Theo quan niệm tương khắc, mỗi mệnh có một nhóm vật phẩm thường được khuyên dè dặt khi làm món chính: mệnh Kim ngại món đỏ rực cỡ lớn (Hoả), mệnh Mộc ngại món kim loại sắc cạnh (Kim), mệnh Thuỷ ngại khối gốm, đá tông đất lớn (Thổ), mệnh Hoả ngại món có nước và màu đen chủ đạo (Thuỷ), mệnh Thổ ngại cây đá xanh lá cỡ lớn (Mộc). "Dè dặt" ở đây nghĩa là không chọn làm món chính, chiếm chỗ lớn, ở nơi mình ngồi lâu — không phải trong nhà cấm có.
Bài này viết để người đọc hiểu đúng các lời khuyên đó, không phải để thêm một danh sách điều phải sợ. Mỗi mục nêu quan niệm, rồi đặt nó cạnh những lý do thực tế hơn mà nhiều khi trùng hợp: món to chiếm chỗ, món sắc nguy hiểm, món có nước cần chăm. Cuối bài có cách "nối" bằng màu trung gian khi lỡ có món thuộc hành khắc mình.
Hiểu "khắc" cho đúng trước khi đọc tiếp
Vòng tương khắc trong ngũ hành là: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim. Đây là một mô hình cổ để mô tả quan hệ chế ngự giữa các yếu tố: rìu chặt cây, rễ cây xuyên đất, đê đất ngăn nước, nước dập lửa, lửa nung chảy kim loại. Khi đưa vào chọn vật phẩm, người ta dùng nó như một gợi ý về màu và chất liệu nên làm chủ đạo.
Có ba hiểu lầm hay gặp. Thứ nhất, coi khắc là "gặp là xui". Không có cơ sở nào cho điều đó; đó là cách nói dân gian về sự không thuận. Thứ hai, coi mọi món màu khắc đều phải bỏ, kể cả chiếc gối, cái khăn. Thực tế các lời khuyên phổ biến chỉ nhắm tới món chính, cỡ lớn, đặt ở nơi người đó ngồi nhiều. Thứ ba, quên rằng trong nhà nhiều người, món "khắc" của người này lại là món "sinh" của người khác.
Vì vậy cách đọc các mục dưới đây là: nếu đang phân vân giữa hai món, và một món thuộc hành khắc mệnh mình, thì nghiêng về món còn lại. Nếu đã có sẵn món đó và thích nó, có cách dung hoà ở cuối bài, không cần vội cất đi.
Mệnh Kim: món đỏ rực cỡ lớn và vật có lửa thật
Hoả khắc Kim, nên người mệnh Kim thường được khuyên không chọn món đỏ rực, cam, hồng đậm làm món chính trên bàn làm việc hay kệ phòng mình. Ví dụ hay được nhắc: tượng đá đỏ lớn, cụm thạch anh hồng to, tranh hoa mẫu đơn đỏ khổ lớn treo đối diện chỗ ngồi. Một chi tiết đỏ nhỏ, bao lì xì, dây buộc thì không thuộc diện này.
Vật có lửa thật như đèn dầu trang trí, nến lớn, đèn xông đốt than cũng được xếp vào nhóm Hoả. Ở đây quan niệm trùng với lý do an toàn: lửa trần trong phòng làm việc hay phòng ngủ là rủi ro cháy, nhất là phòng nhiều giấy, rèm vải. Người mệnh Kim nào thích đèn xông thì chọn loại dùng điện, vừa đỡ rủi ro vừa bớt "lửa" theo cách nghĩ dân gian.
Một tình huống hay gặp: người mệnh Kim sinh năm 1992 được tặng cụm thạch anh hồng to bằng quả bưởi nhân dịp sinh nhật, và băn khoăn có nên đặt trên bàn làm việc không. Theo lời khuyên phổ biến, món đó hợp kệ phòng khách hay tủ kính hơn bàn làm việc. Trên bàn, thay bằng một món nhỏ trắng hoặc vàng; cụm hồng vẫn ở trong nhà, vẫn được nhìn ngắm.
Người mệnh Kim có người thân mệnh Hoả ở chung thì đừng vì thế mà gỡ món đỏ ở phòng khách. Món đỏ ở không gian chung là của cả nhà; người mệnh Kim chỉ cần giữ góc riêng của mình theo nhóm màu trắng, bạc, vàng đất.
Mệnh Mộc: kim loại sắc cạnh, dao kiếm mỹ nghệ
Kim khắc Mộc, và hình ảnh dân gian rõ nhất là rìu chặt cây. Vì vậy người mệnh Mộc thường được khuyên dè dặt với món kim loại có cạnh sắc, mũi nhọn: kiếm mỹ nghệ treo tường, dao găm trang trí, tượng có vũ khí kim loại, tháp kim loại nhọn. Đồ đồng tròn trịa như hồ lô, đồng xu thì ít bị nhắc tới hơn.
