Tượng Di Lặc kéo bao là dáng Phật đứng hoặc đang bước, một tay kéo hay vác chiếc bao vải lớn, mặt cười hướng về phía trước. Theo cách hiểu phổ biến, chiếc bao bắt nguồn từ túi khất thực của nhà sư Bố Đại, về sau được dân gian và người bán gán thêm nghĩa túi đựng phúc, đựng của cải mang vào nhà. Vì dáng có hướng chuyển động rõ ràng, khi bày cần chú ý chiều kéo của bao.
Bài này phân biệt ba kiểu hay bị gọi chung là kéo bao: kéo bao sau lưng, vác bao trên gậy và ôm bao trước bụng, rồi nói về cỡ, chất liệu thường gặp, chiều đặt theo quan niệm và những lỗi tay nghề dễ thấy ở dáng này.
Cái bao trên tượng Di Lặc từ đâu ra
Theo truyện kể về nhà sư Bố Đại thời Ngũ Đại, ông mang theo một chiếc túi vải lớn khi đi khắp nơi, người cho gì ông bỏ vào túi, rồi lại lấy ra chia cho trẻ con và người nghèo. Tên Bố Đại nghĩa đen là túi vải. Chiếc túi vì thế là đặc điểm nhận diện số một của nhân vật, quan trọng hơn cả cái bụng to hay nụ cười.
Trong những bức tranh thuỷ mặc cổ, chiếc túi thường được vẽ mềm, xẹp, buộc trên đầu một cây gậy. Khi hình tượng đi vào tượng gốm, tượng đồng và về sau là tượng bột đá đổ khuôn, chiếc túi được làm phồng to, có khi lộ thỏi vàng, đồng tiền, hồ lô ở miệng bao. Từ đó mới có tên gọi Di Lặc kéo bao tiền.
Hai lớp nghĩa này cùng tồn tại. Lớp gốc là túi của người tu hành, nhắc tới sự buông bỏ và sẻ chia. Lớp dân gian là bao đầy của cải, gửi mong muốn no đủ. Khi chọn tượng, bạn có thể chọn mẫu bao trơn nếu thích vẻ mộc mạc gần với tranh cổ, hoặc mẫu bao lộ tiền vàng nếu đặt ở cửa hàng và gia đình thích ý nghĩa sung túc. Không có mẫu nào đúng hơn mẫu nào.
Ba kiểu tượng hay được gọi chung là kéo bao
Người bán thường gộp mọi tượng Di Lặc có bao lớn vào một nhóm. Thực tế dáng tượng khác nhau khá nhiều, kéo theo khác biệt về chỗ bày và độ vững.
| Kiểu | Dáng tượng | Hướng chuyển động | Hợp chỗ nào |
|---|---|---|---|
| Kéo bao | Đứng hoặc bước, một tay nắm miệng bao kéo lê phía sau hoặc bên hông | Rõ, tượng như đang đi về một phía | Kệ, quầy, sảnh nơi có thể chọn chiều đặt |
| Vác bao trên gậy | Đứng, gậy gác vai, bao treo ở đầu gậy sau lưng | Rõ, gần với tranh cổ | Kệ cao, tủ trưng bày; cần đế rộng vì trọng tâm lệch |
| Ôm bao trước bụng | Đứng hoặc ngồi, hai tay ôm bao trước người | Gần như không, tượng nhìn thẳng | Mọi chỗ, dễ bày nhất |
| Ngồi tựa bao | Ngồi bệt, lưng hoặc tay tựa vào bao lớn | Không | Bàn trà, bàn làm việc, kệ thấp vững |
Nếu không chắc mẫu thuộc kiểu nào, bạn hãy nhìn tay cầm bao: tay vươn ra sau là kéo, tay gác gậy là vác, hai tay trước bụng là ôm. Từ đó suy ra chiều đặt và độ vững cần có.
Chiều kéo bao: quan niệm hay gặp và cách hiểu cho tỉnh táo
Câu hỏi được hỏi nhiều nhất về dáng này là nên quay tượng thế nào. Quan niệm phổ biến trong giới bán vật phẩm cho rằng Di Lặc kéo bao nên được đặt sao cho tượng như đang đi từ ngoài cửa vào trong nhà, tức mặt tượng hướng vào không gian trong, bao kéo theo sau như mang của vào. Một số người khác lại muốn tượng nhìn ra cửa chính như các tượng Di Lặc ngồi. Hai cách nói không thống nhất với nhau, và không có văn bản kinh điển nào quy định.
Cách dung hoà nhiều gia đình chọn là đặt tượng chéo góc: mặt tượng nhìn về phía người bước vào, nhưng thân hướng vào trong phòng. Như vậy khách thấy được nụ cười, còn chiều bước của tượng vẫn đi vào nhà. Với tượng đặt trên quầy thu ngân, người ta thường cho tượng bước về phía quầy.
