Quà phong thuỷ cho bố mẹ, ông bà thường xoay quanh ý chúc sức khoẻ và sống lâu: tượng Tam Đa, rùa, hạc, cây đào bằng đá, bình hồ lô, cùng nhóm đồ đeo như vòng ngọc, chuỗi hổ phách, ngọc bội. Cái khó không nằm ở ý nghĩa mà ở người dùng: người lớn tuổi cần món nhẹ tay, dễ lau, không dễ vỡ, không vướng khi làm việc nhà, và đặt được ở đúng chỗ ông bà ngồi nhiều nhất.
Bài này đi theo nhu cầu thực của người nhận: món nào hợp phòng khách, món nào hợp phòng ông bà, đồ đeo chọn sao cho vừa tay mà không trơn tuột, những món người già hay kiêng hoặc ngại nhận, rồi cỡ, hộp, thẻ, ngân sách và cách con cháu cùng trao. Ý nghĩa từng món được nêu như quan niệm dân gian, không phải lời hứa về sức khoẻ.
Món hay được chọn cho bố mẹ, ông bà và ý nghĩa theo tập quán
Tượng Tam Đa (Phúc – Lộc – Thọ). Ba ông đứng cạnh nhau tượng trưng cho phúc, lộc, thọ, là món mừng gia đình quen thuộc. Tượng gỗ, tượng gốm, tượng bột đá đều có. Với nhà có phòng khách rộng, bộ cao 30–40 cm đặt tủ thấp là vừa; nhà nhỏ chọn bộ 15–20 cm.
Rùa, hạc, cây đào. Rùa và hạc là hai hình tượng trường thọ phổ biến; cây đào bằng đá với quả đào tiên cũng mang ý đó. Rùa đá, rùa đồng có trọng tâm thấp, rất khó đổ, hợp nhà có trẻ nhỏ chạy nhảy.
Hồ lô. Hồ lô gắn với hình ảnh bình đựng thuốc của thầy lang xưa, nên dân gian hay chọn làm lời chúc sức khoẻ. Hồ lô gỗ, hồ lô đồng nhỏ treo đầu giường hay đặt bàn trà đều gọn.
Vòng ngọc cho mẹ, cho bà. Vòng ngọc là món biếu truyền thống, đeo lâu năm và có thể truyền lại cho con cháu. Cần biết cỡ tay; người lớn tuổi khớp ngón to nên đeo vào khó, tháo ra càng khó.
Chuỗi hổ phách, ngọc bội cho bố, cho ông. Hổ phách nhẹ, ấm tay, ít lạnh như đá, hợp người lớn tuổi đeo cả ngày. Ngọc bội đeo cổ hoặc treo thắt lưng là món ông bà thời trước hay dùng; nhiều cụ thích hơn vòng tay vì không vướng khi rửa tay, làm vườn.
Món nên tránh hoặc cân nhắc với người lớn tuổi
Theo tập quán, người già thường kiêng các món gợi ý chia lìa hay tang chế: đồ màu trắng toàn bộ đi kèm hoa cúc trắng, đồng hồ (với gia đình giữ nếp Hoa), khăn tay, dao kéo. Với vật phẩm, nhóm hay bị kiêng là tượng hình dữ như hổ gầm, đại bàng giương vuốt, vì nhiều cụ cho rằng đặt trong nhà ở không yên. Hình tượng hiền như Tam Đa, rùa, hạc, cá chép, bắp cải ngọc thì hầu như không ai ngại.
Ngoài kiêng kỵ, có những lý do rất đời: tượng sứ cao, mảnh dễ đổ khi ông bà lau dọn; tượng đá nặng trên năm ký người già khó tự di chuyển; quả cầu trong suốt đặt cửa sổ có nắng có thể hội tụ ánh sáng như thấu kính, đủ làm cháy xém rèm. Đồ đeo bằng hạt nhỏ, dây chun mảnh dễ đứt và vương vãi, nguy hiểm khi nhà có cháu dưới ba tuổi.
Một điểm tế nhị: đừng tặng ông bà món gắn chuyện "cầu" quá lộ như "vật phẩm chữa bệnh", "vòng hút độc". Người lớn tuổi đang có bệnh nền đọc thấy câu đó dễ chạnh lòng, và cũng không có món vật phẩm nào thay được thuốc hay khám định kỳ. Món quà nên là lời chúc, không phải lời khuyên điều trị.
Chọn theo chỗ ông bà dùng: phòng khách, phòng riêng, bàn trà
Hãy nghĩ ông bà ngồi đâu nhiều nhất. Nhiều cụ ngồi bàn trà phòng khách từ sáng đến trưa; món đặt cạnh khay trà như rùa đá nhỏ, hồ lô, bắp cải ngọc cỡ dưới 15 cm sẽ được nhìn thấy mỗi ngày. Tủ thờ, bàn thờ là chỗ riêng của gia đình, con cháu không nên tự đặt quà lên đó.
