Quanh bếp có hai lời kiêng hay được nhắc: thứ nhất là "thủy hỏa xung" — không đặt vật phẩm mang hành Thủy như thuyền, cá, quả cầu thủy tinh sát bếp lửa và ngược lại; thứ hai là không đặt tượng, đồ trang trí trên nóc tủ lạnh hay bỏ vào bể cá cho "hợp phong thủy". Lời thứ nhất là quan niệm ngũ hành. Lời thứ hai thì có lý do rất thật: nhiệt, rung, dầu mỡ, và với bể cá là những chất có thể hại cá.
Bếp và khu ăn uống là chỗ cả nhà qua lại nhiều nhất, nên ai cũng muốn đặt một chút gì đó cho đẹp: con thiềm thừ trên nóc tủ lạnh, quả cầu đá cạnh lọ gia vị, tỳ hưu nhỏ dưới đáy bể cá. Bài này đi qua từng chỗ, nói lời kiêng nói gì, chuyện thực tế ra sao, và chỗ nào trong bếp đặt vật phẩm được mà không lo.
Kiêng thủy hỏa quanh bếp: lời kiêng nói gì
Trong cách nhìn ngũ hành phổ biến, bếp nấu thuộc hành Hỏa; bồn rửa, tủ lạnh, bình nước thuộc hành Thủy. Từ đó có lời khuyên quen thuộc khi bố trí bếp là đừng để bếp nấu sát ngay bồn rửa hay đối diện thẳng tủ lạnh. Khi chuyển sang vật phẩm, lời khuyên ấy được kéo dài: thuyền buồm, cá chép, quả cầu thủy tinh, tranh sông nước mang ý Thủy thì không nên đặt sát bếp lửa; ngược lại vật phẩm màu đỏ rực, hình ngọn lửa thì không đặt cạnh bồn rửa.
Đây là quan niệm biểu tượng, không phải quy luật vật lý. Không có lý do gì để một chiếc thuyền gỗ bày gần bếp lại gây ra chuyện xấu. Tuy vậy, lời kiêng này trùng hợp khá khéo với một thực tế: khu vực ngay cạnh bếp nấu là chỗ khắc nghiệt nhất trong nhà đối với đồ trang trí, nên tránh đặt vật phẩm ở đó vẫn là lời khuyên đúng, chỉ là vì lý do khác.
Nếu gia đình bạn quan tâm ngũ hành, cách dung hoà đơn giản là đặt vật phẩm hành Thủy ở khu bàn ăn hoặc phòng khách thay vì sát bếp. Nếu không quan tâm, phần thực tế dưới đây vẫn đủ lý do để bạn không bày đồ quý ngay cạnh bếp.
Chuyện thực tế ngay cạnh bếp nấu
Dầu mỡ bay hơi. Mỗi lần chiên xào, các hạt dầu li ti bay lên rồi bám vào mọi bề mặt xung quanh. Trên tượng bột đá nhiều kẽ, lớp dầu này kết hợp với bụi thành màng dính rất khó lau; trên đá sáng màu, nó để lại quầng vàng.
Nhiệt. Bề mặt cạnh bếp gas, bếp từ có thể nóng lên đáng kể khi nấu lâu. Tượng resin, composite, đồ nhựa trang trí gần nguồn nhiệt dễ ngả màu, cong vênh; lớp keo gắn lá đá trên cây đá quý cũng yếu đi.
Lửa. Bếp gas có ngọn lửa trần. Vật phẩm có tua vải, dây ruy băng, túi gấm, hoặc đế gỗ mỏng đặt gần là nguy cơ cháy, nhất là khi gió từ cửa sổ thổi lửa lệch.
Hơi nước và va chạm. Hơi nước từ nồi luộc, nồi cơm đọng lại trên đồ đồng, đồ bạc làm xỉn. Mặt bếp lại là chỗ thao tác liên tục, tay với lấy chảo, thớt rất dễ gạt rơi món đồ nhỏ.
Nóc tủ lạnh: vì sao không phải chỗ tốt
Nóc tủ lạnh là chỗ trống quen thuộc trong nhiều căn bếp nhỏ, và cũng là chỗ hay được đặt thiềm thừ, bắp cải ngọc, tượng mèo vẫy tay. Có vài lý do để cân nhắc lại:
| Vấn đề | Chuyện gì xảy ra | Gợi ý |
|---|---|---|
| Toả nhiệt | Nhiều tủ lạnh toả nhiệt qua hông, lưng và nóc; đồ đặt kín nóc cản thoát nhiệt | Xem hướng dẫn của nhà sản xuất về khoảng trống phía trên; để trống nóc nếu được |
| Rung | Máy nén chạy tạo rung nhẹ, lâu ngày đồ nhỏ xê dịch dần ra mép | Không đặt món tròn, món đế nhỏ |
| Mở đóng cửa | Đóng cửa mạnh làm cả tủ giật, đồ trên nóc có thể rơi | Món nào rơi xuống sàn bếp gạch là vỡ |
| Khó với, khó lau | Nóc tủ cao, ít ai lau, bụi và dầu mỡ đóng dày | Đồ bày nên ở tầm dễ lau |
| Quan niệm | Một số người cho rằng đặt linh vật trên đồ điện lạnh là không trang trọng | Tuỳ nếp nhà |
Nếu bếp quá nhỏ và nóc tủ lạnh là chỗ duy nhất, chọn món đặc, nặng, đế rộng, đặt lùi vào giữa, dùng miếng chống trượt ở đế, và chừa khoảng thoáng theo hướng dẫn của tủ.
