Tháp Văn Xương nhiều mái là món dễ đọng bụi bậc nhất trên bàn học: mỗi tầng mái là một gờ hứng bụi, mỗi ô cửa là một hốc nhỏ; quét bụi hằng tuần bằng cọ mềm và lau kỹ mỗi tháng theo đúng chất liệu là đủ để tháp luôn sạch, còn mẻ chóp, gãy mái thì phần lớn có thể xử lý tại nhà hoặc nhờ thợ.
Bụi lâu ngày bám vào tháp không chỉ làm mất vẻ đẹp mà còn khó lau hơn, vì bụi trộn hơi ẩm thành lớp cặn bám dính trong khe. Bài này gom lại bộ dụng cụ cần có, lịch lau, cách lau theo từng chất liệu trong một bảng để tiện tra, cách xử lý khi tháp sứt mẻ, cách đóng gói khi chuyển nhà, và cách cất giữ khi con đã lớn, không còn bày tháp trên bàn.
Bộ dụng cụ nhỏ cho việc lau tháp
Không cần mua gì đắt tiền. Phần lớn những thứ dưới đây có sẵn trong nhà hoặc mua ở cửa hàng tạp hoá:
- Cọ lông mềm: cọ trang điểm cũ đã giặt sạch, cọ vẽ màu nước bản dẹt cỡ vừa, hoặc chổi lông dùng lau bàn phím. Đây là dụng cụ dùng nhiều nhất.
- Cọ nhỏ đầu nhọn: cọ vẽ đầu tròn cỡ nhỏ hoặc bàn chải đánh răng lông mềm đã qua sử dụng, để vào ô cửa, khe giữa các tầng.
- Tăm bông: lau chỗ bẩn cục bộ trong khe sâu, nhất là khe dưới mái cong.
- Bóng thổi bụi: loại bóp tay dùng vệ sinh ống kính máy ảnh, thổi bụi khỏi chỗ cọ không với tới mà không chạm vào bề mặt.
- Khăn sợi nhỏ: hai chiếc, một để lau ẩm, một để lau khô.
- Chậu nước sạch và vài giọt nước rửa chén: chỉ dùng cho chất liệu chịu được nước.
- Khăn bông dày: trải trên mặt bàn khi lau, phòng tháp tuột tay thì rơi xuống chỗ êm.
Tránh dùng khăn giấy khô chà mạnh lên pha lê hay resin vì dễ để lại vết xước mảnh; tránh chổi lông gà vì lông có thể mắc vào góc mái và kéo gãy chi tiết nhỏ.
Lịch lau và thứ tự lau hợp lý
Quét bụi nhẹ mỗi tuần một lần là thói quen đơn giản nhất. Có thể gắn việc này với buổi dọn bàn học cuối tuần của con: con tự quét tháp bằng cọ, vừa giữ tháp sạch vừa tập thói quen gọn gàng. Lau kỹ hơn bằng khăn ẩm hoặc nước khoảng mỗi tháng một lần, hoặc khi thấy lớp bụi đã bám dính.
Thứ tự lau luôn là từ trên xuống: bắt đầu từ chóp, rồi từng tầng mái, cuối cùng là thân dưới và đế. Bụi rơi từ tầng trên xuống tầng dưới, nên lau từ dưới lên sẽ phải làm lại. Với mỗi tầng, quét mặt trên của mái trước, rồi quét mặt dưới mái và ô cửa bằng cọ nhỏ.
Khi lau, luôn cầm tháp bằng phần thân dưới hoặc đế, không cầm vào chóp. Nếu tháp nặng, đừng nhấc lên cao; đặt nó trên khăn bông dày, xoay dần để lau từng mặt. Nếu tháp có đế rời, nhấc tháp khỏi đế và lau riêng đế, vì bụi hay tích ở lòng đế nơi tháp đứng. Lau xong, đặt tháp trở lại đúng chỗ, xa mép bàn, và lau cả chỗ đặt trên mặt bàn vì bụi dưới đáy tháp cũng làm trầy mặt gỗ theo thời gian.
Cách lau theo từng chất liệu
Mỗi chất liệu chịu được những thứ khác nhau. Bảng dưới tóm tắt để bạn tra nhanh trước khi lau.