Điều đáng quan tâm hơn là lý do thực tế. Tượng kéo bao có bao lồi ra một bên, nếu đặt sát mép kệ, phần bao dễ bị khuỷu tay quệt trúng. Nên cho chiều có bao quay vào trong, phía mặt tượng hướng ra lối nhìn. Chọn chiều nào thì cũng nên giữ cố định, không xoay đi xoay lại theo lời mách, vì mỗi lần nhấc là một lần có nguy cơ rơi vỡ.
Chọn cỡ và chất liệu cho tượng kéo bao
Tượng nhỏ dưới 20 cm. Hay làm bằng đồng, hợp kim kẽm mạ hoặc bột đá. Hợp bàn làm việc, kệ sách. Vì dáng đứng có bao lệch, tượng nhỏ nhẹ dễ đổ khi chạm, nên chọn mẫu có đế liền hoặc dán thêm miếng đệm chống trượt.
Tượng trung bình 20 đến 50 cm. Phổ biến nhất ở dáng kéo bao. Bột đá sơn nhũ vàng, composite và đồng đúc đều có. Hợp kệ phòng khách, quầy hàng. Bạn nên đo bề sâu kệ: bao kéo phía sau làm tượng chiếm chỗ sâu hơn tượng ngồi cùng chiều cao.
Tượng lớn trên 60 cm. Thường là bột đá, composite hoặc gỗ, ít khi đồng đặc vì quá nặng. Đặt ở sảnh công ty, cửa hàng rộng. Cần bục hoặc đế riêng, không đặt trực tiếp xuống nền gạch ẩm.
Đồng đúc. Bền, giữ nét tốt, trọng lượng cho cảm giác chắc tay. Đồng vàng sáng sẽ ngả màu theo thời gian, đồng giả cổ thì ổn định hơn. Phần bao và gậy là chỗ mảnh, xem kỹ mối nối.
Bột đá và composite. Nhẹ hơn, giá dễ chịu, màu sơn đa dạng. Điểm yếu là gậy vác bao và ngón tay mảnh dễ gãy khi vận chuyển. Khi nhận hàng, kiểm tra ngay các chi tiết nhô ra.
Gỗ. Dáng kéo bao bằng gỗ thường tạc từ khúc gỗ liền, bao và thân cùng một khối nên vững. Vân gỗ chạy qua bao là điểm nhấn đẹp. Cần tránh nắng chiếu thẳng để gỗ không nứt.
Kiểm tra một tượng kéo bao trước khi mua
Dáng đứng có chuyển động khó làm hơn dáng ngồi, nên khác biệt tay nghề lộ rất rõ. Bạn có thể kiểm theo thứ tự sau, dù xem tận nơi hay qua video người bán quay:
- Đặt tượng lên mặt phẳng và chạm nhẹ vào vai. Tượng tốt đứng vững, không lắc lư. Nếu đế cong hoặc trọng tâm lệch về phía bao, tượng sẽ chao.
- Nhìn khuôn mặt từ ba phía. Mắt cười híp đều hai bên, khoé miệng cân, má tròn. Mặt lệch là lỗi khuôn hoặc lỗi tạc khó sửa.
- Xem tay nắm bao. Ngón tay rõ, cổ tay liền mạch với bao. Tượng đổ khuôn kém thường có ngón dính vào nhau thành cục.
- Xem gậy và mối nối. Với dáng vác gậy, gậy có thể là chi tiết lắp rời. Mối nối phải chắc, không có keo tràn.
- Lật đế xem mặt dưới. Đế phẳng, có lớp lót hoặc nỉ chống xước càng tốt. Tượng bột đá thường có lỗ hoặc lớp trám ở đáy, đây là bình thường, chỉ cần trám kín và không nứt.
- So màu sơn ở chỗ khuất. Sau lưng, dưới bao là nơi thợ hay sơn ẩu. Màu đều ở chỗ khuất cho thấy xưởng làm cẩn thận.
Kéo bao khác dáng Di Lặc giơ hai tay ở đâu
Trên kệ hàng, dáng kéo bao hay đứng cạnh dáng Di Lặc đứng giơ hai tay quá đầu, có khi tay nâng thỏi vàng hoặc quả cầu. Hai dáng cùng là tượng đứng nên dễ bị gọi lẫn, nhưng tinh thần khác nhau. Dáng giơ tay diễn tả niềm vui bung ra, thân thẳng, cân đối hai bên, không có hướng đi. Dáng kéo bao diễn tả sự di chuyển, thân hơi nghiêng về phía trước, một bên nặng hơn bên kia vì có bao.
Khác biệt này ảnh hưởng tới cách bày. Tượng giơ tay đặt chính giữa một mảng tường hay giữa kệ là đẹp, vì nó đối xứng. Tượng kéo bao đặt lệch về một phía, chừa khoảng trống ở phía tượng đang bước tới, nhìn sẽ tự nhiên hơn, giống cách người chụp ảnh chừa chỗ trước mặt nhân vật đang đi. Nếu bạn định mua một cặp để hai bên cửa hoặc hai đầu quầy, hai tượng kéo bao quay vào nhau thường hài hoà hơn hai tượng cùng quay một chiều.
