc, rùa, cá bằng ngọc đục, mã não, đá mắt hổ là lựa chọn hay gặp.
Gốm men, sứ. Bình gốm nhỏ, chậu sứ trồng cây mọng nước, hồ lô gốm. Chịu nắng, chịu hơi nước ngưng tụ trên kính sáng sớm.
Đồng. Bền nhưng nóng lên rất nhanh dưới nắng; món đồng trên bậu hướng tây buổi chiều có thể nóng bỏng tay. Bậu có trẻ con với tới thì cân nhắc.
Gỗ. Gỗ dưới nắng và hơi ẩm ngưng tụ trên kính dễ nứt, bạc màu, mốc chân. Không hợp bậu có nắng trực tiếp.
Đá cuội, đá dẹt tự nhiên. Một viên đá cuội sông lớn, nhẵn, nặng tay là món đơn giản mà rất hợp bậu: không gom nắng, không phai, không lăn, mèo không gạt nổi. Nhiều người nhặt được trong một chuyến đi và giữ làm kỷ niệm.
Không hợp. Quả cầu trong suốt, bình thuỷ tinh tròn, chai thuỷ tinh đầy nước, cây đá quý ghép keo, thạch anh màu ở bậu có nắng, nến.
Hơi nước ngưng tụ, bụi và côn trùng trên bậu
Những sáng nồm ở miền Bắc hay những đêm máy lạnh chạy trong phòng, kính cửa sổ đọng nước và nước chảy xuống bậu. Món đặt sát kính sẽ đứng trong vũng nước nhỏ đó. Đồng trần xỉn, gỗ thấm, giấy lót mủn. Lót đáy món bằng miếng silicon hay đế gốm, đặt cách kính một chút, lau khô bậu sau những ngày nồm.
Bậu cửa sổ cũng là chỗ bụi đường bay vào đọng lại nhiều nhất trong nhà, nhất là căn hộ gần đường lớn. Món trơn, ít kẽ lau nhanh hơn. Côn trùng chết, kiến bò theo khe cửa cũng hay tụ ở bậu; lau bậu và món mỗi tuần là đủ.
Chậu cây mọng nước trên bậu là lựa chọn được nhiều nhà thích kết hợp với một món đá nhỏ. Nhớ dùng đĩa lót chậu để nước tưới không chảy ra bậu, không chảy xuống tường.
Cây và đá trên cùng một bậu: phối cho có nhịp
Bậu cửa sổ là chỗ cây cảnh nhỏ sống tốt nhất trong căn hộ vì có ánh sáng. Nhiều nhà kết hợp một hai chậu cây với một món đá nhỏ trên cùng bậu. Cách phối dễ nhìn là để món đá thấp hơn cây và đặt lệch về một bên, ví dụ chậu sen đá cao 12 cm ở giữa, một con cóc ngọc thấp 6 cm ở góc trái, phần bậu bên phải để trống cho ánh sáng tràn vào.
Màu chậu và màu đá nên cùng một họ: chậu sứ trắng với đá xanh ngọc, chậu đất nung với mã não nâu, chậu men xanh rêu với đá xám. Ba bốn chậu khác màu cộng thêm hai ba món đá khác loại thì bậu thành quầy hàng nhỏ.
Cây trên bậu cần tưới, và nước tưới là thứ món đá gần đó hay hứng phải. Đặt món đá cách chậu một gang tay, dùng đĩa lót chậu sâu lòng. Món đồng không nên đứng sát chậu cây vì nước tưới bắn lên đồng để lại vệt xỉn.
Bậu cửa sổ phòng ngủ, phòng làm việc, bếp: khác nhau gì
Bậu cửa sổ phòng ngủ thường có rèm dày kéo kín ban đêm và có khi cả ban ngày. Món trên bậu ít được nhìn thấy, nhưng lại sát rèm vải nhất. Ở đây càng không đặt món trong suốt. Một món nhỏ đục, hoặc để trống bậu cho rèm buông thẳng, là lựa chọn gọn.
