Tranh phượng hoàng treo tường phổ biến ở năm chất liệu: sơn mài, tranh đồng, tranh đá quý, tranh thêu tay và tranh in; đề tài hay gặp là phượng bên hoa mẫu đơn, trăm chim chầu phượng, đôi phượng và long phụng. Chọn tranh đúng là chọn chất liệu hợp độ ẩm và ánh sáng của căn phòng, khổ tranh vừa với mảng tường, và đề tài hợp người trong nhà.
So với tượng, tranh phượng có lợi thế là không chiếm mặt kệ, không lo gãy đuôi, lại thể hiện được cả bối cảnh mây trời, hoa lá quanh con phượng. Bài này giúp bạn phân biệt các chất liệu tranh, hiểu đề tài, tính khổ tranh theo tường, treo đúng độ cao và giữ tranh khỏi ẩm mốc, phai màu trong khí hậu Việt Nam.
Năm chất liệu tranh phượng thường gặp
Mỗi chất liệu có cách làm, độ bền và cách chăm khác nhau. Bảng dưới đây so ở mức người mua cần biết.
| Chất liệu | Cách làm | Điểm mạnh | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sơn mài | Vẽ trên vóc gỗ phủ sơn ta, mài nhiều lớp, có khi dùng vàng bạc lá, vỏ trứng | Chiều sâu màu, ánh vàng lấp lánh, rất Việt | Nặng; tránh nắng gắt và chỗ quá khô làm nứt vóc |
| Tranh đồng | Đồng tấm gò nổi hoặc ăn mòn, có thể mạ, hun màu | Bền, nổi khối, hợp phòng khách lớn | Xỉn nếu không phủ; cần móc treo chắc |
| Tranh đá quý | Bột đá màu ghép trên nền, phủ keo | Màu rực, bề mặt có hạt lấp lánh | Thường có kính, nặng; bột đá xay chứ không phải viên đá nguyên |
| Tranh thêu tay | Chỉ tơ thêu trên vải lụa, đóng khung kính | Mềm mại, lông phượng óng như thật | Sợ ẩm, nắng; cần khung kín |
| Tranh in (canvas, in UV) | In kỹ thuật số lên vải hoặc tấm cứng | Nhẹ, nhiều mẫu, khổ tuỳ chọn | Độ bền màu tuỳ mực in; dễ phai nắng |
Phượng là đề tài có nhiều lông vũ, nhiều màu, nên chất liệu nào thể hiện được độ óng và chiều sâu sẽ đẹp hơn. Sơn mài có vàng lá và tranh thêu tay làm lông phượng sáng lên rất rõ khi đổi góc nhìn; tranh in phẳng hơn, nhưng dễ chọn khổ và hợp ngân sách vừa phải.
Đề tài tranh phượng và ý nghĩa thường được gán
Phượng bên hoa mẫu đơn. Đề tài phổ biến nhất. Mẫu đơn tượng trưng cho phú quý, phượng cho điềm lành và vẻ đẹp; ghép lại là lời chúc gia đình sung túc, êm ấm. Hợp phòng khách, nhất là nhà có đồ gỗ truyền thống.
Trăm chim chầu phượng. Còn gọi là bách điểu triều phượng: phượng ở trung tâm, xung quanh là nhiều loài chim hướng về. Theo cách hiểu dân gian, đây là hình ảnh người có đức được mọi người quy tụ. Tranh thường khổ ngang lớn, nhiều chi tiết, hợp sảnh rộng hoặc phòng khách có tường dài.
Đôi phượng. Hai phượng cùng bay hoặc đậu cạnh nhau, mang ý đôi lứa. Hợp phòng của vợ chồng, làm quà cưới cho người không muốn dùng hình rồng.
Long phụng. Rồng và phượng cùng khung, biểu tượng hôn nhân và hài hoà âm dương. Tranh long phụng hay đặt ở phòng khách hoặc phòng cưới; khi treo, nhiều nhà để rồng phía bên trái của bức tranh tính từ trong nhà nhìn ra, phượng bên phải, nhưng phần lớn tranh đã được hoạ sĩ bố cục sẵn.
Phượng bay giữa mây và mặt trời. Phượng dang cánh hướng về vầng mặt trời đỏ, mang ý vươn lên, khởi sắc. Hợp phòng làm việc, văn phòng. Một số người gọi là "phượng hoàng triều dương".
