Tượng Di Lặc hay cầm một trong vài món quen thuộc: túi vải, quạt, chuỗi hạt, bát khất thực, hồ lô, thỏi vàng nguyên bảo, quả đào hoặc viên ngọc. Túi vải, bát và chuỗi hạt gần với hình ảnh nhà sư Bố Đại trong truyện gốc; quạt, hồ lô, đào là biểu tượng mượn từ văn hoá dân gian Á Đông; thỏi vàng và đồng tiền là lớp nghĩa thương mại thêm vào gần đây.
Phân biệt được ba lớp này, bạn sẽ chọn được mẫu đúng ý mình muốn gửi gắm, đồng thời tránh những mẫu gắn quá nhiều đồ đến mức rối mắt. Bài đi qua từng món, nói nguồn gốc, cách hiểu phổ biến, và chỗ bày thường hợp với từng mẫu.
Các vật cầm tay thường gặp và gốc của chúng
Bảng tổng hợp các món phổ biến nhất trên tượng Di Lặc bán ở Việt Nam. Cột thứ hai cho biết món đó gần với truyện gốc hay là phần thêm của dân gian, thị trường.
| Vật cầm | Gần với truyện gốc hay thêm về sau | Cách hiểu phổ biến |
|---|---|---|
| Túi vải | Gốc, chính là tên Bố Đại | Sự buông bỏ, sẻ chia; dân gian hiểu thêm là túi đựng phúc |
| Bát khất thực | Gần gốc, đồ dùng của nhà sư | Sống giản dị, nhận gì dùng nấy |
| Chuỗi hạt | Gần gốc, vật dụng tu hành | Giữ tâm tĩnh, nhắc chuyện tu dưỡng |
| Quạt | Thêm từ tranh dân gian | Quạt đi phiền muộn, nét thong dong |
| Hồ lô | Mượn biểu tượng dân gian | Bầu chứa, theo quan niệm gắn với sức khoẻ, sự đầy đủ |
| Quả đào | Mượn biểu tượng dân gian | Sống thọ, hay gặp ở tượng làm quà mừng thọ |
| Thỏi vàng, đồng tiền | Lớp thương mại gần đây | Mong buôn bán thuận lợi, gia đình sung túc |
| Viên ngọc, quả cầu | Thêm về sau | Sự viên mãn, tròn đầy |
Những cách hiểu trong bảng là quan niệm và lời gửi gắm phổ biến, không phải giáo lý. Cùng một món, mỗi xưởng và mỗi người bán có thể giải thích khác đi đôi chút.
Túi vải, bát và chuỗi hạt: nhóm gần với nhà sư Bố Đại
Túi vải là món quan trọng nhất, có mặt trên hầu hết tượng Di Lặc kể cả khi tay đang cầm thứ khác: túi có thể đặt dưới chân, vắt sau lưng hoặc được tượng ngồi tựa vào. Nếu bạn muốn một pho tượng mộc mạc, gần với tranh cổ, mẫu chỉ có túi vải trơn là lựa chọn đáng cân nhắc. Túi càng mềm, nếp vải càng tự nhiên thì càng cho thấy tay nghề.
Bát khất thực ít gặp hơn, thường xuất hiện ở tượng gỗ hoặc gốm làm theo lối truyền thống: Di Lặc ngồi, một tay đặt trên gối, một tay nâng bát. Mẫu này mang vẻ tĩnh hơn, hợp với phòng đọc sách, phòng trà, nơi gia chủ thích sự giản dị.
Chuỗi hạt có khi được tượng cầm trên tay, có khi đeo trên cổ. Ở tượng đồng và tượng gỗ, chuỗi hạt thường được tạc liền khối; ở tượng bột đá cỡ lớn, đôi khi chuỗi là hạt thật xâu dây đeo thêm vào. Loại đeo rời cần kiểm tra dây sau một vài năm vì dây có thể giòn, đứt. Nhóm ba món này hợp với gia đình theo đạo Phật, muốn tượng gợi nhắc chuyện tu dưỡng hơn là chuyện tiền bạc.
Quạt, hồ lô, đào, viên ngọc: biểu tượng mượn từ văn hoá dân gian
Quạt. Di Lặc cầm quạt lá tròn hoặc quạt nan, thường giơ lên ngang vai hay đặt trên gối. Hình ảnh này gợi sự thong dong, mát mẻ. Lưu ý rằng tượng Ông Địa cũng hay cầm quạt; nhìn đầu trọc, áo sư và túi vải để biết là Di Lặc.
Hồ lô. Hồ lô là quả bầu nậm, trong văn hoá Á Đông là vật đựng thuốc của các vị tiên, nên theo quan niệm hay được gắn với sức khoẻ. Trên tượng Di Lặc, hồ lô thường được treo ở đầu gậy hoặc cầm trong tay. Đây là biểu tượng, không phải lời hứa về sức khoẻ.
