Món giữa bàn trà nên thấp dưới 15–20 cm, chiếm không quá một phần năm mặt bàn, và đặt trên khay hoặc đế để dễ dời: đĩa thất tinh, quả cầu nhỏ trên đế thấp, bát đá, khay đá vân, hồ lô nhỏ nằm ngang, bắp cải ngọc cỡ nhỏ. Với bàn trà phổ biến 100×60 hoặc 120×60 cm, một món rộng chừng 20–30 cm đặt lệch về một đầu, chừa phần còn lại cho ấm chén, đĩa hoa quả, là bố cục gọn nhất.
Bàn trà là mặt phẳng được dùng nhiều nhất trong phòng khách: rót trà mời khách, đặt đĩa bánh ngày Tết, để điều khiển tivi, kê chân khi xem phim, trẻ con ngồi tô màu. Nhiều nhà muốn một món phong thuỷ ở giữa bàn như điểm nhìn của phòng. Chuyện chọn cỡ bàn trà, kê bàn cách sofa bao xa thuộc bài trí; ở đây chỉ bàn món đặt lên trên, sống chung với những chuyện rất đời thường đó.
Bàn trà được dùng thế nào trong một ngày
Buổi sáng, bàn trà có thể có tách cà phê và tờ báo. Buổi chiều có khách, bàn đầy ấm chén, đĩa hoa quả, đĩa hạt. Buổi tối cả nhà xem phim, có đĩa trái cây, điều khiển, chân gác lên mép bàn. Cuối tuần trẻ con mở sách tô màu, bày đồ chơi. Mặt bàn liên tục thay đổi, và món đặt cố định ở đó phải chịu được tất cả.
Điều này dẫn tới ba yêu cầu thực tế cho món giữa bàn. Một là thấp, để không chắn tầm nhìn giữa người ngồi sofa và người ngồi ghế đối diện, cũng như không chắn tivi. Hai là gọn và dễ dời, vì nhiều lúc cần cả mặt bàn trống. Ba là chịu được nước trà đổ, hơi nóng của ấm, vụn bánh, và lau thường xuyên.
Món cao như thuyền buồm, tháp, cây đá quý lớn, tượng đứng không hợp giữa bàn trà, dù đẹp đến đâu. Chúng hợp kệ, tủ thấp hay console cạnh sofa hơn.
Bàn trà cũng là mặt phẳng được lau nhiều lần nhất trong phòng khách. Mỗi lần lau, món phải được nhấc ra. Một món mà nhấc ra đặt vào mất công, nặng tay, nhiều chi tiết dễ gãy, sẽ dần dần bị lau quanh thay vì lau dưới, và vết bẩn tích dưới đáy món.
Nhu cầu, món hay chọn và lưu ý cho bàn trà
Bảng dưới gom các món hợp giữa bàn trà, ý theo tập quán và lưu ý thực tế:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Ý theo tập quán | Lưu ý trên bàn trà |
|---|---|---|---|
| Món tròn đầy, đoàn tụ | Đĩa thất tinh, quả cầu nhỏ trên đế thấp | Viên mãn, sum vầy | Quả cầu nhỏ đặt trong đĩa có gờ để không lăn |
| Món mang ý chứa, giữ | Bát đá, hồ lô nằm ngang trên khay | Tụ, chứa | Bát đá có thể đựng hạt, kẹo; chọn đá đặc |
| Lời chúc sung túc | Bắp cải ngọc nhỏ, trái cây đá | Bọc tiền, đủ đầy | Dưới 15 cm; không để cạnh đĩa hoa quả thật kẻo lẫn |
| Thích hoa | Hoa mẫu đơn, sen đá cỡ nhỏ trên đế | Phú quý, thanh | Cánh mảnh dễ sứt khi dời; chọn hoa khối |
| Cần chỗ để đồ lặt vặt | Khay đá vân, khay gỗ có gờ | Gọn gàng | Khay gom điều khiển, nến, món nhỏ một chỗ |
| Bàn trà dịp Tết | Thêm đĩa thất tinh, hồ lô nhỏ | Lời chúc năm mới | Cất bớt khi hết Tết để bàn trở lại gọn |
Dễ thấy hầu hết món trong bảng có dáng nằm, dáng tròn, dáng khay. Đó là hình học của mặt bàn trà: thấp, rộng, đặt được đồ lên. Món dáng đứng thuộc về những mặt phẳng khác.
