Tượng ngựa hay gãy ở cổ chân, chỗ chân nối đế, đuôi, tai và bờm bay, vì đây là những phần mảnh nhất, nhô xa nhất khỏi thân và chịu lực tập trung khi va chạm. Người có tượng ngựa đều từng một lần giật mình vì nghe tiếng "cạch" khi lau bụi hay khi mở thùng hàng chuyển nhà. Phần lớn những lần gãy đó có thể tránh được bằng vài thói quen đơn giản, và phần lớn những chỗ gãy có thể sửa nếu biết cách.
Bài này giải thích vì sao tượng ngựa dễ gãy hơn nhiều linh vật khác, hướng dẫn cách nhấc, cách lau và cách đóng gói cho từng dáng ngựa, rồi đi vào chuyện sửa: chất liệu nào tự gắn được ở nhà, chất liệu nào nên mang đến thợ, và nên làm gì với tượng gãy quá nặng.
Vì sao tượng ngựa dễ gãy hơn nhiều linh vật khác
So với tượng thiềm thừ hay tỳ hưu có dáng thấp và khối gọn, con ngựa có thân cao trên bốn chân dài và mảnh. Toàn bộ trọng lượng thân dồn xuống bốn điểm nhỏ ở cổ chân. Khi tượng bị nghiêng hay va nhẹ, lực xoắn dồn vào chính những điểm này. Với dáng ngựa phi chỉ có một hai chân chạm đế, lực còn tập trung hơn nữa.
Đuôi và bờm bay là phần thứ hai hay gãy. Chúng nhô xa khỏi thân, rất dễ quẹt vào tay, khăn lau, thành hộp. Tai ngựa nhỏ và nhọn cũng hay mẻ, nhất là ở tượng bột đá và sứ.
Mỗi chất liệu gãy theo một kiểu. Đồng ít khi gãy rời mà thường cong hoặc nứt ở mối hàn. Đá và sứ gãy giòn, mặt gãy sắc, có khi vỡ thêm mảnh vụn nhỏ. Bột đá gãy thành mặt thô, có thể lộ lõi thép gia cố nếu xưởng có đặt. Gỗ gãy theo thớ, mặt gãy xơ, thường gãy ở chỗ thớ gỗ chạy chéo qua cổ chân.
Hiểu điểm yếu của tượng giúp bạn biết phải cẩn thận ở đâu. Khi chọn mua, những tượng có đế mây, bụi cỏ đỡ dưới bụng hoặc chân liền đế sẽ bền hơn hẳn tượng chân rời.
Nhấc và lau tượng ngựa đúng cách
Phần lớn tai nạn với tượng ngựa xảy ra trong lúc lau dọn hằng ngày, không phải lúc chuyển nhà. Vài thói quen nên tập:
- Nhấc bằng hai tay từ đế và bụng: một tay đỡ dưới đế, tay kia đỡ bụng ngựa. Không nắm cổ, đầu, đuôi hay chân để nhấc.
- Lau tại chỗ khi có thể: dùng cọ lông mềm quét bụi mà không cần nhấc tượng; chỉ nhấc khi cần lau mặt kệ bên dưới.
- Đặt xuống trước khi lau kỹ: không vừa cầm tượng trên tay vừa lau; đặt lên một tấm khăn dày trên mặt bàn rồi mới lau.
- Lau theo chiều thớ của chi tiết: lau bờm theo chiều bay, lau đuôi từ gốc ra ngọn, không lau ngược chiều vì khăn dễ móc vào.
- Không dùng khăn có sợi dài: khăn bông xù dễ vướng vào tai, bờm. Khăn sợi mịn hoặc cọ lông là tốt nhất.
- Dọn chỗ xung quanh trước: dời các món khác ra trước khi nhấc tượng, tránh va qua lại trên một kệ chật.
Nếu trong nhà có nhiều người cùng dọn dẹp, hãy dặn mọi người cách nhấc tượng. Người giúp việc hoặc người thân không quen với vật phẩm thường cầm vào chỗ nhô ra nhất theo phản xạ, chính là chân hoặc đuôi ngựa.
Đóng gói tượng ngựa khi chuyển nhà hoặc gửi đi xa
Chuyển nhà là lúc tượng ngựa chịu rủi ro lớn nhất trong đời. Làm theo trình tự dưới đây giúp giảm đáng kể khả năng gãy, áp dụng được cho hầu hết chất liệu.
- Chụp ảnh tượng từ vài phía trước khi gói để có căn cứ nếu cần khiếu nại với đơn vị vận chuyển, đồng thời biết tình trạng ban đầu.
- Bọc riêng từng phần mảnh trước: quấn giấy mềm hoặc xốp mỏng quanh từng chân, đuôi, tai, bờm, dùng băng dính giấy dán nhẹ trên lớp bọc chứ không dán vào tượng.
