Tượng rồng bột đá được làm từ bột đá nghiền mịn trộn với keo nhựa, đổ vào khuôn rồi sơn hoặc phủ nhũ; tượng rồng resin thì đổ hoàn toàn bằng nhựa tổng hợp. Đây là hai vật liệu chiếm phần lớn tượng rồng có màu vàng óng, xanh ngọc hay đỏ son trên thị trường, vì chúng cho phép làm nhiều mẫu, nhiều cỡ, với chi phí thấp hơn đồng, gỗ hay đá nguyên khối.
Bột đá không phải là đá tự nhiên, dù cái tên dễ gây hiểu lầm, và "mạ vàng" trên tượng bột đá thường không phải mạ điện như trên kim loại. Hiểu đúng vật liệu giúp bạn chọn mẫu hợp nhu cầu, biết tượng sẽ bền tới đâu và chăm sóc sao cho lớp màu không bong sau vài năm.
Bột đá và resin: hai vật liệu, một quy trình đổ khuôn
Bột đá trên tượng thường là bột từ đá vôi, đá hoa (marble) hoặc các loại khoáng tương tự, nghiền mịn rồi trộn với keo nhựa như polyester hay epoxy. Hỗn hợp được đổ vào khuôn silicone, để đông cứng, rồi tháo khuôn, mài đường nối và hoàn thiện bề mặt. Tỉ lệ bột đá cao làm tượng nặng, mát tay, gần cảm giác đá; tỉ lệ keo cao làm tượng nhẹ và dẻo hơn. Người bán thường không công bố tỉ lệ này, nên cách ước lượng thực tế nhất là so trọng lượng của hai tượng cùng cỡ.
Resin là tượng đổ hoàn toàn bằng nhựa, có thể thêm bột màu hoặc chất độn. Resin nhẹ, ít giòn hơn bột đá, khi rơi từ độ cao thấp có thể chỉ mẻ chứ không vỡ đôi. Một số tượng gọi là composite là sự pha trộn giữa nhựa và nhiều loại chất độn khác, nằm ở giữa hai vật liệu trên.
Điểm chung của cả hai là quy trình đổ khuôn cho phép sao chép một mẫu rồng rất phức tạp với nhiều chi tiết, rất nhiều lần. Chất lượng tượng vì thế phụ thuộc lớn vào chất lượng khuôn gốc và tay nghề hoàn thiện, chứ không phụ thuộc vào việc tạc tay từng con. Một khuôn tốt cho vảy sắc, râu rõ; khuôn đã dùng nhiều lần cho chi tiết mờ dần.
So sánh bột đá, resin với các chất liệu khác cho tượng rồng
Bảng dưới đây giúp bạn đặt bột đá và resin cạnh các chất liệu khác để thấy rõ chỗ mạnh, chỗ yếu. Đánh giá mang tính tương đối, áp dụng cho tượng cùng cỡ.
| Tiêu chí | Bột đá | Resin | Đồng đúc | Gỗ đục |
|---|---|---|---|---|
| Trọng lượng | Khá nặng | Nhẹ | Rất nặng | Vừa |
| Chịu va đập | Giòn, dễ gãy chi tiết | Dẻo hơn, dễ mẻ | Tốt, chỉ móp | Khá, có thể nứt |
| Độ sắc chi tiết | Tốt nếu khuôn tốt | Tốt nếu khuôn tốt | Rất tốt | Phụ thuộc tay thợ |
| Chịu ẩm | Kém nếu lớp phủ hở | Khá | Tốt, đổi màu | Kém, dễ mốc |
| Bền màu dưới nắng | Phụ thuộc sơn | Có thể ngả vàng | Đổi màu tự nhiên | Bạc màu |
| Số mẫu trên thị trường | Rất nhiều | Nhiều | Vừa | Vừa |
Bột đá và resin không thua kém ở vẻ ngoài lúc mới mua; khác biệt thể hiện sau vài năm sử dụng và khi gặp va chạm. Nếu tượng đặt ở chỗ cố định, ít người chạm, bột đá là lựa chọn hợp lý. Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc hay di chuyển tượng, resin nhẹ và ít vỡ hơn.
Với tượng rồng nói riêng, điểm yếu của bột đá lộ rõ hơn so với các linh vật dáng tròn như thiềm thừ hay tỳ hưu nằm, vì rồng có nhiều chi tiết dài và mảnh. Khi chọn tượng rồng bột đá, nên ưu tiên mẫu có râu và sừng bám sát vào đầu hoặc được mây đỡ phía dưới.
"Mạ vàng" trên tượng bột đá thực chất là gì
Sơn nhũ vàng. Phổ biến nhất. Sơn có bột kim loại hoặc bột ánh kim tạo màu vàng óng. Lớp sơn đẹp đều nhưng không có độ sâu như kim loại thật, và có thể xỉn màu nếu không có lớp phủ bóng bảo vệ.