Phòng riêng của ông bà thường có tủ đầu giường và kệ tivi. Chọn món nhẹ dưới hai ký, đế bằng, không có chi tiết nhọn chĩa ra. Người lớn tuổi hay dậy đêm, với tay tìm công tắc, cốc nước; món dễ đổ đặt đầu giường là rủi ro. Treo hồ lô nhỏ hoặc túi gấm có ngọc bội ở đầu giường vừa gọn vừa không vướng.
Nhà có cầu thang hẹp, phòng khách nhỏ ở chung cư thì một bộ Tam Đa 40 cm sẽ chiếm gần hết mặt tủ. Đo bằng tay trước: mặt tủ còn trống bao nhiêu, chiều cao đến kệ trên là bao nhiêu. Món chỉ nên chiếm khoảng một phần ba mặt trống để vẫn còn chỗ cho ảnh gia đình, lọ hoa của ông bà. Nhà ở quê thường rộng hơn nhưng ẩm hơn; món gỗ nên có lớp sơn phủ, món đồng nên chọn loại đã xử lý chống xỉn để ông bà không phải đánh bóng.
Đồ đeo cho người lớn tuổi: cỡ, trọng lượng và độ an toàn
Đồ đeo là món dễ thành "quà nằm trong tủ" nhất nếu sai cỡ hay khó đeo. Những điểm cần xét:
- Vòng ngọc: đo chu vi phần to nhất của bàn tay khi khép ngón cái vào lòng bàn tay, không chỉ đo cổ tay. Khớp người già to, vòng vừa cổ tay chưa chắc đã qua được bàn tay. Hỏi cửa hàng có đổi cỡ không.
- Chuỗi hạt: hạt 8–10 mm dễ cầm, dễ nhìn; hạt quá to nặng tay. Dây chun nên là loại bện nhiều sợi, có nút giấu; dây mảnh một sợi vài tháng là giãn.
- Trọng lượng: chuỗi đá thạch anh 12 mm khá nặng khi đeo cả ngày; hổ phách, gỗ thơm nhẹ hơn nhiều. Người bị đau khớp cổ tay nên chọn món nhẹ.
- Mặt dây, ngọc bội: dây đeo nên có khoá to, dễ cài; khoá tôm nhỏ người già mắt kém khó tự cài.
- Bề mặt: đá trơn bóng dễ tuột khỏi tay khi xà phòng; vòng ngọc đánh mờ hoặc chạm hoa văn bám tay hơn.
- Nhà có cháu nhỏ: dặn ông bà tháo chuỗi hạt khi bế cháu dưới ba tuổi; hạt rời là vật nhỏ trẻ có thể nuốt.
Nếu không biết cỡ tay, nhiều gia đình chọn ngọc bội đeo cổ hoặc chuỗi đeo tay có nút điều chỉnh. Đây là cách tránh phải mang quà đi đổi.
Bảng chọn nhanh quà phong thuỷ cho bố mẹ, ông bà
Gom các trường hợp hay gặp trong gia đình:
| Người nhận, hoàn cảnh | Món hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ông bà trên 80 tuổi | Rùa đá nhỏ, hồ lô treo, ngọc bội | Món nhẹ, không cần đeo lâu, không dễ đổ |
| Bố mẹ còn đi làm | Bình bút, cây đá quý nhỏ, chuỗi hổ phách | Món dùng được ở bàn làm việc hoặc đeo đi làm |
| Mẹ, bà thích trang sức | Vòng ngọc, mặt ngọc | Phải biết cỡ tay; hỏi đổi cỡ |
| Bố, ông thích trưng bày | Tượng Tam Đa, thuyền gỗ, tượng rùa đồng | Đo mặt tủ trước, chọn đế chắc |
| Bố mẹ vợ, bố mẹ chồng | Món trung tính: Tam Đa, bắp cải ngọc, bình hồ lô | Hai bên ngang giá trị để giữ cân bằng |
| Nhà có cháu nhỏ | Rùa, hồ lô đặt cao; ngọc bội | Tránh chuỗi hạt rời, tượng sứ mảnh ở tầm tay trẻ |
Quà cho bố mẹ hai bên nên cùng tầng giá trị và cùng mức trang trọng, dù món khác nhau. Người lớn tuổi để ý chuyện này hơn con cháu nghĩ.
Hộp, thẻ, ngân sách, kiểm hàng và lúc trao
Hộp dễ mở. Người già khó mở hộp nắp nam châm quá chặt hay túi nilon hàn kín. Chọn hộp nắp nhấc, lót vải, bên trong có thể giữ lại để cất vòng ngọc khi không đeo.
Thẻ chữ to. Thẻ ghi ý nghĩa nên in chữ cỡ lớn, câu ngắn: "Tượng rùa đá – chúc ông bà mạnh khoẻ, sống lâu cùng con cháu". Ông bà hay đặt thẻ cạnh món quà để kể với khách.