Cỡ món theo mặt bàn: một phần năm là vừa
Bàn trà phổ biến trong căn hộ là 100×60 hoặc 120×60 cm, nhà phố có bàn lớn 130×70 cm hay bàn tròn đường kính 80–90 cm. Một quy tắc đơn giản: món, tính cả khay hay đế, không chiếm quá một phần năm mặt bàn. Với bàn 120×60 cm, đó là vùng khoảng 30×30 cm. Đủ cho một đĩa thất tinh đường kính 25 cm, hay một khay đá 30×20 cm với một quả cầu nhỏ.
Về chiều cao, người ngồi sofa nhìn sang người đối diện ở tầm mắt cao hơn mặt bàn trà khoảng 50–60 cm, vì bàn trà thấp, chỉ 40–45 cm. Món dưới 15–20 cm không chen vào tầm nhìn đó. Người nằm trên sofa xem tivi thì tầm nhìn còn thấp hơn, nên món giữa bàn càng thấp càng tốt.
Về vị trí, đặt món lệch về một đầu bàn, thường là đầu xa lối đi, thay vì chính giữa. Phần giữa và đầu còn lại để trống cho ấm chén, đĩa. Bố cục lệch cũng trông tự nhiên hơn bố cục đối xứng hoàn toàn trên một mặt bàn hay thay đổi đồ.
Chất liệu chịu nước trà, đồ nóng và lau thường xuyên
Đá mài bóng. Mã não, ngọc, thạch anh mài bóng chịu nước trà đổ, lau khăn ẩm sạch. Đá xốp như cẩm thạch, đá vôi có thể ngấm nước trà, cà phê thành vết ố; nếu chọn, lau ngay khi đổ.
Gốm men, sứ. Bền, chịu nước, chịu nóng. Đĩa, bát gốm men là món dễ sống nhất trên bàn trà.
Gỗ. Khay gỗ, đế gỗ ấm mắt nhưng sợ nước đọng và nhiệt; ấm trà nóng đặt lên khay gỗ để lại vết trắng. Chọn gỗ có phủ sơn tốt, và không đặt ấm nóng lên đó.
Đồng. Nặng, bền, nhưng tay chạm nhiều trên bàn trà để lại vết loang; nước trà đổ lên đồng trần để lại vết ố. Chọn đồng có lớp phủ.
Không hợp. Cây đá quý ghép keo bám vụn bánh và bụi; món vải, giấy; pha lê mảnh dễ va vỡ khi rót trà. Nến thơm đặt giữa bàn trà nếu có thì phải trong cốc thuỷ tinh dày, xa rèm và đồ vải, và không để cháy khi không có người.
Bàn trà mặt kính, mặt đá, mặt gỗ
Bàn trà mặt kính rất phổ biến trong căn hộ. Đá cứng hơn kính nên mọi món đá phải có lót nỉ hoặc nằm trên khay có lót; kéo một quả cầu thạch anh trên mặt kính là để lại vết xước vĩnh viễn. Món đặt trên bàn kính trông như lơ lửng, nên món có màu và độ trong như đĩa thất tinh thạch anh, bát ngọc rất hợp.
Bàn trà mặt đá, nhất là đá cẩm thạch, là bề mặt có thể bị chính món đá khác làm trầy, và dễ ố khi đổ trà. Dùng khay hoặc đế lót, lau ngay khi đổ. Món trên mặt đá cẩm thạch trắng nên có màu tương phản như ngọc xanh, mã não nâu để nổi lên.
