Mặt dây chuyền thiềm thừ là con cóc ba chân thu nhỏ đeo trước ngực, phổ biến nhất bằng bạc 925, vàng tây và đồng, ngoài ra có thép không gỉ và hợp kim xi màu. Muốn đeo hằng ngày, bạn nên chọn chất liệu chịu được mồ hôi, cỡ mặt vừa với cổ áo hay mặc, và khoen treo đủ dày để không mở ra khi dây bị kéo.
Khác với tượng để bàn, mặt dây là vật đi theo người cả ngày: chạm da, cọ vải, gặp nước, gặp mồ hôi, vướng tóc. Những chi tiết đẹp trên tượng như nốt sần sâu, đồng tiền xoay hay chân mảnh lại thành điểm yếu trên trang sức. Bài này đi qua các kiểu mặt, chất liệu, cỡ, khoen và dây, phần quan niệm về chiều đầu khi đeo, và lưu ý an toàn khi đeo cho trẻ.
Các kiểu mặt dây thiềm thừ thường gặp
Kiểu thứ nhất là cóc nguyên khối: con cóc đúc nổi cả bốn phía, khoen treo gắn ở lưng hoặc đỉnh đầu. Kiểu này nhìn rõ hình, cầm có độ dày, hợp người thích mặt dây có khối. Vì có khối nên nặng hơn và dễ lật mặt khi đeo nếu khoen không đặt đúng trọng tâm.
Kiểu thứ hai là mặt tròn có cóc: cóc chạm nổi trên một đĩa tròn hoặc ngồi trên đồng tiền lớn. Mặt phẳng phía sau áp sát ngực, ít lật, dễ đeo dưới áo. Kiểu thứ ba là khung rỗng: cóc nằm trong một vòng tròn hay khung hình đồng tiền, phần giữa để trống. Mặt nhẹ, thoáng, hợp nữ giới và người không thích món nặng.
Ngoài ra còn có mặt cóc bọc đá, tức con cóc tạc bằng đá hay ngọc được bọc viền kim loại có khoen. Phần đá là chuyện của danh mục ngọc, đá; ở đây chỉ cần lưu ý viền kim loại ôm đá có chặt không và mũ treo có được hàn chắc vào viền không. Mỗi kiểu một vẻ, nhưng nếu đeo hằng ngày khi làm việc, mặt tròn mặt phẳng và khung rỗng thường đỡ vướng hơn cóc nguyên khối.
Chất liệu kim loại: đeo hằng ngày khác đeo dịp đặc biệt
Bảng dưới so các chất liệu theo những gì người đeo cảm nhận hằng ngày. Không có giá; giá trị mỗi loại tuỳ trọng lượng và tay nghề.
| Chất liệu | Màu, cảm giác | Đeo hằng ngày | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bạc 925 | Trắng sáng, xỉn đen dần | Được, cần lau định kỳ | Tìm dấu 925 hoặc S925 ở mặt sau hoặc khoen |
| Bạc xi vàng, xi rhodium | Vàng hoặc trắng bóng | Được, lớp xi mòn dần ở chỗ cọ | Có thể xi lại ở tiệm |
| Vàng tây (như 18K, 14K) | Vàng nhạt hoặc vàng hồng, cứng | Rất hợp, bền, ít xỉn | Đọc dấu tuổi vàng trên khoen |
| Vàng 24K | Vàng đậm, mềm | Dễ móp, trầy chi tiết nhỏ | Hợp giữ làm kỷ niệm hơn đeo thường xuyên |
| Đồng | Vàng hoặc hồng, ấm tay | Được, có thể để vệt xanh trên da | Xem bài về đồng đeo sát da |
| Thép không gỉ 316L | Xám bạc, nặng tay | Rất bền, ít xỉn | Chi tiết thường kém sắc hơn đúc bạc |
| Hợp kim xi màu | Đủ màu, nhẹ | Ngắn hạn | Lớp màu bong, có thể gây dị ứng |
Nếu mặt dây là quà cho người lớn tuổi, vàng tây hoặc bạc xi rhodium là lựa chọn ít phải chăm. Nếu người nhận thích đồ có tuổi, bạc 925 để xỉn tự nhiên lại cho vẻ cũ đẹp ở kẽ nốt sần, chỉ cần lau đỉnh nốt cho sáng.
Cỡ mặt theo dáng người và cổ áo
Cỡ mặt dây thường ghi theo chiều cao từ đỉnh khoen xuống đáy mặt, tính bằng milimét. Mặt khoảng mười lăm đến hai mươi milimét là cỡ nhỏ, kín đáo, đeo trong cổ áo sơ mi được. Mặt hai mươi đến ba mươi milimét là cỡ vừa, thấy rõ hình con cóc khi đeo ngoài áo thun. Mặt trên ba mươi milimét là cỡ lớn, hợp nam giới thích phong cách mạnh hoặc đeo cùng dây to bản.