Quả đào. Đào tiên là biểu tượng sống lâu quen thuộc, gặp nhiều ở tượng ông Thọ. Di Lặc cầm đào thường được chọn làm quà mừng thọ ông bà, cha mẹ. Mẫu này kết hợp được nụ cười và ý chúc thọ.
Viên ngọc hoặc quả cầu. Di Lặc giơ hai tay nâng quả cầu tròn qua đầu là mẫu khá phổ biến, quả cầu có khi làm bằng thuỷ tinh hoặc đá. Hình tròn gợi sự tròn đầy. Quả cầu gắn rời thì cần kiểm tra chốt giữ, kẻo rơi khi lau.
Gậy. Gậy dùng để vác túi trên vai, gắn với dáng du hành của Bố Đại. Trên tượng nhỏ, gậy là chi tiết mảnh nhất và gãy nhiều nhất.
Như ý. Một số mẫu cho Di Lặc cầm cây như ý, vật cầm tay có đầu uốn cong hình nấm linh chi hoặc đám mây. Như ý vốn là vật dụng của người có địa vị và nhà sư thuyết giảng thời xưa, về sau thành biểu tượng của sự vừa lòng. Món này hay gặp ở tượng gỗ và tượng đồng cỡ vừa, hiếm hơn ở tượng bột đá giá rẻ vì cán mảnh khó đổ khuôn.
Thỏi vàng, đồng tiền, bao tiền: nhóm thương mại và cách nhìn tỉnh táo
Mẫu Di Lặc ôm thỏi vàng nguyên bảo, ngồi trên đống tiền xu, hay túi vải lộ đầy tiền vàng là những mẫu bán chạy nhất ở các cửa hàng vật phẩm. Chúng xuất hiện nhiều trong khoảng vài chục năm gần đây, khi tượng Di Lặc trở thành vật trang trí phổ biến ở quầy hàng, văn phòng. Thỏi vàng hình thuyền với hai đầu cong lên là kiểu nén bạc thời xưa ở Trung Hoa, dân gian gọi là nguyên bảo.
Không có gì sai khi chọn mẫu này nếu bạn thích, nhất là khi bày ở cửa hàng như một lời chúc buôn bán thuận lợi. Điều nên tránh là tin rằng tượng có thỏi vàng thì mang tiền về, còn tượng không có thì không. Đó là cách nói của người bán. Một pho tượng đẹp, đặt nơi trang trọng, làm không gian dễ chịu hơn, còn công việc làm ăn vẫn phụ thuộc vào chính người làm.
Về thẩm mỹ, các mẫu thương mại dễ bị quá tay: thỏi vàng to bằng nửa thân Phật, tiền xu phủ kín đế, màu nhũ vàng chói. Nếu muốn có yếu tố này mà vẫn thanh nhã, bạn có thể chọn mẫu chỉ có một thỏi vàng nhỏ trong tay hoặc vài đồng tiền điểm xuyết ở miệng túi, màu đồng giả cổ thay vì vàng bóng.
Chọn vật cầm tay theo chỗ bày và người dùng
Không có mẫu nào bắt buộc cho chỗ nào. Dưới đây là cách nhiều gia đình và chủ cửa hàng hay chọn, bạn có thể dùng làm điểm khởi đầu:
- Phòng khách gia đình: túi vải trơn, quạt, hoặc dáng giơ hai tay nâng quả cầu, tạo cảm giác vui, không quá đậm chuyện tiền bạc.
- Quầy thu ngân, cửa hàng: mẫu ôm thỏi vàng hoặc túi có tiền vàng, cỡ vừa với quầy, không che tầm nhìn giữa người bán và khách.
- Phòng đọc, phòng trà: mẫu cầm bát hoặc chuỗi hạt, chất liệu gỗ hoặc gốm men trầm.
- Quà mừng thọ: Di Lặc cầm đào, hoặc kết hợp đào và hồ lô.
- Bàn làm việc: tượng nhỏ cầm quạt hoặc túi vải, dáng ngồi, đế vững, không có chi tiết nhô dài dễ vướng tay.
- Người theo đạo Phật thuần thành: nên chọn mẫu giản dị, gần truyện gốc, tránh mẫu quá nặng yếu tố tiền vàng.
Khi tặng, bạn có thể hỏi trước người nhận thích ý nghĩa nào. Một câu hỏi nhẹ nhàng về sở thích giúp tránh chọn nhầm mẫu không hợp gu.