Lý do thực tế đứng cạnh rất rõ: kiếm, dao trang trí treo trong nhà là thứ nguy hiểm khi có trẻ nhỏ hay khi xảy ra động đất nhẹ, rung lắc; nhiều gia đình không thích cảm giác có lưỡi sắc chĩa vào phòng khách. Tượng chiến binh cầm giáo kim loại đặt trên bàn làm việc cũng dễ khiến người ngồi đối diện thấy không thoải mái.
Với người mệnh Mộc làm nghề phải dùng dao kéo, như thợ may, đầu bếp, bác sĩ phẫu thuật, đây đương nhiên không phải chuyện kiêng. Dụng cụ làm việc là dụng cụ; lời khuyên chỉ áp dụng cho món trưng bày. Người mệnh Mộc thích đồ đồng có thể chọn đồng giả cổ màu sẫm, đặt cạnh đồ gỗ hay cây xanh.
Mệnh Thuỷ: khối gốm, đá tông đất to chiếm chỗ
Thổ khắc Thuỷ, hình ảnh là đê đất chặn dòng nước. Người mệnh Thuỷ vì thế thường được khuyên không chọn món tông vàng đất, nâu đậm cỡ lớn làm món chính: chum gốm men nâu to đặt ngay cạnh bàn làm việc, cụm thạch anh vàng lớn trên kệ đối diện chỗ ngồi, tượng bột đá vàng cỡ đại.
Lý do thực tế ở đây chủ yếu là kích thước. Những món được nhắc tới đều là món nặng, chiếm chỗ, khó dời. Một chum gốm cao 70 cm đặt cạnh bàn làm việc, dù mệnh gì, cũng làm góc làm việc chật. Món nhỏ màu đất như khay gốm, đế gỗ thì không mấy ai bận tâm.
Có một trường hợp lời khuyên này hay bị kéo quá đà: người mệnh Thuỷ được bảo phải bỏ cả bộ ấm chén gốm men nâu dùng hằng ngày. Đồ dùng là đồ dùng, uống trà xong rửa, cất; không ai coi bộ ấm chén là "món chính" trong phòng. Lời khuyên chỉ dành cho món trang trí lớn đặt cố định.
Người mệnh Thuỷ ở trong nhà đã có sẵn nhiều đồ gỗ, sàn gạch đỏ, tường vàng thì không cần đổi nội thất. Thêm vài món trắng bạc hay xanh dương ở góc riêng là đủ để góc đó mang màu của mình. Nội thất là nền; vật phẩm là điểm.
Mệnh Hoả: thác nước, bể cá và món đen chủ đạo
Thuỷ khắc Hoả, nước dập lửa. Lời khuyên hay gặp cho người mệnh Hoả là dè dặt với món có nước thật đặt ở bàn làm việc, phòng riêng của mình: thác nước để bàn, bể cá mini, quả cầu lăn trên nước. Màu đen, xanh dương đậm làm món chính, như tượng đá đen lớn, cũng thuộc nhóm này.
Món có nước thật có những phiền phức riêng không liên quan gì tới mệnh: cần điện, cần thay nước, có tiếng bơm, có thể đọng muỗi, dễ đổ nước lên máy tính, giấy tờ. Người mệnh Hoả bận rộn, hay đi công tác, mà được khuyên tránh món có nước, thì đó là lời khuyên đúng theo cả hai nghĩa.
Trong nhà có thành viên mệnh Thuỷ thích nuôi cá, bể cá ở phòng khách không phải điều người mệnh Hoả cần phản đối. Góc làm việc, góc nghỉ của người mệnh Hoả thì chọn theo nhóm đỏ, hồng, tím, xanh lá; bể cá ở chỗ khác vẫn là niềm vui của người khác trong nhà.
Mệnh Thổ: cây đá lá xanh lớn, cây thật cỡ to sát chỗ ngồi
Mộc khắc Thổ, rễ cây xuyên đất. Người mệnh Thổ hay được khuyên không chọn cây đá lá xanh cỡ lớn, món ngọc xanh to, đồ gỗ màu xanh làm món chính trên bàn và trong phòng riêng. Một số người mở rộng sang cây thật cỡ lớn đặt sát chỗ ngồi, như cây kim tiền cao một mét kê cạnh bàn làm việc.
Với cây thật, chuyện thực tế lại là ánh sáng và độ ẩm: cây lớn trong phòng kín thiếu nắng sẽ vàng lá, đất ẩm có thể sinh côn trùng nhỏ, chậu lớn khó dời khi lau sàn. Với cây đá lớn, chuyện là bụi bám từng lá, khó lau. Người mệnh Thổ chọn cây nhỏ trong chậu gốm nâu thì vừa có màu xanh tươi, vừa có màu đất của chậu "đỡ" lại theo cách nghĩ dân gian.
Người mệnh Thổ yêu cây không cần bỏ thú vui. Cây ngoài ban công, ngoài sân là chuyện khác hẳn với một món xanh lá lớn đặt trên bàn làm việc. Những lời khuyên này chỉ nhắm vào món trang trí chủ đạo trong góc của mình.
