Trái cây bằng đá, ngọc trang trí là những quả, củ được tạc từ đá tự nhiên, ngọc, đá nhuộm hoặc làm từ bột đá, thuỷ tinh, xếp thành đĩa hay khay để bày quanh năm thay cho trái cây thật. Trong bộ, củ lạc, quả đào, củ sâm thường được thêm vào cạnh những quả quen như lựu, nho, chuối, xoài, để vừa đẹp mắt vừa mang lời chúc theo quan niệm dân gian.
Đĩa quả đá có ưu điểm không héo, không hút ruồi, không phải thay; nhược điểm là bám bụi, nặng và đôi khi trông giả nếu chọn sai. Bài này giúp bạn chọn bộ hợp với không gian, nhận biết chất liệu, xếp bố cục cho tự nhiên và giữ đĩa quả luôn sạch.
Vì sao đĩa trái cây đá được nhiều nhà chuộng
Trái cây là hình ảnh của mùa màng và sự đủ đầy trong văn hoá nông nghiệp. Ngày Tết, mâm ngũ quả là món không thể thiếu; ngày thường, đĩa trái cây trên bàn tiếp khách là cách mời khách thân tình. Đĩa trái cây đá giữ lại hình ảnh đó quanh năm mà không cần thay mới, đặc biệt hợp với những nhà ít người ở, văn phòng, phòng tiếp khách của cửa hàng.
Mỗi loại quả trong bộ thường được gắn với một lời chúc theo lối chơi chữ hoặc biểu tượng: củ lạc gợi ý vui và có lộc, quả đào chúc thọ, củ sâm chúc khoẻ, quả lựu nhiều hạt chúc con cháu đông, chùm nho nhiều quả gợi ý sum vầy, quả phật thủ chúc phúc theo âm đọc tiếng Hán. Đây là những cách hiểu phổ biến, không phải quy định; bạn có thể chọn quả chỉ vì thích màu và dáng.
Ở nhiều nơi trên thế giới, trái cây tạc bằng đá onyx, cẩm thạch hay đá nhuộm màu đã là một loại hàng thủ công trang trí quen thuộc. Ở Việt Nam, đĩa quả đá được bán ở cửa hàng vật phẩm, cửa hàng quà tặng, và hay xuất hiện trong phòng khách theo phong cách cổ điển.
Các vật liệu làm trái cây đá thường gặp
Cùng là đĩa quả "đá", vật liệu có thể khác nhau rất xa về trọng lượng, độ bền và vẻ ngoài:
| Vật liệu | Nhận biết | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Đá onyx, canxit vân | Có vân dải, ánh sáp, nặng | Màu tự nhiên đẹp, giá vừa | Mềm, dễ trầy, kỵ axit |
| Ngọc, đá nhuộm màu | Màu tươi, đều, ánh bóng | Màu sắc phong phú giống quả thật | Màu nhuộm có thể phai dưới nắng |
| Thạch anh, mã não | Cứng, mát tay, hơi trong | Bền, ít trầy | Giá cao hơn, ít mẫu quả to |
| Bột đá phủ sơn | Nặng vừa, màu sơn, có thể thấy đường khuôn | Rẻ, nhiều mẫu, cỡ to | Sơn trầy, dễ mẻ khi rơi |
| Thuỷ tinh, pha lê | Trong hoặc màu, có thể có bọt khí | Bắt sáng, dễ lau | Dễ vỡ, ít giống quả thật |
| Nhựa, xốp | Nhẹ, ấm tay | Rất rẻ, nhẹ, an toàn khi rơi | Trông giả, phai màu, không bền |
Nếu bộ quả được quảng cáo là "ngọc tự nhiên" mà màu sắc rực rỡ như kẹo, rất có thể là đá nhuộm. Đá nhuộm vẫn đẹp và hợp để bày, chỉ cần giá đúng với bản chất.
Xếp một đĩa quả đá cho tự nhiên
Đĩa quả đá dễ trông như đồ trưng tủ kính nếu xếp đều tăm tắp. Vài bước giúp đĩa trông như vừa hái về:
- Chọn đĩa hoặc khay trước. Đĩa gốm men trầm, khay gỗ, giỏ mây hợp với quả đá hơn đĩa nhựa bóng. Đĩa cần đủ rộng để quả không tràn ra mép.
- Đặt quả to và nặng nhất làm tâm, thường là quả bưởi, xoài hay chùm nho lớn, hơi lệch khỏi chính giữa để bố cục không cứng.
- Xếp các quả cỡ vừa quanh tâm, xen kẽ màu nóng và màu lạnh: hồng đào cạnh xanh lá, vàng chuối cạnh tím nho.
- Rải các món nhỏ như củ lạc, quả vải, quả nho rời vào chỗ trống, một số để nằm nghiêng như rơi tự nhiên.
