Vật phẩm góc cầu thang, hành lang: chiếu nghỉ, gầm cầu thang và tường dọc lối đi

Ở cầu thang và hành lang, vật phẩm chỉ nên đặt ở ba chỗ: góc chiếu nghỉ đủ rộng, gầm cầu thang, và tường dọc lối đi; món hay chọn là bình gốm cao, chậu cây đá quý ở chiếu nghỉ, tiểu cảnh đá ở gầm cầu thang, tranh nhẹ treo dọc tường. Không bao giờ đặt bất cứ thứ gì trên bậc thang, và không để món nào thu hẹp lối đi hay che đèn.

Nhà phố Việt có cầu thang là trục chính của ngôi nhà, đi lên xuống hàng chục lần mỗi ngày; hành lang trong nhà ống dài nối các phòng. Tập quán thích những chỗ này sáng, thoáng, có điểm nhấn để lối đi không đơn điệu. Nhưng đây là lối đi, và với nhà nhiều tầng, cầu thang còn là lối thoát khi có cháy. Mọi lựa chọn trong bài đều bắt đầu từ câu hỏi: món này có làm ai vấp ngã, có cản đường thoát không.

Cầu thang là lối thoát: luật đầu tiên trước mọi vật phẩm

Trong những vụ cháy nhà ống, nhà phố ở các đô thị Việt Nam, cầu thang thường là lối thoát duy nhất, đồng thời cũng là đường khói lan lên các tầng trên. Lực lượng phòng cháy chữa cháy nhiều lần khuyến cáo người dân giữ lối thoát nạn thông thoáng, không chất đồ trên cầu thang, chiếu nghỉ, hành lang. Một chiếc bình gốm đổ ngang chiếu nghỉ trong lúc khói mù mịt có thể làm người chạy vấp ngã.

Vì vậy, món đặt ở chiếu nghỉ phải nằm gọn trong góc, không lấn vào đường đi; chiều rộng thông thuỷ còn lại của chiếu nghỉ không nên hẹp hơn chiều rộng của bậc thang. Món ở hành lang không được đặt trên sàn nếu hành lang dưới 1 m. Món dễ cháy như hoa khô, cành khô, đồ vải, đồ gỗ mỏng, giỏ mây nên hạn chế ở cầu thang, nhất là gần ổ điện, đèn.

Một cách tự kiểm đơn giản: tắt đèn, đi lên xuống cầu thang bằng ánh sáng đèn pin điện thoại như khi mất điện ban đêm. Món nào khiến bạn phải nghiêng người tránh, phải nhìn kỹ mới thấy, món đó đặt sai chỗ. Làm thêm một lần nữa với tay bê một thùng carton che mất tầm nhìn xuống chân, vì đó là tình huống hay gặp khi dọn nhà.

Ánh sáng cũng là chuyện an toàn: món treo hay đặt không được che công tắc đèn cầu thang, không che đèn hắt chân bậc, không che cửa sổ lấy sáng. Cầu thang đủ sáng là điều kiện để đi lên xuống không ngã, nhất là với người lớn tuổi và trẻ nhỏ.

Ba vị trí đặt vật phẩm và món hợp từng chỗ

Bảng dưới gom những gì hợp và không hợp ở từng vị trí trên cầu thang, hành lang:

Chuyện cầu thang đặt ở giữa nhà hay bên hông, hướng lên xuống ra sao thuộc thiết kế và bài trí. Bảng trên chỉ giúp chọn món khi cầu thang đã có.

Chiếu nghỉ: chỗ đặt món lớn nhất trên cầu thang

Đo trước. Chiếu nghỉ nhà phố thường rộng bằng hai lần bề rộng bậc, khoảng 1,6–2 m, sâu 0,8–1 m. Góc ngoài cùng, phía không có người bước qua, là chỗ cho một món. Món nên chiếm không quá 40×40 cm sàn.

Món cao, đáy rộng. Bình gốm cao 60–90 cm, chậu cây đá quý lớn, chum gốm có đáy rộng đứng vững hơn món cao mảnh. Món chiếu nghỉ được nhìn thấy khi đi lên từ tầng dưới, nên chiều cao giúp nó lọt vào mắt.