| Chất liệu | Lau thường | Lau kỹ | Tránh |
|---|---|---|---|
| Thạch anh, đá tự nhiên | Cọ mềm, khăn khô | Rửa nhanh nước nguội, lau khô ngay | Chất tẩy axit, ngâm lâu nếu có keo |
| Pha lê, thuỷ tinh | Khăn sợi nhỏ khô | Nước ấm pha chút nước rửa chén, lau khô | Nước nóng đột ngột, bột cọ |
| Đồng phủ bóng | Cọ, khăn khô | Khăn hơi ẩm rồi lau khô | Kem đánh đồng |
| Đồng mộc | Cọ, khăn khô | Kem đánh đồng lượng nhỏ, lau sạch cặn | Để ẩm, dính nước muối |
| Bột đá sơn | Cọ mềm | Khăn hơi ẩm, lau khô ngay | Cồn, xăng thơm, chà mạnh |
| Resin | Khăn sợi nhỏ | Khăn hơi ẩm | Dung môi, giấy thô |
| Gỗ | Cọ, khăn khô | Thoa dầu hoặc sáp mỏng | Lau ướt với gỗ đánh dầu, để mộc |
Nếu không chắc tháp làm bằng gì, cứ coi như chất liệu nhạy cảm nhất: chỉ quét cọ và lau khăn khô. Cách này không bao giờ làm hỏng tháp.
Bụi bám lâu ngày, vết ố và mốc: xử lý thế nào
Lớp bụi dính sau nhiều tháng không lau. Bụi trộn hơi ẩm và hơi dầu mỡ trong không khí, nhất là phòng gần bếp, thành lớp cặn bám chặt. Đừng chà khô vì cặn có hạt cát nhỏ làm trầy. Quét hết bụi rời trước, rồi dùng tăm bông thấm nước pha chút nước rửa chén lau từng khe với chất liệu chịu nước; với bột đá và gỗ thì dùng khăn vắt thật kiệt.
Vết ố vàng trên tháp trắng, tháp trong. Với thạch anh trắng và pha lê, ố thường là cặn bám bề mặt, lau bằng nước xà phòng loãng là sạch. Với resin, ố vàng thường nằm bên trong nhựa do tác động của ánh nắng, không lau được; chỉ có thể chuyển tháp ra chỗ khuất để không vàng thêm.
Đốm mốc trên tháp gỗ, đế gỗ. Lau bằng khăn khô, để tháp ở chỗ râm thoáng cho khô hẳn, sau đó thoa dầu hoặc sáp mỏng. Kiểm cả mặt dưới đế, chỗ ít khi nhìn tới nhưng hay mốc nhất.
Vệt nước đọng trên tháp đồng. Vệt nước khô để lại đốm mờ, lâu ngày thành đốm xỉn. Lau khô ngay sau khi lau ẩm, và đặt tháp xa chỗ để cốc nước, chậu cây.
Dấu tay trên pha lê, đồng mạ. Dầu trên da để lại dấu rất rõ. Lau bằng khăn sợi nhỏ khô; nhắc người nhà cầm tháp ở phần đế khi cần di chuyển.
Xử lý chóp gãy, mái mẻ theo từng chất liệu
Đá tự nhiên. Vết mẻ nhỏ ở góc mái có thể nhờ xưởng mài đá mài tròn lại, sau đó gần như không thấy. Chóp gãy rời có thể gắn bằng keo trong dành cho đá, nhưng đường nối vẫn thấy khi soi gần. Giữ lại mảnh gãy, đừng vứt, vì gắn đúng mảnh cũ luôn đẹp hơn thay thế.
Pha lê. Vết mẻ nhỏ có thể mài lại ở xưởng thuỷ tinh. Gắn mảnh gãy bằng keo dán kính khô trong, nhưng tháp pha lê bắt sáng nên đường nối khá rõ. Với tháp giá phổ thông, thay mới thường hợp lý hơn.
Đồng. Đồng ít khi gãy, chủ yếu cong chóp hoặc bong chuông nhỏ treo góc mái. Chóp cong nhẹ có thể nắn lại cẩn thận; chuông bong có thể nhờ thợ đồng hàn lại.
Bột đá, resin. Gắn mảnh gãy bằng keo dán gốm sứ đa năng, giữ cố định bằng băng dính giấy đến khi khô, rồi dặm sơn cùng màu lên vết nối bằng cọ nhỏ. Đây là chất liệu dễ sửa tại nhà nhất.
Gỗ. Mảnh gãy gắn bằng keo dán gỗ, kẹp nhẹ cho khít. Vết sứt nhỏ trám bằng bột gỗ trộn keo, chà nhẵn, thoa dầu lại cho đều màu.
Về quan niệm vật vỡ. Dân gian có nhiều cách nghĩ về đồ vật sứt mẻ: có nhà sửa lại dùng tiếp, có nhà muốn thay mới cho trọn vẹn. Cả hai đều là lựa chọn bình thường. Một chiếc tháp gắn lại chóp vẫn giữ nguyên ý nghĩa biểu tượng nếu người dùng thấy gắn bó với nó.
Đóng gói tháp khi chuyển nhà hoặc cất lâu
Chuyển nhà là lúc vật phẩm dễ hỏng nhất. Đóng gói tháp theo các bước sau giúp tháp đến nơi nguyên vẹn:
- Quét sạch bụi trước khi gói, để bụi không cọ vào bề mặt trong lúc rung lắc.