Bếp mở liền phòng khách: cách bao xa là đủ
Nhiều căn hộ hiện nay làm bếp mở, không vách ngăn với phòng khách. Điều đó có nghĩa là kệ tivi, tủ trưng bày ở phòng khách cũng nhận một phần dầu mỡ và hơi nước từ bếp, chỉ là ít hơn. Không có con số khoảng cách chung, vì còn tuỳ máy hút mùi mạnh hay yếu, nhà nấu chiên xào nhiều hay ít, cửa sổ thông gió ở đâu.
Một cách tự kiểm tra đơn giản là quan sát bề mặt. Sau vài tuần nấu ăn bình thường, lấy khăn giấy trắng quệt lên mặt kệ, mặt tủ ở các khoảng cách khác nhau tính từ bếp. Chỗ nào khăn để lại vệt vàng dính là chỗ đã có dầu mỡ bay tới; vật phẩm nhiều kẽ đặt ở đó sẽ cần lau thường hơn hoặc nên đưa vào tủ có cửa.
Máy hút mùi có ống thoát ra ngoài làm giảm đáng kể lượng dầu bay, còn loại chỉ lọc tuần hoàn thì kém hơn. Bật máy hút mùi trước khi bắt đầu nấu và tắt sau khi nấu xong vài phút là thói quen có ích cho cả đồ đạc lẫn người.
Với bếp mở, tủ trưng bày có cửa kính đặt ở phía xa bếp nhất của phòng khách là lựa chọn an toàn. Kệ mở sát quầy bar hay đảo bếp thì chỉ nên đặt món dễ lau như đá nguyên khối đánh bóng, sứ men.
Bể cá: những thứ không nên bỏ vào nước
Nhiều người thích đặt một con tỳ hưu, một đồng tiền, một viên đá phong thủy dưới đáy bể cá cho đẹp và cho "hợp mệnh". Ở đây cần nói rõ, vì có thứ hại cá thật:
- Đồng và đồ mạ đồng: ion đồng tan ra trong nước rất độc với cá, tôm, ốc cảnh, kể cả ở nồng độ thấp. Tiền xu đồng, tượng đồng không nên thả vào bể.
- Đồ bột đá, resin sơn thường: lớp sơn và keo không làm cho môi trường nước có thể bong, tan dần. Chỉ dùng đồ trang trí ghi rõ dùng được cho bể thủy sinh.
- Đá vôi, cẩm thạch, san hô chết, vỏ sò: thành phần chính là canxi cacbonat, làm tăng độ cứng và độ pH của nước. Có loài cá ưa nước như vậy, có loài không; hỏi người nuôi cá có kinh nghiệm trước.
- Đá vàng găm, đá có ánh kim không rõ nguồn: có thể chứa sunfua kim loại, không nên ngâm lâu.
- Đá nhuộm màu: thuốc nhuộm có thể loang ra nước.
- Thạch anh tự nhiên và đá trơ đã rửa sạch thường an toàn hơn, nhưng vẫn nên rửa kỹ và quan sát cá vài ngày đầu.
Nếu muốn có hình ảnh linh vật gắn với bể cá, đặt tượng ở kệ bên cạnh bể là cách vừa giữ ý nghĩa vừa không ảnh hưởng tới cá. Tránh đặt sát mép bể nơi nước bắn và gần ổ cắm của máy lọc, máy sưởi.
Chọn chỗ trong khu bếp và bàn ăn đặt được vật phẩm
Không phải cả khu bếp đều kiêng. Những chỗ dưới đây đặt được vật phẩm mà ít lo hỏng:
- Bàn ăn: một bình ngọc nhỏ, bắp cải ngọc hay quả cầu đá có đế ở giữa bàn, nhấc ra khi dọn món, là cách nhiều nhà vẫn làm.
- Kệ mở phía đầu bàn ăn, xa bếp nấu ít nhất vài bước chân và không nằm thẳng trên luồng hơi của máy hút mùi.
- Tủ kính đựng ly chén có cửa: đặt một hai món nhỏ ở tầng giữa, vừa đẹp vừa không bám dầu.