Chất liệu. Gốm men, đá nguyên khối, đồng dày. Cầu thang có giếng trời thì có nắng, có mưa hắt; tránh quả cầu thạch anh trong và đồ nhuộm màu ở chỗ có nắng chiếu.

Chống đổ. Trẻ chạy lên xuống, người mang đồ đạc to, đôi khi phải khiêng tủ, giường qua cầu thang. Món ở chiếu nghỉ nên nặng chân hoặc dán keo, và dễ dời đi khi cần vận chuyển đồ lớn.

Không đặt hai món đối diện. Hai món ở hai góc chiếu nghỉ thu hẹp lối đi ở cả hai phía. Chỉ một góc, góc xa lối bước nhất.

Gầm cầu thang: lấp khoảng trống mà không thành kho

Gầm cầu thang ở nhà phố hay thành chỗ để giày dép, xe đạp, thùng đồ. Nếu muốn biến nó thành góc trang trí, vài gợi ý:

• Tiểu cảnh đá khô: sỏi trắng, đá cuội, một khối núi đá nhỏ, vài chậu cây chịu bóng. Không cần nước, ít bảo trì, không thu hút muỗi.
• Chum, bình gốm lớn: một hai chiếc chum gốm men đặt ở phần gầm thấp nhất, chỗ người không đứng thẳng được.
• Cặp linh vật đá: đặt hai bên gầm nếu gầm mở ra phòng khách, mặt hướng ra phòng.
• Ánh sáng: đèn hắt nhỏ chiếu lên tiểu cảnh giúp gầm cầu thang không thành góc tối; dùng đèn LED ít toả nhiệt, dây đi gọn.
• Không chắn tủ điện, đồng hồ nước: nhiều nhà đặt tủ điện, công tơ ở gầm cầu thang. Lối tới đó phải luôn trống để xử lý sự cố.
• Không đồ dễ cháy: giỏ mây, hoa khô, đồ gỗ mỏng gần tủ điện là tổ hợp nguy hiểm.

Nhiều quan niệm về việc gầm cầu thang nên để trống hay nên đặt gì, đặt bể nước hay không; đó là chuyện bài trí, mỗi nơi nói khác. Ở góc chọn vật phẩm, chỉ cần nhớ: gầm cầu thang gọn, sáng, không chắn thiết bị là đủ.

Tranh và món treo dọc tường cầu thang, hành lang

Tường dọc cầu thang là chỗ treo tranh quen thuộc trong nhà phố: tranh phong cảnh, tranh hoa, tranh đồng, đĩa gốm treo, xếp theo đường chéo song song với bậc. Cách treo phổ biến là giữ tâm các bức tranh nằm trên một đường song song với đường mép bậc, cách mép bậc khoảng 140–150 cm theo phương thẳng đứng, để người đi lên xuống nhìn ngang tầm mắt.

Với tranh ở cầu thang, nhẹ là ưu tiên. Tranh kính khung gỗ dày nặng vài kg treo ở chỗ người đi qua, tay khuỳnh ra khi bê đồ, là món dễ bị va rơi. Tranh canvas, tranh in trên gỗ mỏng, tranh đồng mỏng, đĩa gốm nhỏ an toàn hơn. Móc treo nên là loại có khoá hoặc treo hai điểm để tranh không xô lệch khi bị chạm.

Hành lang dài trong nhà ống hợp một dãy tranh cùng khổ, cùng khung, hoặc một kệ tường nông sâu 12–15 cm với vài món nhỏ. Kệ tường ở hành lang phải đặt cao hơn vai, không thấp ngang hông nơi người đi qua có thể va. Món trên kệ hành lang nên nhẹ và có gờ chặn.

Người lớn tuổi, trẻ nhỏ và thú cưng trên cầu thang

Người lớn tuổi đi cầu thang chậm, hay bám tay vịn, mắt kém trong ánh sáng yếu. Món đặt ở chiếu nghỉ phải dễ nhìn thấy, màu tương phản với sàn, không nằm ở chỗ chân bước tới khi rẽ. Tay vịn phải trống hoàn toàn: không treo hồ lô, không quấn dây trang trí, không buộc túi.

Trẻ nhỏ chạy nhảy, trèo lan can, chơi trên chiếu nghỉ. Món dễ vỡ, món có cạnh sắc, món có hạt nhỏ không đặt ở cầu thang nhà có trẻ dưới 6 tuổi. Cửa chặn cầu thang cho trẻ cũng là một "vật" cần ưu tiên hơn mọi món trang trí.