- Bọc riêng phần chóp bằng một miếng xốp mỏng hoặc vài lớp giấy mềm, quấn băng dính giấy giữ lại, không dán trực tiếp lên bề mặt sơn.
- Quấn cả tháp bằng màng xốp hơi, mặt có bong bóng hướng ra ngoài với bề mặt dễ trầy.
- Nếu có hộp gốc với lót định hình, đặt tháp vào đó; nếu không, chọn hộp vừa cỡ, chèn kín khoảng trống để tháp không xê dịch.
- Đặt hộp đứng, ghi chú dễ vỡ và chiều đặt bằng bút lên mặt hộp, xếp ở lớp trên cùng của thùng đồ.
- Với tháp ghép tầng, có thể tháo rời từng tầng nếu được, bọc riêng từng phần và ghi thứ tự lắp.
Khi cất lâu, thêm một gói hút ẩm vào hộp, để hộp ở chỗ khô, không để trong gác xép nóng hay tầng hầm ẩm. Tháp đồng nên lau khô kỹ, tháp gỗ nên thoa một lớp dầu mỏng trước khi cất. Tháp resin trong nên cất trong hộp kín sáng để tránh ánh nắng làm ngả vàng trong thời gian cất.
Khi con đã lớn: cất kỷ niệm, tặng lại hay dùng tiếp
Nhiều chiếc tháp Văn Xương theo con suốt những năm đi học, từ bàn học tiểu học tới bàn ôn thi đại học. Khi con đi học xa hoặc đi làm, chiếc tháp trên bàn cũ có thể trở thành món kỷ niệm. Một số gia đình cất tháp vào hộp cùng vài món đồ của thời đi học, như lá thư, tấm ảnh, để sau này con mở ra.
Cũng có nhà chuyển tháp sang bàn của em nhỏ hơn, kèm lời kể rằng đây là chiếc tháp anh chị đã dùng. Cách này biến món vật phẩm thành sợi dây nối các thế hệ trong nhà, có ý nghĩa hơn mua một chiếc mới. Trước khi chuyển, chỉ cần lau sạch và kiểm lại chóp, đế cho an toàn với em nhỏ.
Một số gia đình theo tập quán làm sạch theo quan niệm trước khi chuyển vật phẩm sang người khác, như xông hương nhẹ hoặc lau bằng nước sạch. Đây là nếp riêng của từng nhà, không bắt buộc. Điều quan trọng là món đồ được đối xử trân trọng, không bị vứt bỏ tuỳ tiện; nếu không ai dùng nữa, có thể tặng cho người quen có con nhỏ đang đi học.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên lau tháp Văn Xương một lần?
Quét bụi nhẹ bằng cọ mỗi tuần một lần, lau kỹ bằng khăn ẩm hoặc nước theo chất liệu khoảng mỗi tháng một lần. Phòng nhiều bụi, gần đường lớn hoặc đang sửa nhà thì nên quét bụi thường xuyên hơn.
Dùng gì để lau bụi trong khe mái tháp?
Cọ vẽ đầu nhỏ, bàn chải đánh răng lông mềm cũ, tăm bông và bóng thổi bụi loại dùng cho ống kính máy ảnh. Những dụng cụ này với tới ô cửa và mặt dưới mái mà không làm trầy bề mặt.
Chóp tháp Văn Xương bị gãy có gắn lại được không?
Phần lớn gắn lại được. Bột đá, resin, gỗ dễ sửa tại nhà bằng keo phù hợp rồi dặm màu. Đá và pha lê gắn được nhưng đường nối dễ thấy hơn; mẻ nhỏ có thể nhờ xưởng mài lại.
Tháp Văn Xương bị sứt mẻ có nên thay không?
Tuỳ gia đình. Có nhà sửa lại dùng tiếp, có nhà muốn thay mới. Cả hai đều bình thường. Nếu vết mẻ tạo cạnh sắc trên bàn học của trẻ, nên mài lại hoặc thay để an toàn.
Đóng gói tháp khi chuyển nhà thế nào cho an toàn?
Quét bụi, bọc riêng chóp, quấn màng xốp hơi, đặt vào hộp vừa cỡ và chèn kín khoảng trống, ghi chú dễ vỡ, đặt hộp đứng ở lớp trên cùng. Tháp ghép tầng nên tháo rời nếu được.
Khi không dùng nữa, nên làm gì với tháp Văn Xương cũ?
Có thể cất làm kỷ niệm, chuyển cho em nhỏ trong nhà hoặc tặng người quen có con đang đi học. Một số nhà làm sạch theo tập quán trước khi chuyển; đó là nếp riêng, không bắt buộc.