- Thêm vài chiếc lá đá hoặc lá vải ở mép để nối các quả với nhau.
- Lùi ra hai bước nhìn lại. Nếu thấy hai quả giống nhau nằm cạnh nhau, đổi chỗ; nếu đĩa quá đầy, bớt một hai món.
Không cần đủ năm loại hay một số lượng cố định. Một đĩa ít quả nhưng mỗi quả đẹp, xếp thoáng, thường sang hơn đĩa chất đầy.
Các loại quả hay có trong bộ và lời chúc đi kèm
Củ lạc. Nhỏ, dễ rải vào chỗ trống; theo lối chơi chữ, lạc gần âm lộc và trùng âm chữ lạc là vui. Củ lạc đá hay làm bằng hoàng long ngọc hoặc đá nhuộm vàng nâu.
Quả đào. Biểu tượng chúc thọ từ tích đào tiên. Trong đĩa quả, đào thường là điểm màu hồng giữa nền xanh vàng, hay làm bằng thạch anh hồng hoặc đá nhuộm.
Củ sâm. Chúc khoẻ mạnh, sống lâu. Củ sâm nằm ngang ở mép đĩa tạo đường nét dài, phá thế tròn của các quả khác.
Quả lựu. Lựu tách vỏ lộ nhiều hạt đỏ được hiểu là con cháu đông đúc, một hình ảnh quen trong mỹ thuật trang trí Á Đông.
Chùm nho. Nhiều quả trên một chùm gợi sự sum vầy, sung túc. Nho đá thường làm từ đá nhuộm tím, xanh, xâu trên cành kim loại.
Phật thủ. Quả có hình như bàn tay nhiều ngón, tiếng Hán đọc gần chữ phúc. Ở Việt Nam, phật thủ thật cũng hay có mặt trên mâm ngũ quả Tết ở miền Bắc.
Chuối, xoài, bưởi, dứa. Những quả quen trên mâm ngũ quả Việt. Không mang lời chúc chơi chữ rõ rệt như các món trên, nhưng giúp đĩa quả gần gũi, giống mâm quả thật trong nhà.
Mua đĩa trái cây đá: hỏi gì trước khi trả tiền
Câu hỏi đầu tiên là vật liệu từng quả. Một bộ có thể trộn nhiều vật liệu: quả to bằng onyx, quả nhỏ bằng đá nhuộm, lá bằng kim loại sơn. Người bán nên nói rõ, và bạn nên biết để giữ gìn đúng cách cho từng loại.
Câu thứ hai là kích thước từng quả, tổng trọng lượng và kích thước đĩa đi kèm, nếu có. Câu thứ ba là có bán lẻ để bổ sung không, vì sau vài năm, khi một quả bị mẻ hay bạn muốn thêm củ lạc, củ sâm, có chỗ mua quả cùng tông sẽ tiện hơn.
Khi nhận hàng, mở hộp kiểm từng quả ngay trước mặt người giao nếu có thể: có quả nào mẻ, nứt, gãy cuống, bong lá không. Đá nặng va vào nhau trong lúc vận chuyển là chuyện dễ xảy ra, và đổi trả sớm luôn dễ hơn khi đã để lâu.
Cuối cùng, so giá giữa các bộ cùng vật liệu, cùng số quả, cùng cỡ. Một bộ onyx tạc tay và một bộ bột đá đổ khuôn trông giống nhau trên ảnh nhưng không thể so giá trực tiếp. Hỏi thêm về hộp đựng, vì bộ quả đá nặng cần hộp chia ngăn chắc chắn khi cất hay chuyển nhà.
Đĩa quả đá trên bàn thờ: nên hay không
Đây là câu hỏi hay gặp. Một số gia đình, nhất là ở nơi ít người ở hoặc văn phòng, bày đĩa quả đá trên bàn thờ để luôn có quả mà không lo héo, thối. Nhiều gia đình khác giữ nếp dâng hoa quả thật theo mùa, coi việc thay quả tươi là một phần của sự thành kính và là dịp con cháu nhớ đến tổ tiên.
Không có quy định chung nào cấm hay bắt buộc; tục lệ khác nhau theo vùng và theo từng nhà. Nếu bạn phân vân, hỏi người lớn tuổi trong họ là cách tốt nhất. Một giải pháp nhiều nhà chọn là bày đĩa quả đá thường xuyên, còn ngày rằm, mồng một, ngày giỗ, ngày Tết thì thêm hoa quả thật.
Nếu đặt trên bàn thờ, nên chọn bộ quả có màu trầm, tạc kỹ, tránh bộ quá sặc sỡ hay bằng nhựa trông rẻ. Lau bụi thường xuyên, vì bàn thờ có hương, khói và tàn hương dễ bám vào kẽ quả. Đĩa quả đá phủ đầy tàn hương trông kém trang nghiêm hơn cả việc không bày.