Bàn trà có mặt nâng hay ngăn kéo bên dưới, kiểu bàn ngày càng phổ biến ở căn hộ, thì phần mặt nâng lên được không phải chỗ cho vật phẩm: mỗi lần nâng mặt bàn để ăn hay làm việc, món sẽ trượt. Đặt món ở phần mặt cố định, hoặc cất món vào ngăn bên dưới khi dùng chức năng nâng.
Bàn trà gỗ đặc là nền hợp với nhiều món nhất: gỗ ấm làm đá, gốm, đồng đều hiện lên rõ. Cần lót đế để món nặng không lõm mặt gỗ mềm và để nước đọng dưới đáy món không làm trắng mặt gỗ.
Bàn uống trà kiểu Việt: trường kỷ, sập gỗ và bàn trà thấp ngồi bệt
Ở nhiều gia đình, nhất là nhà có ông bà, bàn trà không phải bàn sofa hiện đại mà là bộ bàn ghế gỗ kiểu trường kỷ, sập gỗ, hay bàn trà thấp ngồi bệt trên chiếu. Trên bàn luôn có bộ ấm chén, khay trà, hộp chè, phích nước. Ở đây món phong thuỷ là người khách đến sau bộ ấm chén, phải nhường chỗ cho nó.
Món hợp với kiểu bàn này là món nhỏ, mộc, cùng tinh thần với bộ ấm trà: một đĩa đá nhỏ đặt cạnh khay trà, một hồ lô gốm nhỏ, một con cóc đá nhỏ ngồi cạnh ấm, một bát đá đựng hạt sen. Món mạ vàng bóng loáng hay pha lê lấp lánh đặt cạnh bộ ấm đất nung thường trông lạc lõng.
Bàn trà ngồi bệt thấp chỉ 30–35 cm, gần sàn, nên món càng phải thấp và vững. Người ngồi bệt với tay qua bàn rót trà, món cao dễ bị tay áo quẹt đổ. Giữ món ở mép bàn phía chủ nhà ngồi, xa phía khách.
Ngày thường và ngày có khách: xoay vòng món trên bàn trà
Nhiều gia đình có thói quen thay đổi mặt bàn trà theo dịp. Ngày thường chỉ một khay đá nhỏ với vài món lặt vặt. Ngày có khách quan trọng thì dọn trống, đặt một đĩa thất tinh hay bình hoa đá ở đầu bàn, phần còn lại cho ấm chén và đĩa bánh. Ngày Tết thêm hồ lô nhỏ, mâm ngũ quả. Hết dịp thì cất bớt.
Xoay vòng như vậy có hai cái lợi. Một là mặt bàn luôn gọn, không tích đồ. Hai là mỗi món được nhìn thấy theo một nhịp, không bị quen mắt tới mức không ai còn để ý. Nếu được tặng nhiều món nhỏ cho bàn trà, xoay vòng là cách để món nào cũng có lúc được bày mà bàn không bao giờ quá tải.
Một tủ hoặc ngăn kéo gần sofa để cất món tạm thời giúp việc xoay vòng dễ hơn nhiều. Mỗi món một hộp hay túi vải riêng để không va nhau khi cất.
Nhà có trẻ nhỏ: bàn trà là chỗ cao ngang tầm trẻ
Bàn trà cao 40–45 cm, đúng tầm với của trẻ mới biết đứng, biết đi. Mọi món trên bàn trà là thứ trẻ sẽ cầm. Quả cầu nhỏ, bi đá trong đĩa thất tinh, trái cây đá cỡ trứng chim là những thứ có thể bị cho vào miệng. Món nặng có thể bị kéo rơi vào chân.