Về độ bền, tượng giơ tay có điểm yếu ở cổ tay và vật cầm trên đầu, còn tượng kéo bao yếu ở gậy và ngón tay nắm miệng bao. Biết điểm yếu của từng dáng, bạn sẽ biết chỗ cần soi kỹ khi nhận hàng và chỗ cần bọc kỹ khi chuyển nhà.
Bày tượng kéo bao sao cho đẹp và an toàn
Dáng kéo bao có chiều ngang rộng, nên cần một khoảng trống xung quanh để người nhìn đọc được động tác. Kẹp tượng giữa chồng sách hay đặt sát bình hoa khiến cái bao bị che, tượng trông cụt. Kinh nghiệm của người trang trí là để trống ít nhất bằng một nửa chiều cao tượng ở mỗi bên.
Ánh sáng chiếu chéo từ phía trước bên trên sẽ làm nổi nếp áo và độ phồng của bao. Đèn chiếu thẳng từ trên xuống dễ tạo bóng đen dưới mắt khiến tượng trông kém vui. Tượng mạ vàng hoặc đồng sáng thì tránh đặt nơi nắng chiếu trực tiếp, vừa chói vừa làm lớp mạ chóng xỉn.
Nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo, bạn nên đặt tượng kéo bao ở độ cao trên tầm với, hoặc cố định đế bằng miếng dán dẻo chuyên dùng cho đồ trưng bày. Tượng bột đá cỡ 30 đến 40 cm rơi từ kệ xuống đủ vỡ cả tượng lẫn gạch. Về sự tôn trọng, nguyên tắc chung với mọi tượng Di Lặc vẫn áp dụng: không đặt dưới sàn, không cạnh chỗ để giày dép, không trong phòng tắm.
Lau chùi và giữ tượng kéo bao lâu bền
Dáng này có nhiều khe giữa bao và thân, giữa tay và bao, nên bụi bám nhiều hơn tượng ngồi. Một vài thói quen đơn giản:
- Phủi bụi hằng tuần bằng chổi lông mềm, cọ trang điểm cũ cũng dùng tốt cho khe hẹp.
- Lau bằng khăn microfiber khô hoặc hơi ẩm, không dùng nước tẩy rửa, cồn hay dầu đánh bóng cho tượng sơn nhũ.
- Tượng đồng có thể lau bằng khăn mềm khô; muốn giữ độ sáng thì nhờ thợ phủ lớp sơn bóng bảo vệ, không tự chà bằng chanh, giấm.
- Tượng gỗ để xa máy lạnh thổi thẳng và nơi ẩm, thỉnh thoảng lau bằng khăn hơi ẩm rồi lau khô.
- Khi dọn nhà, quấn riêng phần gậy và tay cầm bao bằng màng xốp trước, sau đó mới bọc toàn thân, vì đó là chỗ gãy nhiều nhất.
Nếu lỡ sứt một chi tiết nhỏ, bạn có thể nhờ thợ sửa tượng dặm lại; nhiều gia đình vẫn giữ tượng đã sửa mà không thấy có gì phải kiêng.
Câu hỏi thường gặp
Di Lặc kéo bao và Di Lặc ngồi, mẫu nào hợp cửa hàng hơn?
Cả hai đều được bày ở cửa hàng. Dáng kéo bao có chuyển động nên hợp kệ cao hoặc góc quầy, nơi có thể chọn chiều đặt; dáng ngồi nhìn thẳng dễ bày hơn ở mọi vị trí. Chọn theo chỗ trống và gu của chủ cửa hàng là đủ.
Tượng kéo bao có cần đặt quay vào nhà không?
Đó là quan niệm phổ biến trong giới bán vật phẩm, không phải quy định tôn giáo. Nhiều gia đình đặt chéo để khách thấy mặt tượng, còn chiều bước hướng vào trong. Quan trọng hơn là đặt chỗ vững, bao không chìa ra mép kệ.
Bao trên tượng có hình đồng tiền, thỏi vàng có ý nghĩa gì?
Đó là lớp nghĩa dân gian thêm vào sau này, gửi mong muốn sung túc. Trong truyện gốc về Bố Đại, túi chỉ là túi khất thực bình thường. Bạn có thể chọn bao trơn hoặc bao có tiền vàng tuỳ sở thích.
Dáng vác bao trên gậy có dễ đổ không?
Dễ hơn các dáng khác vì trọng tâm lệch về phía bao. Bạn nên chọn mẫu có đế rộng, đế liền khối, và đặt ở kệ ít người qua lại. Tượng nhỏ có thể dán thêm miếng đệm dẻo dưới đế để chống trượt.
Tượng kéo bao bằng bột đá bị gãy gậy có sửa được không?
Sửa được. Thợ sửa tượng sẽ gắn lại bằng keo chuyên dụng, trám vết nối và sơn dặm cho trùng màu. Nếu mảnh gãy còn đủ, vết sửa thường khó nhận ra khi đứng cách vài bước.