Tượng phượng hoàng "bột đá" là tượng đổ khuôn từ hỗn hợp bột đá xay mịn trộn keo nhựa, còn tượng "resin" là nhựa đổ khuôn gần như nguyên chất; cả hai thường được phủ sơn, nhũ hoặc mạ vàng bên ngoài. Chúng cho phép làm những con phượng đuôi dài, cánh xoè cầu kỳ với giá mềm hơn nhiều so với đồng hay đá tạc, đổi lại là phần đuôi mảnh dễ gãy và lớp phủ bề mặt có tuổi thọ.
Đây là nhóm tượng phượng phổ biến nhất trên thị trường hiện nay, nhất là các mẫu phượng vàng, phượng trắng ngà, phượng phối màu. Bài này giúp bạn hiểu đúng hai vật liệu, đọc mô tả sản phẩm không bị nhầm, chọn mẫu đuôi đủ chắc, kiểm hàng khi nhận và lau chùi đúng cách để lớp mạ không bong sớm.
Bột đá, resin và "đá" trong mô tả sản phẩm
Trong nghề làm tượng trang trí, "bột đá" thường là bột đá vôi hoặc đá cẩm thạch xay mịn trộn với keo polyester hoặc epoxy, đổ vào khuôn silicon, đông cứng thành tượng. Tỉ lệ bột đá càng cao thì tượng càng nặng, càng mát tay, bề mặt càng giống đá; tỉ lệ keo càng cao thì tượng càng nhẹ, dẻo hơn và ít giòn hơn. Tên tiếng Anh thường gặp là "polyresin" hay "cold cast".
"Resin" theo nghĩa hẹp là nhựa đổ khuôn không pha hoặc pha rất ít bột. Tượng resin nhẹ, có thể làm trong suốt hoặc pha màu ngay từ khuôn, giữ được chi tiết rất mảnh. Nhiều mẫu phượng hoàng màu đỏ, xanh ngọc hay trong suốt có ánh nhũ là resin.
Chỗ dễ hiểu nhầm là chữ "đá". Một số nơi ghi "tượng phượng đá" hoặc "đá mạ vàng" cho tượng bột đá. Điều này không hẳn là sai vì trong hỗn hợp có đá, nhưng bạn cần biết đây là vật liệu tổng hợp đổ khuôn, không phải đá nguyên khối tạc tay. Hai thứ khác nhau hoàn toàn về trọng lượng, độ bền và cách sửa khi hỏng. Khi đọc mô tả, hãy tìm các chữ "bột đá", "composite", "polyresin", "đổ khuôn"; nếu chỉ thấy chữ "đá" chung chung, hỏi lại người bán.
So sánh nhanh phượng bột đá, phượng resin và phượng đồng
Bảng này giúp bạn biết mình đang đánh đổi gì khi chọn vật liệu nhẹ thay cho kim loại.
| Tiêu chí | Bột đá | Resin | Đồng (để đối chiếu) |
|---|---|---|---|
| Trọng lượng | Khá nặng, mát tay | Nhẹ | Nặng nhất |
| Độ chi tiết lông vũ | Tốt | Rất tốt, đuôi mảnh được | Tốt nếu đúc kỹ |
| Khi rơi | Vỡ, mẻ thành mảnh | Nứt hoặc gãy rời phần mảnh | Móp, cong, ít khi vỡ |
| Bề mặt | Sơn, nhũ, mạ phủ ngoài | Màu trong khối hoặc sơn phủ | Kim loại thật, hun hoặc phủ |
| Để ngoài trời | Không nên | Không nên, nhựa ố vàng khi nắng | Được, màu thay đổi |
| Sửa khi gãy | Gắn keo, dặm màu | Gắn keo, khó giấu vết | Hàn, cần thợ |
Nói ngắn gọn, bột đá và resin hợp với chỗ trong nhà, ít va chạm, người mua thích dáng cầu kỳ và màu sắc đa dạng. Nếu bạn cần tượng ở lối đi, nhà có trẻ nhỏ hay vật nuôi hay leo trèo, hoặc muốn giữ hàng chục năm, đồng hay gỗ là lựa chọn ổn định hơn.
Chọn mẫu phượng có đuôi đủ chắc
Đuôi dựa vào đế hoặc vật đỡ. Nhiều mẫu tạo dáng phượng đậu trên mỏm đá, cành cây hay đám mây, để các dải đuôi buông xuống chạm vào phần đế. Cách tạo dáng này vừa đẹp vừa giúp đuôi có điểm tựa, ít gãy hơn hẳn so với đuôi vươn thẳng ra không trung.
Dải đuôi có độ dày thấy được. Nhìn ngang, nếu dải đuôi mỏng như tờ bìa cứng thì rất dễ gãy khi lau. Dải đuôi bột đá nên có độ dày đều, mép tròn. Với resin, đuôi mảnh hơn chấp nhận được vì vật liệu dẻo hơn.