Dáng người cũng ảnh hưởng. Người nhỏ con đeo mặt quá to dễ trông nặng nề; người vai rộng đeo mặt quá nhỏ trông lọt thỏm. Một mẹo đơn giản: in ảnh mặt dây đúng tỉ lệ trên giấy, cắt ra, dán lên áo bạn hay mặc và nhìn gương. Hai phút như vậy đỡ được việc đổi trả.
Chiều dài dây quyết định mặt nằm ở đâu. Dây khoảng bốn mươi lăm phân thường cho mặt nằm ngay dưới hõm cổ với nữ; nam thường chọn dây dài hơn vì cổ to hơn. Nếu bạn muốn mặt dây ẩn hẳn dưới áo khi đi làm, chọn dây dài để mặt nằm thấp, đỡ cộm qua lớp vải.
Khoen treo, mũ treo và dây đi kèm
Khoen đúc liền hay khoen gắn. Khoen đúc liền với thân cóc chắc hơn; khoen là vòng tròn gắn rời qua lỗ thì có thể bị banh ra khi dây bị giật. Kéo nhẹ hai bên để thử.
Lòng khoen đủ rộng. Lòng khoen phải lớn hơn đầu khoá của dây, nếu không bạn sẽ không luồn mặt vào dây khác được. Hỏi người bán đường kính lòng khoen.
Vị trí khoen và trọng tâm. Khoen đặt lệch so với trọng tâm làm mặt nghiêng hoặc lật úp khi đeo. Cầm dây treo mặt lên trước khi mua để xem mặt có thẳng không.
Dây cùng chất liệu. Mặt bạc nên đi dây bạc; mặt vàng đi dây vàng. Phối dây khác kim loại không sai, nhưng hai kim loại khác độ cứng cọ vào nhau lâu ngày làm mòn khoen.
Dây da, dây dù. Hợp mặt cóc to, phong cách mộc. Dây da không ngâm nước được; dây dù chịu nước tốt hơn nhưng bạc màu theo thời gian.
Khoá dây. Khoá càng cua chắc hơn khoá vòng xoay mảnh. Người lớn tuổi, ngón tay kém linh hoạt nên chọn khoá to, dễ bấm, hoặc khoá nam châm có chốt an toàn.
Chiều đầu cóc khi đeo: những cách nói khác nhau
Về chiều đầu, dân gian và giới bán vật phẩm có nhiều cách nói. Có người bảo đầu cóc nên hướng lên trên, có người bảo nên quay vào trong ngực, có người bảo mặt dây đeo trước ngực thì cứ để hình con cóc nhìn ra như khi bày trên bàn. Những cách nói này không có nguồn sách thống nhất; chúng là lời truyền miệng, phần nhiều nhằm giải thích thiết kế của từng mẫu.
Trên thực tế, chiều đầu do thợ quyết định từ khi đặt khoen. Mặt cóc nguyên khối với khoen ở lưng sẽ cho con cóc nằm ngang nhìn sang một bên; khoen ở đỉnh đầu cho con cóc treo dọc, đầu hướng lên. Đổi chiều đầu đồng nghĩa với việc đổi khoen, phải nhờ thợ hàn.
Vì vậy, nếu bạn hoặc gia đình theo một cách hiểu nhất định, hãy chọn mẫu có khoen phù hợp ngay từ đầu thay vì sửa sau. Nếu không theo cách nào, chọn kiểu khoen cho mặt nằm phẳng và ổn định nhất trên ngực là hợp lý nhất.
Mặt dây thiềm thừ cho trẻ em: an toàn trước hết
Nhiều gia đình muốn mua mặt dây con giáp hay linh vật cho con nhỏ. Với trẻ sơ sinh và trẻ chập chững, vòng cổ có mặt dây tiềm ẩn hai nguy cơ thật: siết cổ khi dây mắc vào thành nôi, tay nắm cửa, và hóc nếu mặt dây hay hạt nhỏ rời ra. Các tổ chức nhi khoa ở nhiều nước khuyên không cho trẻ sơ sinh đeo vòng cổ, vòng tay khi ngủ hoặc khi không có người lớn trông.
Nếu gia đình vẫn muốn con có một mặt thiềm thừ nhỏ theo nếp nhà, cách dung hoà là để mặt dây trong hộp, treo ở đầu giường ngoài tầm với, hoặc chỉ đeo trong lúc chụp ảnh, đi chơi có người lớn bên cạnh và tháo ngay khi về. Trẻ lớn hơn, tự ý thức được, có thể đeo dây ngắn có khoá dễ tháo.
Chất liệu cho trẻ cũng nên chọn kỹ: bạc 925 có dấu hàm lượng hoặc vàng, tránh hợp kim xi màu không rõ thành phần vì trẻ hay cho đồ vào miệng.
