Tượng Quan Công đọc sách khắc hoạ Quan Vũ ngồi hoặc đứng, một tay cầm cuốn sách hay cuộn thẻ, tay kia vuốt chòm râu dài, ánh mắt hướng xuống trang chữ. Hình tượng này thường được gọi là "Quan Công đọc Xuân Thu", gắn với ghi chép rằng vị tướng nhà Thục rất thích đọc sách sử, đặc biệt là sách giải nghĩa kinh Xuân Thu.
So với dáng cầm đao, mẫu đọc sách mềm hơn, ít góc nhọn, dễ đặt trong phòng làm việc, thư phòng hay góc học tập. Bài dưới đây đi từ nguồn gốc hình tượng, các mẫu thường gặp, chi tiết nên soi khi chọn, tới chỗ đặt và những điều cần lưu ý về chất liệu với riêng mẫu này.
Nguồn gốc hình tượng Quan Công đọc Xuân Thu
Kinh Xuân Thu là bộ biên niên sử nước Lỗ được truyền là do Khổng Tử san định, và Tả truyện là một trong những sách giải thích Xuân Thu được đọc nhiều nhất. Phần chú thích của Bùi Tùng Chi cho Tam quốc chí có dẫn một tư liệu kể rằng Quan Vũ thích Tả truyện, đọc nhiều đến mức thuộc lòng phần lớn. Ghi chép ngắn ấy về sau được tiểu thuyết, tuồng tích và tranh dân gian khai thác thành một hình ảnh quen thuộc: vị tướng râu dài ngồi bên ngọn đèn đọc sách.
Ở các đời sau, khi Quan Vũ được tôn vinh rộng rãi, người ta càng nhấn mạnh hình ảnh võ tướng có học, trọng nghĩa, trọng lễ. Cuốn Xuân Thu trong tay tượng vì thế mang nghĩa biểu tượng về đạo lý, về sự phân định đúng sai, chứ không đơn thuần là một món đạo cụ. Trong văn hoá người Hoa và người Việt chịu ảnh hưởng Nho học, hình ảnh "văn võ song toàn" này được ưa chuộng ở những nơi đề cao chữ nghĩa.
Cần phân biệt: việc Quan Vũ thích đọc Tả truyện có nguồn ghi chép, còn những cảnh cụ thể như đọc sách suốt đêm trong một hoàn cảnh nào đó là giai thoại do sân khấu và truyện kể bồi thêm. Khi giới thiệu tượng cho khách hay cho con cháu, bạn có thể kể như kể chuyện văn hoá, không cần khẳng định từng chi tiết là sự thật lịch sử.
Các mẫu tượng Quan Công đọc sách hay gặp
Cùng chủ đề đọc sách nhưng tư thế và đạo cụ đi kèm khác nhau khá nhiều, ảnh hưởng tới kích thước và chỗ đặt.
| Mẫu | Đặc điểm | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Ngồi ghế, tay cầm sách, tay vuốt râu | Mẫu kinh điển nhất, thân hơi nghiêng, chân đặt trên bệ | Cần kệ sâu vì có cả ghế; nhìn kỹ bàn tay vuốt râu |
| Ngồi đọc sách, đao dựng bên cạnh | Kết hợp văn và võ, đao cắm vào giá hoặc đế | Tính chiều cao theo mũi đao, không theo đầu tượng |
| Đứng cầm sách | Dáng thẳng, sách cầm trước ngực hoặc ngang hông | Gọn chiều sâu, hợp kệ hẹp |
| Bán thân hoặc tượng nhỏ để bàn | Chỉ phần thân trên, sách đặt trên bàn nhỏ | Hợp bàn làm việc, ít chi tiết dễ gãy |
| Ngồi có người hầu cầm đèn hoặc cầm đao | Bố cục nhiều nhân vật, kể chuyện rõ hơn | Chiếm diện tích, phù hợp phòng rộng |
Mẫu bán thân và tượng nhỏ hợp với người muốn đặt trên bàn; mẫu ngồi ghế có đao bên cạnh thường đẹp hơn ở kệ phòng khách hoặc tủ trưng bày.
Một điểm dễ bỏ qua là màu sắc. Tượng vẽ màu theo lối tuồng thường có mặt đỏ, áo bào xanh lục, giáp vàng; tượng đồng hoặc gỗ để mộc thì đơn sắc, trầm hơn. Phòng làm việc nhiều đồ gỗ tối màu hợp tượng mộc, còn phòng sáng màu, nội thất tối giản thì một tượng đồng bóng hoặc bột đá sơn một màu thường gọn mắt hơn tượng nhiều màu.
Chi tiết nên soi khi chọn một tượng đọc sách
Mẫu đọc sách ít động tác hơn mẫu cầm đao, nên chất lượng nằm ở những chi tiết nhỏ và ở thần thái khuôn mặt.
- Ánh mắt: mắt hướng xuống trang sách hoặc nhìn xa trầm ngâm; tượng làm vội hay để mắt nhìn thẳng ra ngoài, lệch với tư thế đọc.