- Bậu cửa sổ khu ăn uống: chỉ đặt món không sợ nắng; tránh quả cầu thủy tinh, pha lê trong suốt ở nơi nắng chiếu thẳng vì chúng có thể hội tụ ánh sáng như thấu kính.
- Tường đối diện bàn ăn: tranh đá, tranh đồng treo cao hợp hơn tượng nhỏ đặt kệ.
- Lau vật phẩm khu bếp thường hơn chỗ khác: khăn hơi ẩm pha chút nước rửa chén loãng cho đá cứng và sứ, rồi lau khô; đồ đồng, bột đá thì lau khô.
Nguyên tắc chung: càng xa bếp nấu, càng khuất luồng dầu mỡ và hơi nước, đồ càng bền. Món nào muốn ngắm hằng ngày khi ăn cơm thì để ở bàn ăn hoặc kệ cạnh bàn ăn là vừa đủ.
Đồ đã bám dầu mỡ, ám khói bếp thì làm sạch ra sao
Dầu mỡ bám lâu thường đã oxy hoá thành lớp dính màu nâu. Với đá cứng nguyên khối như thạch anh, cẩm thạch đã đánh bóng, có thể lau bằng khăn mềm nhúng nước ấm pha nước rửa chén loãng, sau đó lau lại bằng nước sạch và khăn khô. Đá xốp, đá mềm như ngọc lam, malachit thì chỉ lau khô, không ngâm.
Tượng đồng ám dầu: lau bằng khăn mềm hơi ẩm pha chút xà phòng trung tính, lau khô ngay, không dùng chất tẩy có tính axit hay bột chà. Đồng mạ vàng thì càng nhẹ tay. Tượng bột đá sơn màu: dùng cọ mềm làm sạch kẽ, khăn khô lau bề mặt, tuyệt đối không ngâm nước.
Cây đá quý bám dầu khó nhất vì nhiều lá nhỏ. Có thể dùng máy sấy tóc chế độ mát thổi bụi trước, sau đó dùng tăm bông thấm chút nước ấm pha nước rửa chén lau từng chùm lá, cẩn thận không bẻ dây.
Sau khi làm sạch, đừng đặt lại món đồ đúng chỗ cũ sát bếp. Nếu muốn có món mới cho khu bàn ăn, xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn loại dễ lau như đá nguyên khối, sứ men hơn là bột đá nhiều chi tiết.
Câu hỏi thường gặp
Đặt thiềm thừ trên nóc tủ lạnh có được không?
Không có lời cấm chung, nhưng nóc tủ lạnh là chỗ toả nhiệt, rung khi máy chạy, giật khi đóng cửa và ít ai lau. Thiềm thừ dễ xê dịch, rơi vỡ và bám dầu mỡ. Nếu không còn chỗ khác, chọn món đế rộng, đặt lùi vào giữa, có miếng chống trượt.
Thả tiền xu đồng vào bể cá cho may mắn có hại không?
Có. Đồng tan ra trong nước tạo ion đồng rất độc với cá, tôm, ốc cảnh dù chỉ ở nồng độ thấp. Không nên thả tiền xu đồng hay tượng đồng vào bể. Nếu muốn gắn hình ảnh may mắn, đặt vật phẩm ở kệ bên cạnh bể là an toàn hơn.
Thuyền buồm đặt gần bếp có kỵ không?
Theo quan niệm ngũ hành, thuyền mang ý Thủy, nhiều nhà kiêng đặt sát bếp lửa. Về thực tế, thuyền gỗ có buồm vải, dây mảnh đặt gần bếp dễ bám dầu, ám khói và có nguy cơ bắt lửa. Đặt ở bàn ăn, phòng khách hoặc bàn làm việc hợp hơn.
Có được để đá thạch anh trong bể cá không?
Thạch anh tự nhiên tương đối trơ, thường được dùng trong bể thủy sinh, nhưng phải rửa sạch bụi và cặn trước khi thả, không dùng đá nhuộm màu. Quan sát cá vài ngày đầu. Đá vôi, cẩm thạch, san hô chết làm thay đổi độ cứng và pH, nên hỏi người có kinh nghiệm trước.
Đặt bắp cải ngọc trên bàn ăn có cần kiêng gì không?
Không có lời kiêng đặc biệt. Bắp cải ngọc ở giữa bàn ăn là cách bày khá phổ biến. Nên có đế chắc, nhấc ra khi dọn món nóng, lau sạch vết dầu sau bữa ăn bằng khăn mềm. Bắp cải bột đá nhiều kẽ lá thì lau khô, không rửa nước.
Vì sao tượng resin để gần bếp bị ngả màu?
Resin và composite chịu nhiệt kém hơn đá và đồng. Nhiệt từ bếp và hơi dầu mỡ lâu ngày làm lớp sơn, lớp nhựa ngả vàng, đôi khi cong nhẹ. Dời tượng ra xa bếp, lau sạch, và tránh đặt lại gần nguồn nhiệt hoặc chỗ nắng chiếu thẳng.