Bảng tóm: món hay được khuyên dè dặt theo mệnh, lý do thực tế và cách thay
Bảng gom năm mệnh. Cột giữa là lý do thực tế đi kèm, để người đọc thấy nhiều lời khuyên cũ có phần hợp lý ngoài chuyện ngũ hành:
| Mệnh | Món hay được khuyên dè dặt | Lý do thực tế đi kèm | Món thay thế |
|---|---|---|---|
| Kim | Món đỏ rực cỡ lớn, nến và lửa trần | Lửa trần dễ cháy; món đỏ to gây chói | Đồ đồng, đá trắng, đá vàng; đèn xông điện |
| Mộc | Kiếm, dao mỹ nghệ, tượng vũ khí kim loại | Sắc nhọn nguy hiểm, gây khó chịu | Đồ gỗ, ngọc xanh, đồng tròn cạnh |
| Thuỷ | Chum gốm nâu lớn, khối đá vàng đại | Nặng, chiếm chỗ, khó dời | Đá trắng, đá đen nhỏ, sứ men lam |
| Hoả | Thác nước để bàn, bể cá ở góc riêng, đá đen lớn | Cần điện, thay nước, dễ đổ, có muỗi | Thạch anh tím, hồng, cây đá xanh |
| Thổ | Cây đá lá xanh lớn, cây thật to sát bàn | Bám bụi, thiếu sáng, khó lau | Thạch anh vàng, gốm nâu, cây nhỏ chậu gốm |
Các lời khuyên trên là quan niệm phổ biến, không phải quy tắc. Người đọc có thể chọn theo, chọn một phần, hoặc không theo; điều cần tránh chỉ là để nỗi lo về "khắc" thành gánh nặng trong nhà.
Lỡ có món thuộc hành khắc mình: nối bằng màu trung gian
Theo vòng tương sinh Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, giữa hai hành khắc nhau luôn có một hành đứng giữa nối hai bên. Người mệnh Kim có món đỏ (Hoả) thì đặt thêm một món vàng đất (Thổ) cạnh đó; người mệnh Thuỷ có chum gốm nâu (Thổ) thì thêm món trắng bạc (Kim); người mệnh Hoả có bể cá (Thuỷ) thì thêm cây xanh (Mộc) gần đó. Đây là cách dân gian vẫn làm, thay vì vứt bỏ món đồ.
Cách thứ hai là dời chỗ: món đó chuyển sang không gian chung, hoặc phòng của thành viên khác mệnh hợp với nó. Cách thứ ba là giảm cỡ: thay món lớn bằng món nhỏ cùng loại nếu vẫn thích hình tượng đó.
Và cách thứ tư, đơn giản nhất, là giữ nguyên nếu mình thích nó. Một món đồ khiến mình vui khi nhìn thấy mỗi ngày đáng giá hơn một lời khuyên chung chung về màu. Việc chính trong một ngôi nhà vẫn là con người sống tử tế với nhau, giữ nhà gọn và an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Người mệnh Kim có được để hoa đỏ trong nhà không?
Được. Lời khuyên dè dặt chỉ nhắm tới món đỏ rực cỡ lớn làm món chính ở góc riêng. Bình hoa đỏ ở phòng khách, câu đối đỏ ngày Tết hay đồ trang trí nhỏ không thuộc diện này. Nếu muốn, đặt thêm món vàng đất gần đó theo quan niệm tương sinh.
Người mệnh Hoả có nên bỏ bể cá trong nhà không?
Không cần nếu bể cá ở không gian chung và có người trong nhà chăm. Lời khuyên dè dặt chủ yếu dành cho món có nước đặt ở bàn làm việc hay phòng riêng của người mệnh Hoả. Có thể đặt cây xanh gần bể cá như cách nối hai hành theo tập quán.
Mệnh Mộc làm đầu bếp, dùng dao hằng ngày có sao không?
Không. Lời khuyên về kim loại sắc chỉ nói tới món trưng bày như kiếm, dao mỹ nghệ. Dụng cụ làm việc là chuyện nghề nghiệp, không thuộc phạm vi này. Điều cần chú ý với dao là cất giữ an toàn, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ.
Được tặng món thuộc hành khắc mệnh mình thì nên làm gì?
Có thể đặt món đó ở không gian chung, chuyển cho người thân có mệnh hợp, hoặc đặt cạnh một món thuộc hành trung gian theo vòng tương sinh. Nếu thích món đó, cứ giữ. Đừng vứt bỏ quà người khác tặng vì nỗi lo này.
Có món nào được coi là an toàn với mọi mệnh không?
Món trung tính hay được nhắc là cây đá ngũ sắc, đồ gỗ màu tự nhiên, gốm men trắng ngà, đồ đồng giả cổ màu sẫm. Những món này không nghiêng hẳn về hành nào theo quan niệm, nên hợp không gian chung của gia đình nhiều mệnh.