Có lõi gia cố hay không. Một số xưởng cài lõi kim loại mảnh vào trong đuôi và cánh khi đổ khuôn. Bạn không nhìn thấy lõi, nhưng có thể hỏi người bán. Mẫu có lõi chịu va nhẹ tốt hơn, khi gãy cũng không rời hẳn ra.
Cánh khép hay cánh dang. Cánh khép sát thân bền hơn nhiều so với cánh dang rộng. Nếu chỗ đặt hẹp hoặc hay phải lau dọn, chọn mẫu cánh khép hoặc chỉ một cánh hơi mở.
Trọng tâm và đế. Phượng bột đá cỡ vừa có thể nặng phía đuôi. Đặt tượng lên mặt phẳng, chạm nhẹ vào đầu: tượng đứng vững là tốt; tượng chao mạnh là đế quá nhỏ so với thân.
Lớp mạ vàng, nhũ vàng và sơn màu: bền đến đâu
Phần lớn tượng phượng bột đá màu vàng không phải mạ vàng kim loại thật mà là sơn nhũ vàng, hoặc dán lá kim loại màu vàng rồi phủ bóng. Một số ít mẫu cao cấp dùng kỹ thuật mạ điện sau khi phủ lớp dẫn điện lên bề mặt. Cả ba cách đều cho màu vàng óng lúc mới, khác nhau ở độ bền và cách lão hoá.
Sơn nhũ vàng dễ làm nhất, màu đẹp nhưng sau vài năm có thể ngả sẫm hoặc xỉn ở chỗ hay chạm như mào, đầu cánh, mép đuôi. Lá kim loại phủ bóng giữ ánh tốt hơn nhưng nếu lớp phủ bóng bị trầy thì lá dưới bị oxy hoá thành đốm nâu. Mạ điện bền hơn cả nhưng hiếm trên tượng bột đá, và nếu có thì giá cũng khác hẳn.
Dấu hiệu lớp phủ kém: có vết bọt nhỏ trên bề mặt, màu không đều giữa thân và đuôi, mép lông có chỗ lộ màu trắng của bột đá. Khi mua, soi tượng dưới ánh đèn trắng, xoay từ từ để nhìn các mặt cong; các vệt loang thường lộ rõ ở mặt trong của cánh và mặt dưới của đuôi, những chỗ người làm hay bỏ sót.
Lớp phủ bề mặt là phần sẽ già đi trước tiên, không phải phần lõi. Nếu bạn chọn bột đá mạ vàng, nên xem đó là món trang trí có tuổi thọ nhất định, và chọn mẫu mà màu nền bên dưới không quá tương phản để chỗ mòn không bị lộ rõ.
Kiểm hàng khi nhận tượng phượng bột đá, resin
Phượng là dạng tượng dễ gãy nhất trong vận chuyển. Kiểm ngay khi nhận giúp bạn đổi trả dễ dàng nếu có hư hỏng.
- Quay video lúc mở hộp, để thấy rõ tình trạng trước và sau khi lấy tượng ra.
- Lấy tượng ra bằng cách đỡ thân và đế, không nhấc bằng cánh, cổ hay đuôi.
- Kiểm từng dải đuôi và hai cánh xem có vết nứt chân chim, nhất là chỗ đuôi nối vào thân.
- Xoay tượng dưới đèn để tìm vết mẻ sơn, vết keo dán lại; vết dán thường có màu hơi khác và gờ nổi.
- Kiểm đế có phẳng không, đặt lên mặt bàn có bập bênh không.
- So kích thước thật với mô tả bằng thước dây, đo cả chiều cao và chiều ngang lớn nhất.
- Nếu có hư hỏng, chụp ảnh cận vết, giữ nguyên hộp và vật chèn, báo người bán trong thời hạn đổi trả.
Đừng tự dán keo ngay khi phát hiện gãy nếu còn trong thời hạn đổi trả, vì nhiều người bán sẽ từ chối khi tượng đã bị sửa.
Chọn màu phượng: vàng, đỏ, trắng ngà hay phối nhiều màu
Lợi thế lớn nhất của bột đá và resin so với đồng là màu sắc. Cùng một khuôn phượng, xưởng có thể làm bản nhũ vàng toàn thân, bản trắng ngà điểm vàng ở mào và mép lông, bản đỏ son, bản xanh ngọc, hay bản phối năm màu mô phỏng bộ lông ngũ sắc mà sách vở xưa hay tả. Vì vậy trước khi chọn dáng, bạn nên nghĩ con phượng sẽ đứng trước nền gì.
Phượng nhũ vàng nổi bật trên nền gỗ tối, tủ màu nâu trầm hay tường xám, nhưng dễ chìm và trông hơi chói trên nền trắng sáng của căn hộ hiện đại. Phượng trắng ngà điểm vàng thì ngược lại, hợp nền sáng, nội thất tối giản, nhìn nhẹ nhàng hơn. Phượng đỏ son hợp phòng khách có nhiều đồ gỗ truyền thống, hoặc dùng làm điểm nhấn màu cho một góc đơn sắc.