Chọn bộ theo không gian và người dùng
Mỗi không gian hợp với một kiểu đĩa quả khác nhau:
- Phòng khách phong cách cổ điển, gỗ trầm: bộ quả onyx hoặc ngọc nhuộm nhiều màu trên khay gỗ chạm, cỡ quả gần như thật.
- Phòng khách hiện đại, tông sáng: bộ ít quả, một hai màu, bằng thạch anh hoặc pha lê trên đĩa gốm trơn.
- Phòng tiếp khách cửa hàng, văn phòng: bộ quả bột đá hoặc đá nhuộm dễ lau, cỡ vừa, không chiếm hết bàn.
- Phòng ông bà: thêm quả đào, củ sâm vào đĩa để mang ý chúc thọ, chọn quả cỡ to dễ nhìn, không có chi tiết sắc.
- Nhà có trẻ nhỏ: tránh quả đá nhỏ như nho rời, củ lạc nhỏ có thể gây hóc; chọn quả cỡ lớn, hoặc đặt đĩa trên kệ cao.
Nếu mua online, hỏi rõ kích thước từng quả và tổng trọng lượng. Ảnh chụp cận đĩa quả có thể khiến bộ quả nhỏ trông như quả thật, và ngược lại.
Lau bụi và giữ đĩa quả luôn mới
Kẽ giữa các quả là chỗ bụi đọng nhiều nhất. Mỗi tuần một lần, phủi bằng chổi lông mềm hoặc máy thổi bụi nhỏ. Mỗi tháng một lần, nhấc từng quả ra, lau bằng khăn hơi ẩm, để khô rồi xếp lại. Việc nhấc ra xếp lại cũng là dịp đổi bố cục cho mới mắt.
Đá onyx, canxit mềm và kỵ axit: không lau bằng nước chanh, giấm hay nước rửa chén có tính tẩy mạnh. Đá nhuộm không nên ngâm nước. Quả bột đá chỉ lau khăn khô hoặc hơi ẩm, không cọ mạnh vào lớp sơn. Thạch anh và thuỷ tinh có thể rửa nhẹ bằng nước sạch.
Tránh đặt đĩa quả dưới nắng chiếu trực tiếp qua cửa sổ vì màu nhuộm và sơn có thể phai không đều, quả hướng ra nắng nhạt hơn quả phía trong. Khi chuyển nhà, bọc từng quả trong giấy báo hoặc giấy mềm, xếp chặt trong thùng có chèn xốp. Một đĩa quả đá được giữ như vậy có thể bày hàng chục năm vẫn đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Trái cây bằng đá có nặng không?
Khá nặng nếu là đá thật. Một quả xoài hay quả bưởi bằng đá onyx cỡ gần như thật có thể nặng hơn quả thật nhiều lần, nên cả đĩa có thể nặng vài cân. Kệ và bàn đặt đĩa cần chắc chắn, đĩa nên có lót chống trượt.
Đĩa quả đá có cần bao nhiêu loại quả mới đúng?
Không có số lượng bắt buộc. Năm loại gợi ý mâm ngũ quả, nhưng đĩa trang trí có thể ba, bảy hay nhiều hơn. Quan trọng là bố cục cân đối, màu sắc hài hoà và mỗi quả được tạc đẹp. Bạn có thể bổ sung dần theo thời gian.
Có nên thêm củ lạc, củ sâm vào đĩa quả không?
Có thể, nếu bạn thích lời chúc của chúng. Củ lạc nhỏ rải vào chỗ trống làm đĩa sinh động, củ sâm đặt nằm ngang ở mép đĩa mang ý chúc khoẻ. Chú ý tỉ lệ: củ sâm quá to so với các quả khác sẽ lấn hết đĩa.
Trái cây đá bị trầy xước có đánh bóng lại được không?
Đá tự nhiên như onyx, thạch anh có thể đánh bóng lại ở xưởng đá, các vết trầy nhẹ sẽ mờ đi. Quả bột đá và nhựa không đánh bóng được, chỉ sơn lại. Đá nhuộm sau khi đánh bóng có thể lộ màu gốc, nên hỏi thợ trước khi làm.
Đĩa quả đá có phải lau hằng ngày không?
Không cần. Phủi bụi mỗi tuần và lau kỹ mỗi tháng là đủ với phòng khách thông thường. Nếu đặt gần cửa ra đường, gần bếp hoặc trên bàn thờ có hương khói, nên phủi thường xuyên hơn vì bụi và tàn hương bám nhanh hơn.
Trái cây đá có hợp làm quà tân gia không?
Hợp, nhất là với gia đình thích phong cách cổ điển. Nên hỏi trước về không gian nhà mới hoặc chọn bộ nhỏ, màu trung tính dễ hợp nội thất. Bộ quá lớn và nặng có thể khiến chủ nhà khó tìm chỗ bày.