- Nhồi giấy mềm vào khoảng trống giữa các chân và dưới bụng ngựa, để khi bọc lớp ngoài, chân không bị ép vào nhau.
- Quấn toàn bộ tượng bằng vài lớp màng xốp hơi, chú ý các góc của đế.
- Đặt vào hộp cứng vừa khít, chèn đầy xung quanh bằng giấy vò hoặc hạt xốp để tượng không xê dịch khi lắc nhẹ hộp.
- Với tượng nặng hoặc dễ vỡ như sứ, dùng cách hộp trong hộp: hộp nhỏ chứa tượng đặt trong hộp lớn hơn, giữa hai hộp chèn xốp.
- Ghi chú hướng đặt và hàng dễ vỡ ở mặt ngoài hộp, dặn người vận chuyển không xếp vật nặng lên trên.
Khi tới nơi, mở hộp trên mặt phẳng, gỡ lớp ngoài trước, rồi mới gỡ từng phần bọc chân và đuôi. Đừng giật mạnh tượng ra khỏi lớp bọc, vì nhiều khi chính lúc gỡ vội mới làm gãy.
Sửa tượng ngựa gãy theo từng chất liệu
Không phải chỗ gãy nào cũng tự sửa được ở nhà. Bảng dưới gợi ý cách sửa phổ biến và khi nào nên mang đến thợ.
| Chất liệu | Kiểu hư hỏng hay gặp | Tự làm ở nhà | Nên mang đến thợ khi |
|---|---|---|---|
| Đồng | Chân cong, mối hàn nứt, đuôi lỏng | Chỉ nên kê đỡ tạm, không tự nắn mạnh | Cần hàn lại, nắn chân cong, hun màu lại |
| Đá tự nhiên | Gãy chân, mẻ tai, vỡ đế | Gắn keo epoxy hoặc keo chuyên đá cho mảnh gãy gọn | Vỡ nhiều mảnh, đá quý giá trị cao |
| Bột đá, resin | Gãy chân, gãy đuôi, bong sơn | Gắn keo, trám bột, dặm sơn cùng màu | Lõi thép gãy, cần gia cố lại |
| Gỗ | Gãy theo thớ, nứt chân, lỏng mộng | Gắn keo gỗ, kẹp giữ đến khi khô | Gãy mất mảnh, cần ghép gỗ mới và chạm lại |
| Gốm sứ | Vỡ chân, mẻ tai, nứt thân | Gắn keo epoxy trong cho mảnh vỡ gọn | Vỡ nhiều mảnh, cần phục chế thẩm mỹ |
Khi tự gắn ở nhà, bước quan trọng nhất là giữ cho hai mặt gãy sạch, khô và khớp nhau. Lau bụi bằng cọ, không chà mặt gãy làm mòn các cạnh, vì cạnh còn sắc thì gắn mới khít. Gắn xong, kê đỡ tượng ở tư thế để chỗ gắn không chịu lực cho đến khi keo khô hoàn toàn theo hướng dẫn trên bao bì.
Đọc kỹ cảnh báo an toàn của keo, làm ở nơi thoáng, đeo găng tay, để xa tầm với trẻ nhỏ.
Sau khi sửa: gia cố và đặt lại cho an toàn
Một chỗ đã gãy và gắn lại gần như luôn yếu hơn ban đầu. Vì vậy sau khi sửa, bạn nên thay đổi cách bày để chỗ đó ít chịu lực hơn. Với tượng ngựa phi gãy chân trụ, có thể kê thêm một khối đế nhỏ, đám mây hay hòn đá cảnh dưới bụng ngựa như một điểm tựa phụ, vừa đỡ vừa không làm mất thẩm mỹ.
Chuyển tượng sang chỗ ít va chạm hơn: từ bàn làm việc vào tủ kính, từ kệ thấp lên kệ cao ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Dán miếng đệm chống trượt dưới đế để tượng không bị xô lệch khi có người chạm vào kệ.
Khi lau, tránh chạm vào chỗ gắn, nhất là với tượng gắn keo. Keo epoxy khô cứng nhưng có thể giòn dần theo năm tháng, đặc biệt nếu tượng để chỗ nắng hoặc nóng.
Nếu tượng gãy là món quà có ý nghĩa, việc sửa và giữ lại thường đáng giá hơn mua món mới. Nhiều người còn thấy vết sửa là một phần câu chuyện của món đồ.
Khi tượng gãy quá nặng: giữ, thay hay xử lý
Có những trường hợp tượng gãy đến mức không sửa được, hoặc chi phí sửa cao hơn giá trị món đồ. Khi đó bạn có vài lựa chọn. Nếu là tượng mang kỷ niệm, có thể giữ lại phần còn nguyên như đầu ngựa hay thân ngựa, đặt trên một đế nhỏ làm vật lưu niệm. Một số người thích cách này vì giữ được ký ức mà không phải bày một món đồ khiếm khuyết.