Về quan niệm, nhiều người xếp phượng vào hành Hoả vì gắn phượng với phương Nam và sắc đỏ, nên chuộng tông đỏ, cam, vàng. Đó là một cách nghĩ phổ biến chứ không phải quy tắc bắt buộc. Màu hợp với căn phòng và hợp mắt người trong nhà vẫn là điều đáng cân nhắc hơn cả, vì bạn là người nhìn con phượng ấy mỗi ngày. Với bản phối nhiều màu, hãy xem kỹ chỗ chuyển màu giữa các lớp lông có gọn không; đường ranh lem nhem là dấu hiệu sơn tay vội.
Lau chùi và sửa vết gãy nhỏ tại nhà
Tượng bột đá và resin chỉ cần phủi bụi bằng chổi lông mềm theo chiều lông vũ, vài tuần lau một lần bằng khăn khô hoặc hơi ẩm vắt thật kiệt. Tránh nước lau kính, cồn và chất tẩy, vì chúng có thể làm mờ lớp nhũ hoặc làm bong lớp phủ bóng. Không ngâm tượng vào nước: bột đá hút ẩm qua các vết nứt nhỏ, lâu ngày có thể nở và bong mảng.
Khi lau, một tay đỡ thân, tay kia lau từ gốc đuôi ra đầu mút, không lau ngược chiều về phía thân vì dễ bẻ gãy dải đuôi. Với mẫu đuôi vươn xa, có thể dùng máy sấy tóc ở chế độ gió nguội thổi bụi thay cho lau.
Nếu một dải đuôi gãy rời gọn, bạn có thể gắn lại bằng keo epoxy hai thành phần dành cho đồ gốm, đá. Lau sạch bụi ở hai mặt gãy, bôi lượng keo vừa phải, ép và giữ cố định bằng băng dính giấy cho tới khi keo khô hẳn, rồi dặm lại màu bằng sơn nhũ cùng tông. Vết gãy sát thân, gãy vụn nhiều mảnh, hoặc tượng resin trong suốt thì khó giấu vết, nên nhờ thợ sửa tượng.
Về quan niệm, nhiều gia đình không thích để tượng sứt mẻ ở chỗ trang trọng. Đây là tập quán, không có gì phải lo lắng; nếu bạn thấy không yên, có thể sửa lại cho lành lặn, hoặc thay tượng mới và cất tượng cũ ở chỗ sạch sẽ thay vì vứt bỏ tuỳ tiện. Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy khi cần tìm mẫu thay thế cùng dáng.
Câu hỏi thường gặp
Tượng phượng bột đá có phải là đá thật không?
Không phải đá nguyên khối. Bột đá là đá xay mịn trộn keo nhựa rồi đổ khuôn, nên vừa có tính chất của đá như nặng và mát tay, vừa có tính chất của nhựa. Gọi là đá chỉ đúng một phần; khi mua nên hỏi rõ là bột đá đổ khuôn.
Phượng resin có bị ố vàng không?
Một số loại nhựa resin, nhất là loại trong suốt hoặc màu trắng, ngả vàng dần khi chịu tia cực tím từ ánh nắng. Đặt tượng xa cửa sổ có nắng chiếu trực tiếp sẽ giữ màu lâu hơn. Tượng resin đã sơn phủ màu đậm thì ít lộ hiện tượng này.
Lớp mạ vàng trên phượng bột đá bong rồi có mạ lại được không?
Có thể dặm lại bằng sơn nhũ vàng hoặc dán lá kim loại ở vùng nhỏ. Làm lại toàn thân thì cần thợ sơn tượng, vì phải làm sạch, phủ lót và phủ bóng lại. Chi phí sửa có khi gần bằng mua mới với tượng cỡ nhỏ.
Tượng phượng bột đá có nên đặt trong phòng tắm hay bếp không?
Không nên. Hơi nước ở phòng tắm và hơi dầu mỡ ở bếp làm bẩn khe lông vũ, làm bong lớp phủ nhanh hơn. Bột đá còn có thể hút ẩm qua các vết nứt nhỏ. Phòng khách, phòng làm việc khô thoáng là chỗ hợp nhất.
Làm sao phân biệt tượng bột đá với tượng resin nguyên chất?
Bột đá nặng hơn đáng kể, chạm vào thấy mát, gõ có tiếng đanh hơn. Resin nhẹ, cầm hơi ấm tay, gõ nghe tiếng nhựa. Mặt đáy chưa sơn của bột đá thường có màu trắng xám như vữa, còn resin có màu đồng nhất hoặc trong.
Mua phượng bột đá làm quà có ổn không?
Ổn nếu người nhận có chỗ đặt trong nhà và bạn chọn mẫu đuôi chắc, đóng hộp kỹ. Nên gửi kèm vài dòng hướng dẫn lau chùi và nhắc đây là tượng bột đá, để người nhận không vô tình lau bằng hoá chất hoặc đặt ra ngoài trời.