Dát lá nhũ hoặc lá vàng. Người thợ quét keo rồi dán từng lá kim loại mỏng lên tượng. Lá nhũ thường là hợp kim đồng giả vàng, giá thấp; lá vàng thật thì đắt hơn nhiều và hiếm gặp trên tượng bột đá phổ thông. Nhìn kỹ có thể thấy mép lá chồng lên nhau ở kẽ vảy.
Phủ kim loại chân không. Một số xưởng dùng kỹ thuật phủ lớp kim loại rất mỏng trong buồng chân không, cho bề mặt bóng như gương. Lớp này đẹp nhưng mỏng, dễ trầy khi lau bằng khăn thô.
Vì sao không mạ điện trực tiếp. Mạ điện cần bề mặt dẫn điện, mà bột đá và nhựa không dẫn điện. Muốn mạ điện phải phủ một lớp dẫn điện trước, tốn kém hơn, nên ít gặp trên tượng phổ thông. Khi người bán dùng chữ mạ vàng, bạn có thể hỏi rõ là sơn, dát lá hay phủ kim loại.
Dấu hiệu một tượng rồng bột đá được làm cẩn thận
Khi cầm một tượng bột đá hoặc resin, bạn có thể kiểm những điểm sau:
- Đường nối khuôn ở hai bên thân hoặc phía sau được mài phẳng, sơn kín, không thấy gờ nổi.
- Đáy tượng phẳng, có lót nỉ, không có lỗ khí lớn hoặc chỗ bột đá vụn lở.
- Lớp nhũ hoặc sơn phủ đều cả vào kẽ vảy, kẽ chân, không có mảng trắng xám lộ ra.
- Râu, sừng, vuốt không có vết keo dán lại, hoặc nếu có thì đã được người bán báo trước.
- Khi gõ nhẹ, tượng bột đá cho tiếng đục chắc; tiếng rỗng lạ có thể do bọt khí lớn bên trong.
- Màu sắc hai bên đối xứng của tượng đồng đều, không có chỗ đậm chỗ nhạt.
- Mùi sơn hoặc mùi keo không còn nồng; tượng mới có mùi nhẹ là bình thường, nhưng mùi gắt kéo dài nên để thoáng vài ngày trước khi bày trong phòng kín.
Những điểm này không cần dụng cụ gì, chỉ cần bạn dành vài phút soi dưới ánh sáng tốt. Nếu mua online, hãy đề nghị người bán gửi ảnh đáy tượng và ảnh cận đầu rồng.
Một mẹo nhỏ nữa là hỏi người bán tượng có được phủ lớp bóng bảo vệ sau khi sơn nhũ hay không. Lớp phủ trong suốt này không làm đổi màu nhưng giúp lớp nhũ chịu ẩm và chịu lau tốt hơn hẳn. Tượng không có lớp phủ thường xỉn nhanh hơn, nhất là ở nơi nhiều khói bếp hoặc khói hương.
Lau chùi và giữ lớp phủ không bong
Kẻ thù lớn nhất của tượng bột đá là nước và ma sát. Nước thấm qua chỗ lớp phủ bị hở sẽ làm bột đá bên dưới yếu đi, lâu dần làm lớp sơn phồng rộp và bong từng mảng. Ma sát mạnh, nhất là bằng khăn thô hoặc chất tẩy, làm mòn lớp nhũ ở những chỗ nổi như đầu rồng, mép vảy.
Cách lau an toàn nhất là dùng chổi lông mềm quét bụi, sau đó lau nhẹ bằng khăn sợi nhỏ khô. Chỉ dùng khăn hơi ẩm khi có vết bẩn bám, và lau khô ngay sau đó. Không ngâm, không xịt nước, không dùng cồn, xăng thơm hay nước tẩy kính lên tượng sơn nhũ.
Nếu lớp sơn đã bong một vài chỗ nhỏ, bạn có thể dặm lại bằng sơn nhũ cùng màu bán ở cửa hàng mỹ thuật, dùng cọ nhỏ chấm nhẹ. Chỗ bong lớn hoặc bột đá bên dưới đã mủn thì nên nhờ thợ xử lý, vì phải làm khô, gia cố rồi mới sơn lại được.
Ánh nắng trực tiếp qua cửa kính làm sơn và resin bạc màu, đôi khi ngả vàng. Đặt tượng ở chỗ có ánh sáng gián tiếp sẽ giữ màu lâu hơn rất nhiều.
Ví dụ giả định: một tượng rồng bột đá qua ba mùa nồm
Ví dụ giả định: một gia đình ở Hải Phòng mua tượng rồng bột đá phủ nhũ vàng, dài chừng hai gang tay, đặt trên kệ gỗ sát cửa sổ phòng khách. Năm đầu, tượng vẫn sáng đẹp. Sang mùa nồm năm thứ hai, tường và kệ đổ mồ hôi, cửa sổ hay mở để thông gió, tượng thường xuyên ẩm bề mặt.