Nếu muốn thay, bạn có thể tìm mua lại đúng mẫu đó nếu còn sản xuất. Với tượng làm thủ công, mỗi con một khác, nên chấp nhận con mới sẽ không giống hệt con cũ.
Về quan niệm, có người cho rằng tượng vỡ không nên giữ trong nhà, có người lại thấy không sao. Không có quy định chung nào cả. Nhiều gia đình theo nếp riêng khi bỏ đi vật phẩm cũ, như lau sạch, gói gọn rồi mới bỏ. Bạn theo cách gia đình mình thấy thoải mái, không cần lo lắng hay tốn kém thêm.
Điều quan trọng là xử lý mảnh vỡ an toàn: gói mảnh sắc của sứ, đá trong giấy dày hoặc hộp cứng; tượng đồng có thể bán phế liệu kim loại; tượng gỗ tách riêng khỏi rác thường nếu có thể.
Chọn tượng ít gãy ngay từ lúc mua
Đếm điểm chạm đế. Ngựa có bốn chân chạm đế bền hơn ngựa phi chỉ một hai chân chạm. Nếu thích dáng phi, hãy chọn mẫu có đế mây, bụi cỏ hoặc sóng đỡ thêm dưới bụng.
Nhìn độ dày cổ chân. So cổ chân với thân: cổ chân quá mảnh so với khối thân nặng là điểm yếu rõ ràng, nhất là với bột đá, sứ. Chân hơi to một chút về tỉ lệ thường là cách thợ cố ý gia cố.
Hỏi về lõi gia cố. Tượng bột đá, resin cỡ lớn có chân rời đế nên có lõi thép bên trong. Người bán hiểu hàng sẽ trả lời được câu hỏi này ngay.
Xem đuôi và bờm. Đuôi áp sát chân sau hoặc nối với đế thì ít gãy. Đuôi bay rời, mảnh, cong vút là chi tiết đẹp nhưng cần chỗ đặt an toàn.
Thử độ chắc nhẹ nhàng. Với tượng đồng, đặt tượng trên mặt phẳng rồi ấn nhẹ lên lưng: không có tiếng lạch cạch, không có chân nào nhún. Với tượng gắn keo, nhìn kỹ đường keo quanh chân.
Ưu tiên đế rộng và nặng. Đế rộng hơn thân giúp tượng khó đổ khi va. Với dáng chồm, đế càng rộng càng tốt vì trọng tâm cao.
Câu hỏi thường gặp
Tượng ngựa đồng bị cong chân có tự nắn lại được không?
Không nên tự nắn mạnh. Đồng đã cong khi nắn ngược có thể nứt ở chỗ uốn hoặc ở mối hàn gần đó. Mang tới thợ đồ đồng để họ nắn đúng cách, hàn gia cố nếu cần và hun lại màu.
Dùng keo dán nhanh dạng lỏng gắn tượng ngựa được không?
Keo dán nhanh dạng lỏng gắn được mảnh nhỏ, nhanh khô, nhưng giòn và chịu lực kém. Với chân ngựa phải đỡ trọng lượng thân, keo epoxy hai thành phần hoặc keo chuyên dụng cho chất liệu đó sẽ chắc hơn nhiều.
Tượng ngựa gãy có nên giữ lại không?
Tuỳ quan niệm và tình cảm của gia đình. Về thực tế, tượng sửa được thì nên sửa, nhất là món quà có kỷ niệm. Không có quy định nào bắt buộc phải bỏ tượng gãy, đó chỉ là kiêng kỵ theo một số nếp nhà.
Làm sao để tượng ngựa không gãy khi gửi chuyển phát?
Bọc riêng từng chân, đuôi, tai trước, nhồi giấy vào khoảng trống giữa các chân, quấn xốp hơi toàn bộ, đặt vào hộp cứng vừa khít và chèn kín. Với đồ sứ, dùng cách hộp trong hộp và ghi chú hàng dễ vỡ.
Tượng bột đá gãy chân có lõi thép bên trong thì sao?
Lõi thép cho thấy xưởng có gia cố. Nếu thép còn nguyên, chỉ cần gắn lại phần bột đá quanh lõi bằng keo và trám, dặm sơn. Nếu thép gãy hoặc cong, nên nhờ thợ thay lõi mới để chân chịu lực tốt.
Có nên mua bảo hiểm khi gửi tượng ngựa đắt tiền đi xa không?
Với tượng có giá trị cao, nên hỏi đơn vị vận chuyển về chính sách khai giá và bảo hiểm hàng dễ vỡ. Chụp ảnh tượng và cách đóng gói trước khi giao để làm căn cứ nếu có hư hỏng.