Với nhà có người già sống ở tầng trên, nhiều gia đình lắp thêm đèn cảm biến chuyển động ở chiếu nghỉ. Món đặt ở chiếu nghỉ khi đó không được che mắt cảm biến, và nên có màu sáng để phản chiếu ánh đèn, giúp chiếu nghỉ sáng hơn chứ không tối đi.

Mèo, chó hay nằm ở chiếu nghỉ và chạy lên xuống rất nhanh. Bình gốm cao mảnh là món mèo dễ làm đổ nhất. Nhà nuôi thú cưng nên chọn món đáy rộng, nặng, hoặc dán keo dưới đáy. Nước đọng trong chum, bình ở gầm cầu thang cũng thu hút thú cưng uống phải; nếu chum có nước, nên có nắp.

Ngân sách, kiểm hàng và lau dọn

Cầu thang và hành lang hợp tầng nhỏ và trung. Món ở đây chịu va chạm, bụi, đôi khi nắng mưa từ giếng trời, nên món đắt tiền, mỏng manh hợp tủ trưng bày hơn. Một bình gốm men đẹp, một tiểu cảnh đá gọn, vài bức tranh nhẹ cùng khung là đủ cho cả trục cầu thang.

Kiểm hàng: bình gốm cao gõ nhẹ nghe tiếng thanh, xem đáy có phẳng không, đặt xuống sàn có lắc không. Tranh treo hỏi trọng lượng, xem móc treo sau khung, khung có cong vênh. Tiểu cảnh đá hỏi đá tự nhiên hay đá nhuộm màu; đá nhuộm ở chỗ có nắng sẽ phai, ở chỗ ẩm có thể loang ra sàn.

Lau dọn cầu thang là việc khó vì phải đứng trên bậc. Món ở cầu thang nên dễ lau từ chỗ đứng an toàn, không phải kê ghế hay rướn người ra ngoài lan can. Tranh treo quá cao trên tường giếng thang, nơi phải dùng thang mới với tới, nên tính kỹ: nếu không ai lau được, đừng treo.

Một nhịp lau hợp lý cho trục cầu thang là mỗi tuần phủi bụi tranh và món ở tầm tay, mỗi tháng lau ẩm bình gốm, tiểu cảnh, mỗi năm kiểm lại móc treo, keo dưới đáy món và độ chắc của kệ tường.

Câu hỏi thường gặp

Chiếu nghỉ cầu thang nên đặt gì?

Một món ở góc xa lối bước nhất: bình gốm cao, chậu cây đá quý lớn hoặc chum gốm, đáy rộng, nặng chân. Món không được thu hẹp lối đi, không che đèn và dễ dời đi khi cần vận chuyển đồ lớn qua cầu thang.

Gầm cầu thang đặt gì cho gọn?

Tiểu cảnh đá khô với sỏi, đá cuội, núi đá nhỏ, chum gốm hoặc cặp linh vật đá là lựa chọn gọn, ít bảo trì. Lối tới tủ điện, đồng hồ nước phải trống; tránh đồ dễ cháy gần thiết bị điện.

Treo tranh dọc cầu thang cần lưu ý gì?

Chọn tranh nhẹ, móc chắc treo hai điểm, tâm tranh nằm trên đường song song với mép bậc cách khoảng 140–150 cm. Tránh tranh kính nặng ở chỗ người hay bê đồ đi qua. Không treo ở chỗ không ai với tới để lau.

Có nên treo đồ trang trí lên tay vịn cầu thang không?

Không nên. Tay vịn phải trống hoàn toàn để người lớn tuổi, trẻ nhỏ bám khi đi lên xuống. Hồ lô, dây trang trí, túi treo trên tay vịn có thể làm trượt tay hoặc vướng áo, gây ngã.

Nhà có trẻ nhỏ thì cầu thang đặt vật phẩm thế nào?

Hạn chế tối đa: không món dễ vỡ, không cạnh sắc, không hạt nhỏ ở cầu thang. Ưu tiên cửa chặn cầu thang, đèn đủ sáng, tay vịn chắc. Nếu muốn trang trí, chọn tranh treo cao trên tường thay vì món đặt sàn.