Nhà có trẻ dưới ba tuổi nên cất đĩa thất tinh có bi rời, cất trái cây đá nhỏ, và để bàn trà gần như trống, hoặc chỉ có một bát gốm lớn nặng không nhấc nổi. Khi trẻ lớn hơn, đưa món trở lại. Quả cầu đá trên đế có thể thay bằng một khối đá lớn đặc, khó nhấc, không lăn.
Một lưu ý khác: cạnh bàn trà mặt kính hay mặt đá là chỗ trẻ hay va đầu khi chập chững. Món đặt sát mép bàn khiến trẻ có thêm lý do để với tay và lao tới mép. Giữ món ở giữa hoặc đầu xa của bàn.
Nếu trẻ đã đủ lớn để hiểu, cho trẻ cùng lau món trên bàn trà mỗi tuần là cách để trẻ quen với việc món đó cần được nâng niu, thay vì coi nó là đồ chơi. Nhiều trẻ thích việc được giao nhiệm vụ giữ gìn một món đẹp của nhà.
Kiểm hàng cho món giữa bàn trà
Món giữa bàn trà được nhìn gần và chạm nhiều, nên kiểm kỹ bề mặt:
- Đĩa thất tinh: bi và đĩa cùng loại đá như người bán nói; bi tròn đều, không mẻ; đĩa có gờ giữ bi.
- Quả cầu nhỏ: soi vết nứt, xem đế có ôm sát quả cầu không.
- Bát, khay đá: đáy mài phẳng, đặt xuống không lắc, mép không sắc.
- Bắp cải ngọc nhỏ: hỏi đá thật hay bột đá, ngọc nhuộm màu xanh đậm bất thường thì hỏi kỹ.
Món mua cho bàn trà nên được đặt thử lên chính bàn nhà mình, cạnh bộ ấm chén thật, trước khi quyết định. Một đĩa trông nhỏ ở cửa hàng có thể chiếm gần nửa bàn trà căn hộ khi đặt cạnh khay trà.
Nếu bàn trà nhà bạn rộng 120 cm, một đĩa thất tinh đường kính chừng 20–25 cm là vừa vặn; vatphamphongthuy.com gom các mẫu này trong nhóm Quả Cầu, Đĩa Thất Tinh, tiện so loại đá và cỡ đĩa với mặt bàn.
Câu hỏi thường gặp
Giữa bàn trà phòng khách nên đặt vật phẩm gì?
Món thấp dưới 15–20 cm, dáng tròn hoặc nằm: đĩa thất tinh, quả cầu nhỏ trên đế thấp, bát đá, khay đá, hồ lô nằm ngang, bắp cải ngọc nhỏ. Đặt lệch về một đầu, chiếm không quá một phần năm mặt bàn.
Đặt thuyền buồm trên bàn trà có được không?
Không hợp lắm. Thuyền buồm cao, chắn tầm nhìn giữa người ngồi sofa và người đối diện, lại vướng khi rót trà, bày hoa quả. Thuyền buồm hợp kệ, tủ thấp hay console cạnh sofa hơn.
Đĩa thất tinh trên bàn trà có an toàn với trẻ nhỏ không?
Bi đá rời trong đĩa có thể bị trẻ cho vào miệng. Nhà có trẻ dưới ba tuổi nên cất đĩa thất tinh có bi rời, hoặc chuyển lên kệ cao, và đưa trở lại khi trẻ lớn hơn.
Bàn trà mặt kính đặt quả cầu đá có bị xước không?
Có thể xước, vì thạch anh cứng hơn kính. Đặt quả cầu trên đế có lót nỉ hoặc trên khay có lót, và nhấc lên khi lau thay vì kéo lê trên mặt kính.
Ngày Tết có nên bày thêm vật phẩm trên bàn trà không?
Nhiều nhà bày thêm đĩa thất tinh, hồ lô nhỏ, mâm ngũ quả cạnh khay mứt ngày Tết như lời chúc năm mới. Chỉ nên giữ mặt bàn đủ chỗ cho ấm chén, khay bánh, và cất bớt khi hết Tết để bàn trở lại gọn.