Đến năm thứ ba, chủ nhà thấy ở chân rồng và mép đế có vài chấm phồng nhỏ, bấm vào thì lớp nhũ bong ra, lộ lớp bột trắng xám bên dưới. Ở đầu rồng, nơi con nhỏ trong nhà hay sờ vào, lớp nhũ đã mòn thành mảng nhạt. Cùng lúc, một tượng rồng bột đá khác cùng lô đặt trong tủ kính ở phòng làm việc có điều hoà vẫn giữ màu gần như nguyên vẹn.
Hai tượng giống nhau, khác biệt nằm ở môi trường và cách dùng. Gia đình chuyển tượng thứ nhất vào trong, cách xa cửa sổ, dặm sơn những chỗ bong nhỏ và đặt một khay hút ẩm nhỏ trong kệ những tháng nồm. Ví dụ này cho thấy với bột đá, chọn chỗ đặt khô ráo và hạn chế chạm tay quan trọng không kém chọn mẫu đẹp.
Khi nào nên chọn bột đá, khi nào nên chọn chất liệu khác
Bột đá hợp với người muốn một tượng rồng cỡ lớn, nhiều màu, nhiều chi tiết mà không muốn trọng lượng và chi phí của đồng, đá nguyên khối. Nó cũng hợp khi bạn muốn đổi tượng sau vài năm, hoặc cần một món trang trí cho không gian kinh doanh có phong cách rực rỡ.
Nếu bạn muốn một món để lâu dài, truyền lại, hoặc đặt ở nơi hay có người chạm vào, đồng hoặc gỗ tốt sẽ phù hợp hơn. Nếu bạn quan tâm cảm giác tự nhiên của vật liệu, đá nguyên khối hoặc gỗ cho trải nghiệm khác hẳn. Không có chất liệu nào tốt nhất cho mọi người; chỉ có chất liệu hợp với chỗ đặt và thói quen sử dụng của bạn. Với không gian kinh doanh cần đổi bài trí theo mùa, chi phí thấp của bột đá cũng là một lợi thế thực tế đáng kể.
Điều quan trọng là người bán ghi đúng vật liệu. Một tượng bột đá ghi rõ là bột đá thì hoàn toàn đáng mua; một tượng bột đá ghi là "đá tự nhiên" hay "đồng mạ vàng" thì không. Khi so sánh các mẫu, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để đọc cho đúng tên vật liệu.
Câu hỏi thường gặp
Tượng rồng bột đá có phải đá tự nhiên không?
Không. Bột đá là bột khoáng nghiền mịn trộn với keo nhựa rồi đổ khuôn, nên đây là vật liệu tổng hợp. Tượng bột đá nặng và mát tay hơn nhựa nhưng không có vân đá tự nhiên và không đục tạc từ khối đá nguyên.
Tượng rồng bột đá dùng được bao lâu?
Nếu đặt trong nhà, tránh ẩm và nắng trực tiếp, lau nhẹ đúng cách, tượng bột đá có thể giữ đẹp nhiều năm. Tuổi thọ phụ thuộc chất lượng keo, lớp sơn phủ và môi trường. Tượng đặt nơi ẩm hoặc bị va chạm thường xuống cấp nhanh hơn.
Làm sao phân biệt tượng bột đá và tượng resin?
Tượng bột đá nặng hơn, mát tay hơn, gõ nghe tiếng đục chắc. Tượng resin nhẹ hơn rõ rệt so với kích thước, ấm tay, gõ nghe tiếng nhựa. Chỗ mẻ của bột đá lộ màu trắng xám như đá vôi, còn resin lộ màu nhựa.
Tượng rồng bột đá bị gãy râu có sửa được không?
Có thể gắn lại bằng keo hai thành phần dùng cho đồ thủ công nếu mảnh gãy còn nguyên. Sau khi keo khô, dặm sơn cùng màu lên mối nối. Nếu mảnh gãy đã mất, thợ có thể đắp lại bằng vật liệu tương tự nhưng cần tay nghề.
Có nên đặt tượng rồng bột đá ngoài ban công không?
Không nên nếu ban công hứng mưa và nắng trực tiếp. Nước làm bột đá yếu dần, nắng làm sơn bạc màu. Nếu muốn đặt ngoài trời, hãy chọn tượng đá nguyên khối, đồng hoặc loại composite được nhà sản xuất ghi rõ dùng cho ngoài trời.
Tượng rồng resin có độc hại không?
Resin đã đóng rắn hoàn toàn thường ổn định khi dùng làm đồ trang trí. Tượng mới có thể còn mùi nhẹ, nên để nơi thoáng vài ngày. Không nên để trẻ nhỏ gặm hoặc ngậm tượng và không đặt gần nguồn nhiệt cao như bếp hay lò sưởi.