Bậu cửa sổ cạnh bàn làm việc là chỗ nhiều người đặt cây, đá, sách. Bậu này thường là phần mở rộng của mặt bàn, tay với tới liên tục; món nên nhẹ và không ở mép ngoài.
Bậu cửa sổ bếp, ngay sau bồn rửa, là chỗ nước bắn, dầu mỡ bám. Chỉ gốm men, sứ hay chậu cây là hợp; món đá, đồng ở đây sẽ bám dầu và xỉn nhanh.
Bậu cửa sổ phòng khách thì được khách nhìn thấy, và thường là chỗ đẹp nhất để đặt một món nhỏ có màu vì ánh sáng ban ngày làm màu đá hiện rõ. Chỉ cần nhớ hai rủi ro ở trên: nắng với món trong suốt, và cánh cửa với món ở mép.
Kiểm hàng cho món bậu cửa sổ
Món bậu cửa sổ nhỏ nên kiểm nhanh, tập trung vào những điểm liên quan tới vị trí:
- Soi món dưới ánh sáng: nếu trong suốt và có dáng cầu hay bầu, không đặt ở bậu có nắng.
- Đáy món phẳng, rộng; đặt lên mặt phẳng nghiêng nhẹ xem có trượt.
- Đá màu: hỏi có nhuộm không, vì màu nhuộm phai nhanh dưới nắng cửa sổ.
- Chậu sứ: có lỗ thoát và đĩa lót đi kèm.
- Món có đế rời: đế phải khớp, món đặt lên không bập bênh khi cánh cửa hay rèm chạm nhẹ.
Nếu đã lỡ mua một quả cầu thạch anh trong suốt định đặt bậu cửa sổ, đừng lo: nó vẫn rất đẹp ở chỗ khác, như một kệ trong phòng không có nắng chiếu tới, hay trên bàn làm việc xa cửa.
Bậu cửa sổ chỉ cần tầng ngân sách nhỏ. Một món nhỏ đục màu đẹp ở đúng chỗ còn hơn món đắt tiền phải lo nắng, lo rơi mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Đặt quả cầu thạch anh ở bậu cửa sổ có nguy hiểm không?
Có, nếu bậu có nắng trực tiếp. Quả cầu trong suốt gom nắng thành điểm nóng như kính lúp, có thể làm cháy xém rèm, giấy, gỗ ngay cạnh. Bậu có nắng chỉ nên đặt món đục như ngọc, đá cuội, gốm.
Bậu cửa sổ căn hộ tầng cao đặt món được không?
Chỉ nên đặt khi cửa có song hoặc lưới, hoặc cửa luôn đóng và món đặt sát phía trong. Cửa mở ra ngoài thì hạn chế món trên bậu, vì một món rơi từ tầng cao có thể gây thương tích cho người bên dưới.
Nhà nuôi mèo thì bậu cửa sổ nên để gì?
Mèo thích nằm bậu cửa sổ và hay gạt đồ xuống. Nên để bậu trống hoặc chỉ đặt món nặng, đáy rộng mèo không gạt nổi. Món dễ vỡ, món nhỏ để chỗ khác.
Treo pha lê ở cửa sổ có gây cháy không?
Pha lê lăng kính nhiều mặt phân tán ánh sáng thành cầu vồng chứ không gom vào một điểm như quả cầu tròn, nên rủi ro thấp hơn nhiều. Quả cầu pha lê tròn treo ở cửa có nắng thì vẫn có rủi ro gom nắng.
Bậu cửa sổ hẹp 10–15 cm đặt món gì?
Món nhỏ đáy rộng, dáng nằm: cóc, rùa ngọc đục nhỏ, đá dẹt, chậu sứ mini. Đặt sát phía trong, thấp hơn tay nắm và mép dưới rèm, không vướng cánh khi mở cửa.