- Bàn tay vuốt râu: các ngón tay tách rõ, luồn vào chòm râu tự nhiên; tượng sơ sài thường làm bàn tay dính liền với râu thành một khối.
- Chòm râu: các lọn râu có hướng chảy, phần đuôi râu mảnh dần; râu cứng đơ như một tấm phẳng là khuôn kém.
- Cuốn sách: trang sách có độ dày, có gáy hoặc có các thanh thẻ tre nếu là cuộn thẻ; mặt trang để trơn là bình thường, không cần chữ.
- Nếp áo bào: áo ngoài phủ lên giáp, nếp vải đổ xuống chân ghế mềm và có chiều sâu.
- Ghế và bệ: chân ghế cân, không cập kênh; bệ đỡ chân chắc, góc cạnh không sứt.
Nếu chọn qua ảnh, bạn nên xin thêm ảnh chụp ngang tầm mắt tượng và ảnh chụp từ phía sau. Phía sau lưng ghế và vạt áo là nơi nhiều xưởng bỏ qua phần hoàn thiện.
Ý nghĩa thường gán cho tượng Quan Công đọc sách
Theo cách hiểu phổ biến, tượng Quan Công cầm đao tượng trưng cho sự nghiêm khắc, giữ gìn; còn tượng đọc sách thiên về đạo lý, học vấn và sự chín chắn. Vì thế nhiều người chọn mẫu đọc sách cho phòng làm việc, thư phòng, phòng đọc của gia đình hoặc văn phòng của những nghề làm việc với chữ nghĩa, giấy tờ, lập luận.
Một số gia đình có con đang tuổi đi học cũng thích đặt mẫu này ở góc học tập chung như một hình ảnh nhắc chuyện ham đọc. Ở đây nên giữ cách hiểu đúng mức: bức tượng là lời nhắc mang tính văn hoá, không thay được thời gian học và sự kèm cặp của người lớn. Nếu đặt trong phòng học của trẻ, chọn tượng nhỏ, đế vững và không có binh khí nhọn.
Trong buôn bán, có chủ cửa hàng chọn Quan Công đọc sách thay vì cầm đao vì muốn nhấn vào chữ tín và sự công bằng hơn là vẻ uy. Không có quy định nào phân chia cứng nhắc dáng nào cho ai. Chọn theo không gian và theo điều bạn muốn bức tượng gợi nhắc là cách hợp lý nhất.
Chỗ đặt tượng đọc sách trong phòng làm việc và thư phòng
Kệ sau lưng hoặc kệ bên cạnh bàn. Nhiều người đặt tượng trên kệ sau lưng chỗ ngồi, cao hơn đầu một chút, mặt tượng nhìn ra phía cửa phòng. Cách này vừa trang trọng vừa không chiếm mặt bàn. Kệ cần chắc, nên có gờ chặn hoặc miếng đệm chống trượt dưới đế.
Tủ sách. Tượng đọc sách đặt giữa các ngăn sách tạo bố cục rất hợp chủ đề. Chỉ cần để một ngăn đủ cao, chừa khoảng trống trên đầu tượng cỡ một bàn tay cho thoáng mắt, đừng nhét tượng chật giữa hai chồng sách.
Trên mặt bàn làm việc. Chọn tượng nhỏ hoặc bán thân, đặt ở góc bàn xa tay thuận để không vô tình gạt rơi. Tránh đặt sát cốc nước, bình hoa, vì nước đổ là nguyên nhân hay gặp làm hỏng đế gỗ và lớp sơn.
Hướng mặt tượng. Theo tập quán phổ biến, tượng Quan Công thường được quay mặt ra phía cửa ra vào hoặc ra giữa phòng, không quay vào góc tường. Với phòng làm việc nhỏ, lý do thực tế cũng rất rõ: tượng nhìn ra phía cửa thì người bước vào thấy ngay mặt tượng, bố cục trông chủ đích hơn là bị nhét vào một góc khuất.
Ánh sáng. Tượng đọc sách có nhiều chi tiết nhỏ ở râu, tay và nếp áo, nên một nguồn sáng chiếu chéo từ trên xuống sẽ làm nổi khối. Tránh để tượng ngay dưới ô cửa nắng gắt suốt buổi chiều vì lớp sơn và gỗ dễ phai, nứt.
Chất liệu nào hợp với mẫu đọc sách
Mẫu đọc sách có nhiều chi tiết mảnh như ngón tay, râu, trang sách, nên chất liệu ảnh hưởng rõ tới độ sắc nét. Tượng đồng đúc tốt giữ được nét râu và ngón tay sắc, bền với thời gian, nhưng nặng và cần kệ chịu lực. Tượng gỗ tạc tay có cái ấm của thớ gỗ, rất hợp không khí thư phòng, song những chi tiết mảnh như ngón tay dễ sứt nếu va chạm.
