Tượng dê bột đá được làm từ bột đá nghiền mịn trộn với keo nhựa, đổ vào khuôn rồi sơn hoặc phủ nhũ; tượng resin dùng nhiều nhựa hơn, ít hoặc không có bột đá. Cả hai đều là vật liệu tổng hợp, không phải đá nguyên khối, và lớp "mạ vàng" trên bề mặt thường là sơn nhũ hoặc lá kim loại dát mỏng.
Nói rõ như vậy không có nghĩa là bột đá kém. Nó nhẹ, rẻ hơn đồng và đá cùng cỡ, dễ làm tượng lớn với chi tiết đẹp, và là lựa chọn hợp lý cho rất nhiều chỗ đặt. Điều quan trọng là biết mình đang mua gì, chọn được hàng làm kỹ và giữ lớp phủ bền màu.
Bột đá và resin là gì
Bột đá trong ngành tượng trang trí thường là đá vôi hoặc đá cẩm thạch nghiền thành bột mịn, trộn với nhựa polyester hoặc một loại keo đóng rắn. Hỗn hợp này sệt như vữa, được rót vào khuôn silicon lấy từ một mẫu gốc. Khi keo đông cứng, tượng được tháo khuôn, có độ nặng và cảm giác cầm hơi giống đá, nhưng nhẹ và ấm tay hơn.
Resin, hay polyresin, là tượng dùng nhựa làm thành phần chính, có khi pha một ít bột độn. Tượng resin nhẹ hơn bột đá, ít giòn hơn, có thể làm chi tiết mảnh hơn. Trên thị trường, hai tên gọi này đôi khi bị dùng lẫn; tỉ lệ bột đá và nhựa mỗi xưởng một khác.
Vì làm bằng khuôn, một mẫu tượng dê có thể nhân ra nhiều cỡ và nhiều màu. Đây là lý do bột đá và resin chiếm phần lớn tượng con giáp bày bán: người mua có nhiều lựa chọn, còn người làm có thể đáp ứng đơn số lượng lớn dịp Tết. Đổi lại, mỗi tượng không có sự độc bản như tượng đồng chạm tay hay tượng đá tạc. Chất lượng cũng chênh lệch lớn giữa các xưởng: cùng gọi là bột đá, có lô dày, chắc, sơn kỹ, có lô mỏng, nhẹ bất thường, sơn một lớp.
Lớp "mạ vàng", "phủ nhũ" thật ra là gì
Mô tả sản phẩm thường ghi "mạ vàng", "dát vàng", "phủ nhũ". Các cách hoàn thiện thường gặp trên tượng bột đá và resin gồm:
- Sơn nhũ vàng: sơn chứa hạt ánh kim, phun hoặc quét lên tượng. Phổ biến nhất, màu vàng đều, độ bền tuỳ chất lượng sơn và lớp phủ bảo vệ.
- Dát lá kim loại màu vàng: lá đồng, lá nhôm mỏng màu vàng được dán lên bề mặt đã quét keo, rồi phủ lớp bảo vệ. Bề mặt có ánh lấp lánh, thấy mép lá nếu nhìn kỹ.
- Dát lá vàng thật: có nhưng ít gặp ở tượng phổ thông; nếu người bán nói là vàng thật, nên hỏi tuổi vàng và giấy tờ đi kèm.
- Mạ điện: tượng được phủ một lớp dẫn điện rồi mạ kim loại. Bề mặt bóng như gương, nhưng lớp mạ trên nền nhựa có thể nứt, bong nếu va chạm.
- Sơn màu tả thực: tượng dê sơn trắng, nâu, đen như con dê thật, có khi điểm nhũ ở sừng và móng.
Không cách nào trong số này biến tượng thành vàng hay đồng. Khi thấy chữ "mạ vàng" trên tượng bột đá, hãy hiểu là hoàn thiện màu vàng, và hỏi người bán cụ thể là kiểu nào để biết cách giữ.
Bột đá, resin so với đồng và đá tự nhiên
Đặt cạnh các chất liệu khác, bột đá và resin có chỗ mạnh, chỗ yếu khá rõ.