Kiểm một mặt dây thiềm thừ khi mua
Dù mua tại tiệm hay nhận hàng online, các bước dưới đây đều làm được trong vài phút.
- Tìm dấu hàm lượng. Mặt bạc, vàng nghiêm túc thường có dấu khắc ở mặt sau hoặc ở khoen.
- Cân mặt dây. Trọng lượng ghi trên hoá đơn nên khớp với cân thực tế; mặt bạc, vàng thường tính theo trọng lượng.
- Vuốt tay qua các cạnh. Chân cóc, mép đồng tiền không được sắc bén cứa da hay móc sợi vải.
- Treo thử trên dây. Xem mặt có thẳng, có lật không.
- Soi chi tiết bằng kính lúp điện thoại. Mắt, nốt sần, đồng tiền rõ nét là dấu hiệu đúc và làm nguội kỹ.
- Hỏi chính sách đổi cỡ, đổi dây. Một số nơi cho đổi dây khác chiều dài nếu chưa đeo.
Nếu mặt có đính đá nhỏ, nhấn nhẹ từng viên xem có lung lay không. Một viên đá rơi trong tuần đầu là dấu hiệu khâu gắn đá làm vội.
Đeo và cất mặt dây cho bền
Mặt dây đeo hằng ngày nên được tháo ra khi bơi biển, bơi hồ có clo, khi dùng chất tẩy rửa và khi tập luyện nặng. Clo và chất tẩy làm bạc xỉn nhanh, làm hỏng lớp xi; tập nặng thì mặt dây đập vào ngực, khoen chịu lực kéo liên tục. Sau khi tháo, lau khô bằng khăn mềm.
Cất mặt dây trong túi vải hoặc hộp có ngăn riêng, móc dây vào khoá rồi mới cất để dây không rối. Bạc nên cất trong túi kín cùng một gói hút ẩm nhỏ để chậm xỉn. Không ném chung mặt dây với chìa khoá, đồ kim loại khác trong túi xách.
Về quan niệm, có người tháo mặt dây linh vật khi đi đám tang hay khi vào nhà tắm. Đó là tập quán riêng của mỗi người; về kỹ thuật, tháo khi tắm là tốt cho trang sức vì xà phòng và nước nóng không giúp gì cho kim loại cả. Muốn xem nhiều kiểu mặt cóc đặt cạnh nhau, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Nam đeo mặt dây thiềm thừ có hợp không?
Hợp. Thiềm thừ không phải hình tượng riêng cho nam hay nữ. Nam thường chọn mặt cóc nguyên khối cỡ vừa đến lớn, bạc hoặc vàng tây, đi dây to bản. Nữ thường chọn mặt nhỏ, khung rỗng hoặc mặt tròn, dây mảnh. Đó là thói quen thẩm mỹ, không phải quy định.
Mặt dây thiềm thừ bạc bị đen thì làm sao?
Lau bằng khăn đánh bạc chuyên dụng ở đỉnh nốt và mặt phẳng; kẽ nốt để đen lại cho nổi hình. Nếu xỉn nặng, mang tới tiệm bạc làm sạch. Tránh ngâm vào dung dịch tẩy bạc lâu nếu mặt có đá gắn keo hay lớp xi đen giả cổ.
Có nên đeo chung mặt thiềm thừ với mặt Phật hay mặt khác không?
Về kỹ thuật, hai mặt trên một dây sẽ cọ vào nhau, mòn chi tiết và kêu lách cách. Về quan niệm, nhiều người giữ mặt Phật hoặc mặt có hình tượng tôn giáo ở dây riêng cho trang nghiêm. Nếu muốn đeo nhiều mặt, dùng hai dây độ dài khác nhau để chúng không chạm.
Mặt dây thiềm thừ có cần khai quang không?
Khai quang là tập quán, có gia đình làm, có gia đình không. Không có quy định bắt buộc. Nếu bạn muốn, có thể hỏi nhà chùa hay người hiểu nếp ở địa phương; cẩn trọng với dịch vụ đòi khoản tiền lớn hoặc hứa hẹn tác dụng cụ thể.
Mặt dây thiềm thừ vàng 24K có nên đeo hằng ngày không?
Vàng 24K mềm, chi tiết nhỏ như mắt, nốt sần, đồng tiền dễ bị móp và mòn khi đeo liên tục. Nếu thích màu vàng đậm và đeo thường xuyên, chọn vàng tây tuổi cao hơn hoặc giữ mặt 24K cho những dịp đặc biệt.
Mặt dây cóc ba chân có phải là thiềm thừ không?
Có. Thiềm thừ là tên Hán Việt, cóc ba chân là cách gọi theo hình dáng. Một số nơi còn gọi là cóc ngậm tiền, cóc vàng. Khi tìm mua, bạn dùng tên nào cũng được, nhưng nên nhìn ảnh để chắc là con cóc có ba chân và ngậm đồng tiền.