Tượng bột đá và composite đổ khuôn cho phép làm nhiều chi tiết với chi phí hợp lý, bề mặt có thể sơn giả đồng, giả gỗ hoặc vẽ màu áo bào xanh, mặt đỏ theo lối tuồng. Nhược điểm là chi tiết mảnh khá giòn và lớp sơn có thể bạc màu nếu gặp nắng. Tượng sứ men màu cũng có mẫu đọc sách, đẹp ở độ bóng của men nhưng sợ rơi vỡ.
Không có chất liệu nào "đúng" hơn về mặt ý nghĩa. Bạn chọn theo không gian (thư phòng gỗ hợp tượng gỗ hoặc đồng giả cổ, văn phòng hiện đại hợp đồng bóng hoặc bột đá sơn trơn), theo trọng lượng kệ chịu được và theo mức độ bạn muốn chăm sóc. Mỗi chất liệu có cách nhận biết và bảo quản riêng, nên khi mua hãy hỏi rõ thành phần thay vì chỉ nghe tên gọi thương mại.
Giữ tượng đọc sách bền đẹp
Mẫu đọc sách ít bị va như mẫu cầm đao, nhưng bụi lại bám nhiều ở chòm râu và các nếp áo. Một vài thói quen nhỏ giúp tượng luôn sạch mà không hỏng.
- Quét bụi mỗi tuần bằng chổi lông mềm hoặc cọ trang điểm sạch, đi theo chiều chảy của râu và nếp áo.
- Mỗi tháng lau nhẹ bằng khăn mềm hơi ẩm đã vắt kiệt, sau đó lau khô ngay; không ngâm, không xịt nước trực tiếp.
- Không dùng cồn, nước tẩy kính hay dung dịch có tính ăn mòn lên tượng sơn màu, vì sơn mặt và sơn áo dễ loang.
- Cầm tượng bằng hai tay, một tay đỡ đế, không nhấc tượng bằng cuốn sách, cánh tay hay chòm râu.
- Phòng có máy lạnh chạy nhiều, tượng gỗ nên đặt xa luồng gió thổi thẳng để hạn chế khô nứt.
- Khi dọn phòng, nhấc tượng sang chỗ an toàn trước rồi mới lau kệ, tránh lau vòng quanh đế khi tượng vẫn đứng.
Trước khi quyết định, bạn nên đo kệ hoặc ngăn tủ, rồi xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để biết tượng ngồi ghế cần chiều sâu bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Quan Công đọc sách gì?
Hình tượng phổ biến là Quan Công đọc Xuân Thu, cụ thể thường được hiểu là Tả truyện, một bộ sách giải thích kinh Xuân Thu. Phần chú thích Tam quốc chí có dẫn tư liệu nói Quan Vũ rất thích sách này. Trên tượng, trang sách thường để trơn hoặc chỉ khắc vạch tượng trưng, không cần chữ.
Tượng Quan Công đọc sách hợp với nghề nào?
Theo cách chọn của nhiều người, mẫu này thường được đặt ở văn phòng những nghề làm việc nhiều với chữ nghĩa, hồ sơ, lập luận, như giáo dục, luật, kế toán, biên tập. Tuy vậy đây chỉ là cách gán ý nghĩa theo biểu tượng, ai thích hình ảnh võ tướng ham học đều có thể chọn.
Có nên đặt tượng Quan Công đọc sách trong phòng học của con?
Một số gia đình làm vậy như một hình ảnh nhắc chuyện ham đọc sách. Nếu đặt, nên chọn tượng nhỏ, đế rộng, không có binh khí nhọn, để trên kệ cao vừa phải ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Nên coi tượng là đồ trang trí mang tính văn hoá, không kỳ vọng thay cho việc học.
Mẫu đọc sách và mẫu cầm đao khác nhau ra sao về ý nghĩa?
Theo cách hiểu phổ biến, mẫu cầm đao nhấn vào sự uy nghiêm, giữ gìn, còn mẫu đọc sách nhấn vào đạo lý, học vấn và sự điềm tĩnh. Đây là cách diễn giải biểu tượng của dân gian và người bán tượng, không có quy định chính thức nào. Bạn chọn theo không gian và điều mình muốn được gợi nhắc.
Tượng đọc sách có đao dựng bên cạnh thì tính chiều cao thế nào?
Bạn nên tính chiều cao từ đáy đế tới mũi đao, vì đao thường cao hơn đầu tượng ngồi khá nhiều. Nhiều người chỉ đo chiều cao tượng ngồi rồi mang về mới thấy mũi đao chạm ngăn tủ phía trên. Khi hỏi người bán, ghi rõ cần số đo tổng chiều cao và chiều sâu đế.
Lau chòm râu tượng thế nào cho sạch mà không hỏng?
Dùng chổi lông mềm hoặc cọ nhỏ quét theo chiều chảy của râu, từ cằm xuống đuôi râu. Với bụi bám lâu, chấm nhẹ bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô. Không dùng tăm hay vật cứng cạy kẽ râu vì dễ làm trầy lớp sơn hoặc gãy những lọn râu mảnh.