| Tiêu chí | Bột đá | Resin | Đồng | Đá tự nhiên |
|---|---|---|---|---|
| Trọng lượng | Vừa | Nhẹ | Nặng | Nặng |
| Làm cỡ lớn | Dễ | Dễ | Tốn kém | Khó, phụ thuộc khối đá |
| Chi tiết | Phụ thuộc khuôn | Mảnh, sắc | Sắc, bền | Phụ thuộc thợ và loại đá |
| Va đập | Dễ mẻ, vỡ | Ít vỡ hơn, có thể nứt | Móp nhẹ, khó vỡ | Dễ mẻ ở chi tiết mảnh |
| Ánh nắng | Lớp sơn có thể phai | Có thể ngả vàng, phai | Xỉn nhưng không phai | Đa số bền, một số đá phai màu |
| Độc bản | Không, đúc khuôn | Không, đúc khuôn | Một số tượng chạm tay | Mỗi tượng một vân |
Nếu bạn cần tượng lớn cho sảnh hay kệ phòng khách mà ngại nặng, bột đá và resin là hợp lý. Nếu muốn món đồ để lâu đời, truyền lại cho con cháu, đồng và đá thường được chọn hơn. Còn với quà Tết số lượng nhiều cho nhân viên, bột đá và resin gần như là lựa chọn mặc định vì đồng đều, dễ đóng hộp và cho phép mỗi người nhận một tượng giống hệt nhau, không ai thấy mình được phần kém hơn.
Nhận ra tượng bột đá làm kỹ
Lớp sơn phủ đều. Nhìn kỹ trong kẽ lông, chân sừng, dưới cằm: hàng làm kỹ vẫn phủ màu đầy đủ, không để lộ màu trắng của bột đá hay vệt sơn đọng.
Không bọt khí. Bề mặt không có lỗ nhỏ li ti. Bọt khí là dấu hiệu rót khuôn vội, chỗ lỗ thường là nơi sơn bong đầu tiên.
Chi tiết sắc. Râu, mắt, đường lông rõ nét. Khuôn dùng quá nhiều lần cho tượng mờ, đường lông nông, mắt chỉ còn là gờ nhỏ.
Không vết ghép lộ. Tượng lớn có thể đúc nhiều phần rồi ghép; đường ghép nên được trát phẳng, sơn kín.
Đế phẳng, có lót. Đáy được làm nhẵn, lót nỉ hoặc cao su; không còn ba via sắc, không có lỗ rỗng chưa bịt.
Mùi nhẹ. Hàng mới có mùi sơn nhẹ là bình thường; mùi nồng hắc kéo dài nhiều ngày là dấu sơn kém hoặc chưa khô kỹ.
Chọn cỡ tượng dê bột đá theo chỗ đặt
Lợi thế lớn nhất của bột đá là làm được tượng to mà không quá nặng, nên đây là chất liệu hay gặp ở các tượng dê cỡ lớn cho sảnh, phòng khách rộng hay quầy lễ tân. Một tượng dê bột đá cao bốn, năm mươi phân vẫn có thể được một người nhấc lên, trong khi tượng đồng cùng cỡ cần hai người.
Nhưng nhẹ cũng có mặt trái: tượng lớn, nhẹ, đặt ở nơi có người qua lại dễ bị va đổ hơn tượng nặng. Với tượng cao, hãy chọn mẫu có đế rộng, trọng tâm thấp, như dê nằm hoặc bộ ba con trên đế liền. Mẫu dê đứng trên mỏm đá cao bằng bột đá nên đặt sâu trong kệ, không đặt ở chỗ hành lang hẹp.
Với bàn làm việc, tượng bột đá mười đến mười lăm phân là vừa. Kệ tivi, tủ phòng khách hợp tượng hai mươi đến ba mươi lăm phân. Sảnh, quầy lễ tân có thể dùng tượng trên bốn mươi phân. Ví dụ giả định: quầy lễ tân sâu sáu mươi phân, dài hai mét, có máy tính và bình hoa; một bộ tam dương bột đá ngang bốn mươi phân, đế sâu hai mươi phân đặt ở đầu quầy sẽ nổi bật mà không vướng việc tiếp khách.
Lau và giữ lớp phủ bền màu
Kẻ thù của tượng bột đá phủ nhũ là ẩm, nắng và chất tẩy. Lau bụi bằng chổi lông mềm hoặc khăn khô, nhẹ tay theo đường lông. Chỉ khi có vết bẩn mới dùng khăn hơi ẩm vắt thật kiệt, lau nhanh rồi lau khô ngay. Không dùng cồn, nước rửa kính, nước tẩy đa năng, vì chúng có thể làm mờ hoặc tan lớp nhũ.
Không đặt tượng ở nơi có nắng chiếu thẳng nhiều giờ mỗi ngày, như bậu cửa sổ hướng Tây hay ban công. Tia nắng làm phai sơn và có thể làm nhựa ngả vàng. Cũng tránh chỗ ẩm như cạnh bể cá, nhà tắm, sát tường thấm; hơi ẩm lâu ngày làm lớp sơn phồng rộp từ bên trong.