Khi một tượng cầm quá nhiều thứ
Một xu hướng dễ thấy trên kệ hàng là tượng Di Lặc mang cùng lúc nhiều món: tay phải cầm thỏi vàng, tay trái cầm hồ lô, vai vác túi tiền, cổ đeo chuỗi hạt, đế phủ tiền xu và có thêm vài em bé. Người bán gọi đó là mẫu đủ ý nghĩa. Về mặt thẩm mỹ, nhiều món quá làm mắt người xem không biết nhìn vào đâu, và khuôn mặt cười, vốn là linh hồn của tượng Di Lặc, bị chìm đi.
Thợ tạc lâu năm thường giữ nguyên tắc một món chính, tối đa một món phụ. Món chính quyết định tinh thần của tượng: túi vải là du hành, quạt là thong dong, đào là chúc thọ, thỏi vàng là lời chúc làm ăn. Món phụ chỉ điểm xuyết, nhỏ hơn hẳn. Tượng theo nguyên tắc này nhìn từ xa vẫn rõ ràng, đặt cạnh đồ đạc khác không bị rối.
Nếu bạn thích nhiều ý nghĩa, có thể chọn hai tượng nhỏ khác nhau đặt ở hai nơi thay vì dồn hết vào một pho. Cũng có thể chọn tượng giản dị rồi đặt cạnh nó một vật phẩm khác như đĩa đựng trái cây hay bình hoa, để tổng thể góc bày phong phú mà tượng vẫn giữ được sự thanh thoát. Cách nghĩ này cũng giúp tiết kiệm, vì mẫu càng nhiều chi tiết thì càng tốn công và càng dễ hỏng khi vận chuyển.
Kiểm tra vật cầm tay khi nhận tượng
Vật cầm tay thường là chi tiết nhô ra xa thân nhất, nên cũng là nơi hư hỏng nhiều nhất trong vận chuyển. Khi mở hộp, bạn nên xem trước tiên các vị trí: mép quạt, cuống hồ lô, hai đầu thỏi vàng, gậy và quả cầu. Với tượng bột đá, vết nứt chân tóc ở cổ tay cầm đồ là dấu hiệu vật cầm có thể gãy sau này; nên chụp ảnh và báo người bán ngay.
Có vật cầm được đúc liền, có vật lắp rời bằng chốt hoặc keo. Hỏi người bán trước để biết cách lau: vật lắp rời không nên xoay vặn, chỉ phủi bụi tại chỗ. Quả cầu thuỷ tinh hoặc đá đặt trên tay tượng nên được cố định bằng một chút keo dẻo trong suốt nếu nhà có trẻ nhỏ.
Màu của vật cầm cũng nói lên tay nghề. Thỏi vàng, đồng tiền thường được sơn nhũ khác màu thân tượng; nếu màu lem sang tay hay áo, đó là dấu hiệu sơn vội. Với tượng đồng, vật cầm nên cùng tông màu với thân, trừ khi người làm cố ý mạ vàng riêng chi tiết đó. Khi muốn so nhiều kiểu vật cầm, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Di Lặc cầm gì là đúng nhất?
Không có món nào đúng nhất. Túi vải là đặc điểm gốc của nhân vật Bố Đại, nên mẫu có túi vải gần với truyện kể xưa nhất. Các món khác là lớp biểu tượng thêm về sau, bạn chọn theo ý muốn gửi gắm và chỗ bày.
Di Lặc cầm quạt và Ông Địa cầm quạt khác nhau thế nào?
Di Lặc đầu trọc, mặc áo sư để hở ngực, thường có túi vải bên cạnh. Ông Địa đội khăn hoặc để tóc, mặc áo thường dân, hay ngồi cạnh Thần Tài và có khi cầm tẩu thuốc. Nhìn đầu và áo là phân biệt được.
Mẫu Di Lặc cầm thỏi vàng có nên bày trong phòng khách gia đình không?
Được, nếu gia đình thích. Một số người thấy mẫu này hợp cửa hàng hơn và chọn mẫu túi vải hay quạt cho phòng khách để không khí bớt chuyện tiền bạc. Đây là lựa chọn thẩm mỹ, không có quy định.
Chuỗi hạt đeo rời trên tượng bị đứt thì thay bằng gì?
Bạn có thể xâu lại bằng dây cước hoặc dây chun bền, chọn hạt gỗ hoặc hạt đá cùng cỡ. Nếu chuỗi tạc liền mà bị sứt, nhờ thợ sửa tượng dặm lại. Việc thay chuỗi là sửa chữa bình thường, không cần nghi thức gì đặc biệt.
Quả cầu trên tay tượng Di Lặc làm bằng gì?
Thường là thuỷ tinh, pha lê nhân tạo, bột đá sơn, hoặc ở mẫu cao cấp hơn là thạch anh tự nhiên. Thuỷ tinh có thể có bọt khí tròn, thạch anh thường có vân và tạp chất nhỏ. Hỏi người bán ghi rõ chất liệu quả cầu trước khi mua.