Ngân sách theo tầng. Món nhỏ: hồ lô gỗ, rùa đá mini, chuỗi gỗ thơm. Món trung: vòng ngọc phổ thông, tượng Tam Đa 20 cm, chuỗi hổ phách. Món lớn: vòng ngọc cao cấp có giấy kiểm định, bộ Tam Đa gỗ lớn. Con cháu góp chung thường chọn tầng trung hoặc lớn.
Kiểm hàng. Vòng ngọc nên có giấy kiểm định nếu ở tầng giá cao; ngọc tẩm, nhuộm thường có màu loang không tự nhiên. Hổ phách thật nhẹ, ấm; hổ phách nhựa nhẹ tương tự nên khó phân biệt bằng tay, nên hỏi rõ chính sách đổi trả. Tượng gỗ kiểm vết nứt chân đế.
Lúc trao. Dịp mừng thọ, Tết, kỷ niệm ngày cưới của bố mẹ là lúc tự nhiên nhất. Con cháu trao bằng hai tay, nói một câu chúc ngắn, giúp ông bà đặt món vào đúng chỗ ngay hôm đó để món quà không nằm trong hộp.
Khi bố mẹ, ông bà ở xa
Nhiều gia đình con cháu ở thành phố, ông bà ở quê. Gửi tượng đá qua chuyển phát cần đóng hai lớp: hộp quà có mút định hình, rồi thùng carton có xốp chèn. Món dài, mảnh như cây đá quý, tháp nhiều tầng nên tránh gửi xa; rùa, hồ lô, bắp cải ngọc là khối đặc, an toàn hơn. Nhắn người nhà ở quê mở hộp cùng ông bà để kiểm tra và đặt lên chỗ chắc.
Đồ đeo gửi xa thì đính kèm ghi chú cách tháo đeo, cách cất. Nếu chưa chắc cỡ, nhờ người thân ở cạnh ông bà đo giúp bằng sợi chỉ quấn quanh bàn tay, chụp ảnh gửi lại.
Có một cách làm nhiều gia đình thấy hiệu quả: gọi video lúc ông bà mở quà. Con cháu ở xa vừa được thấy ông bà vui, vừa chỉ được ngay chỗ đặt, cách đeo, cách cất hộp. Món quà được giới thiệu tận tình như vậy thường được ông bà dùng thật, thay vì cất kỹ trong tủ chờ dịp. Sau vài tuần, hỏi lại ông bà món đó đặt ở đâu, đeo có vướng không; nếu vòng chật hay chuỗi nặng, đổi sớm vẫn dễ hơn để lâu.
Các mẫu thuộc nhóm Ngọc Phỉ Thúy và Đá Quý Hổ Phách có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Tặng tượng Phật Di Lặc cho ông bà có được không?
Được với gia đình quen hình tượng này; tượng ông Di Lặc cười trong dân gian là biểu tượng vui vẻ, rộng lượng. Nên hỏi trước nếu ông bà có nếp riêng về thờ cúng, vì một số cụ không muốn đặt tượng dạng này làm đồ trưng bày. Khi không chắc, Tam Đa hoặc rùa là lựa chọn trung tính.
Vòng ngọc cho bà nên chọn màu nào?
Người lớn tuổi thường thích ngọc xanh nhạt, xanh lá hoặc trắng ngà vì hợp nhiều loại áo và nhìn hiền. Màu quá rực ít hợp tuổi. Quan trọng hơn màu là cỡ và độ dày: vòng bản tròn, dày vừa phải đeo êm, ít cấn khi tì tay lên bàn.
Ông bà có cần đeo vật phẩm theo mệnh không?
Không bắt buộc. Nhiều người chọn màu theo mệnh như một cách cá nhân hoá món quà, nhưng với người lớn tuổi, độ nhẹ, độ êm và việc đeo có thoải mái hay không quan trọng hơn. Món hợp màu mà nặng tay hay khó tháo thì thường không được đeo.
Con cháu góp chung một món hay mỗi người một món?
Góp chung một món chỉn chu thường được ông bà quý hơn nhiều món nhỏ để chật nhà. Một bộ Tam Đa, một chiếc vòng ngọc tốt hay một tượng rùa đồng đẹp, kèm tấm thiệp có tên cả nhà, vừa gọn vừa dễ nhớ.
Tượng đá nặng đặt nhà có người già có nguy hiểm không?
Có nếu đặt sai chỗ. Tượng nặng nên đặt tầng thấp của tủ, mặt bằng phẳng, có lót chống trượt, không đặt mép kệ cao hay chỗ ông bà phải với tay nhấc lên lau. Món trên ba ký nên đặt cố định, để con cháu lo việc lau dọn định kỳ.
Có món quà phong thuỷ nào giúp ông bà khoẻ hơn không?
Không có vật phẩm nào thay được khám sức khoẻ, thuốc men hay chế độ sinh hoạt. Các món như rùa, hạc, hồ lô mang ý chúc trường thọ theo tập quán. Món quà có ích nhất cho sức khoẻ ông bà vẫn là con cháu đưa đi khám định kỳ và về thăm đều.