Khi di chuyển tượng, nhấc bằng hai tay ở phần thân và đế, không nắm vào sừng hay đầu, vì đây là chỗ mỏng nhất. Nếu cất trong hộp, bọc giấy mềm trước khi chèn xốp, tránh để xốp cọ trực tiếp lên lớp nhũ.
Khi tượng bị mẻ, bong sơn
Bột đá giòn, nên một cú va vào cạnh bàn có thể làm mẻ sừng, gãy tai. Mảnh gãy gọn có thể dán lại bằng keo dán đa năng loại trong, giữ cố định vài giờ cho keo khô. Vết nứt nhỏ trên lớp sơn có thể dặm lại bằng sơn nhũ cùng tông, dùng cọ nhỏ, thử trước ở chỗ khuất để so màu.
Nếu lớp nhũ bong thành mảng lớn, việc tự sửa thường khó cho đều màu. Nhiều cửa hàng và xưởng nhận sơn lại tượng; hỏi trước chi phí và thời gian vì đôi khi bằng mua mới.
Theo quan niệm của một số gia đình, vật trang trí sứt mẻ nên sửa hoặc thay để nhà gọn gàng. Đây là quan niệm về sự chỉn chu, không có gì đáng lo. Một tượng được sửa cẩn thận vẫn có thể bày tiếp. Với chỗ đặt hay bị chạm như quầy, lối vào, nên cân nhắc resin hoặc đồng thay vì bột đá ngay từ đầu.
Bột đá, resin trong nhà: những lưu ý về an toàn
Tượng bột đá và resin đã đông cứng, hoàn thiện là đồ trang trí thông thường. Vài lưu ý nhỏ giúp dùng yên tâm hơn, nhất là nhà có trẻ nhỏ và thú cưng:
- Tượng mới có thể còn mùi sơn, mùi keo. Mở hộp, để chỗ thoáng vài ngày trước khi bày trong phòng ngủ hay phòng kín.
- Không đặt tượng sát nguồn nhiệt như lò sưởi, đèn sợi đốt công suất lớn, bếp, nến đang cháy; nhựa có thể biến dạng và lớp sơn ám khói.
- Khi tượng vỡ, mảnh bột đá và resin có cạnh sắc. Thu dọn bằng chổi, không dùng tay trần nhặt mảnh nhỏ, không để trẻ cầm chơi.
- Nếu tự mài, chà sửa tượng, đeo khẩu trang và làm ở chỗ thoáng, vì bụi mịn từ bột đá và nhựa không tốt khi hít phải.
- Tượng nhỏ có chi tiết sừng, tai dễ gãy nên đặt ngoài tầm với của trẻ dưới ba tuổi, tránh nguy cơ hóc dị vật.
Những điều này không riêng gì tượng dê mà đúng với mọi đồ trang trí bằng vật liệu tổng hợp. Xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy sẽ giúp bạn biết trước tượng là bột đá hay resin để chọn chỗ đặt hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Tượng dê bột đá có phải là đá thật không?
Không. Bột đá là đá nghiền mịn trộn keo nhựa rồi đúc khuôn, nên là vật liệu tổng hợp. Tượng có cảm giác cầm gần giống đá nhưng nhẹ và ấm tay hơn, không có vân đá tự nhiên như tượng tạc từ khối đá.
Tượng dê "mạ vàng 24K" bột đá có vàng thật không?
Phần lớn là sơn nhũ hoặc lá kim loại màu vàng. Có trường hợp dát lá vàng thật nhưng rất mỏng và hiếm ở tượng phổ thông. Nếu người bán khẳng định là vàng thật, hãy hỏi tuổi vàng và giấy tờ như khi mua trang sức.
Tượng bột đá để ngoài trời được không?
Không nên để lâu. Nắng, mưa và chênh lệch nhiệt độ làm sơn phai, nứt và có thể làm tượng rạn. Nếu cần tượng ngoài trời, nên chọn đá tự nhiên hoặc đồng, hoặc hỏi người bán loại resin chuyên ngoài trời có phủ chống tia cực tím.
Tượng bột đá bao lâu thì phai màu?
Tuỳ chất lượng sơn và chỗ đặt. Tượng để trong nhà, tránh nắng, tránh ẩm, lau đúng cách có thể giữ màu nhiều năm. Tượng đặt sát cửa kính có nắng hay chỗ ẩm có thể phai, phồng sơn chỉ sau một thời gian ngắn.
Tượng resin có bền hơn bột đá không?
Resin ít giòn hơn nên ít mẻ khi va nhẹ, và nhẹ hơn nên dễ di chuyển. Bột đá nặng hơn, đứng vững hơn trên kệ. Về độ bền màu, cả hai phụ thuộc lớp sơn và cách giữ hơn là phụ thuộc vật liệu nền.