Chọn khổ tranh theo bức tường
Sai lầm hay gặp nhất là chọn tranh quá nhỏ. Một bức tranh 40×60 cm treo trên bức tường phòng khách dài bốn mét sẽ lọt thỏm như con tem. Quy tắc dễ nhớ của người làm nội thất: nếu tranh treo phía trên một món đồ như sofa, tủ, bàn console thì chiều ngang tranh nên bằng khoảng hai phần ba chiều ngang món đồ đó. Sofa dài 2,1 m thì tranh rộng khoảng 1,4 m là cân.
Nếu tranh treo một mình trên mảng tường trống, chiều ngang tranh có thể chiếm chừng một nửa đến hai phần ba bề ngang mảng tường, chừa khoảng trống hai bên cho tranh "thở". Với tường hẹp dọc như cạnh cửa, hành lang, chọn tranh khổ dọc; phượng đậu ngô đồng hay phượng đứng quay đầu rất hợp khổ dọc vì đuôi rủ xuống tạo đường thẳng đứng.
Tranh trăm chim chầu phượng hay long phụng thường làm khổ ngang dài, có khi chia thành bộ ba tấm. Bộ tranh nhiều tấm cần đo cả khoảng hở giữa các tấm, thường vài phân, sao cho tổng chiều ngang vẫn theo quy tắc trên.
Trước khi mua, cắt một tờ giấy báo cũ hoặc tấm bìa đúng khổ tranh, dán tạm lên tường bằng băng dính giấy rồi đứng lùi lại ngắm vài ngày. Cách này rẻ và giúp bạn tránh được những bức tranh hoá ra quá to hoặc quá nhỏ khi mang về.
Treo tranh đúng độ cao và chắc chắn
Tranh phượng bằng sơn mài, đồng, đá quý có kính có thể nặng hơn bạn nghĩ. Treo sai vừa xấu vừa nguy hiểm.
- Xác định tâm tranh: với phòng khách người đứng xem, tâm tranh thường cách sàn khoảng 1,45–1,55 m, gần tầm mắt người lớn.
- Nếu treo trên sofa, cạnh dưới tranh cách lưng sofa khoảng 20–25 cm để người ngồi không cụng đầu và tranh vẫn gắn với món đồ bên dưới.
- Cân trọng lượng tranh hoặc hỏi người bán. Tranh nặng trên chục ký nên dùng hai điểm treo thay vì một.
- Tường gạch, bê tông: khoan và dùng tắc kê nhựa hoặc nở sắt phù hợp tải. Tường thạch cao: dùng tắc kê chuyên cho thạch cao, hoặc tìm khung xương để bắt vít; không đóng đinh trực tiếp.
- Kiểm móc sau tranh: dây treo phải còn mới, móc bắt chặt vào khung, không phải chỉ dán keo.
- Dùng thước thuỷ hoặc ứng dụng đo độ nghiêng trên điện thoại để tranh không bị lệch.
- Không treo tranh nặng có kính ngay phía trên đầu giường; nếu muốn tranh phượng ở phòng ngủ, chọn tranh nhẹ, không kính hoặc treo ở bức tường khác.
Với tranh đồng và tranh sơn mài lớn, nhiều người bán có dịch vụ treo tận nơi. Nếu tự treo, nên có hai người: một người giữ tranh, một người đứng xa căn chỉnh.
Chỗ treo hợp và không hợp
Phòng khách là chỗ treo tranh phượng phổ biến nhất: mảng tường sau sofa, mảng tường đối diện cửa ra vào, hoặc tường cạnh cầu thang. Theo quan niệm của nhiều người, tranh phượng đặt ở nơi đón khách thể hiện lời chúc tốt lành cho gia đình. Phòng của vợ chồng hợp tranh đôi phượng hoặc long phụng khổ vừa phải.
Không nên treo tranh thêu, tranh sơn mài hay tranh đá quý ở bếp và phòng tắm. Hơi nước, hơi dầu mỡ làm mốc vải thêu, làm bong lớp bột đá, làm mờ bề mặt sơn mài. Tranh đồng chịu ẩm tốt hơn nhưng vẫn xỉn nhanh ở những chỗ ấy.
Tránh mảng tường hứng nắng trực tiếp nhiều giờ trong ngày. Tranh in và tranh thêu phai màu rõ rệt dưới tia cực tím; tranh sơn mài có thể bị nứt vóc khi gặp nắng nóng và khô liên tục. Nếu chỉ có mảng tường nắng, dùng rèm mỏng hoặc chọn tranh đồng.
Về hướng, một số người thích treo tranh phượng ở hướng Nam vì gắn phượng với phương Nam theo quan niệm ngũ hành. Đây là một cách nghĩ để tham khảo; nếu bức tường hướng Nam nhà bạn hứng nắng gắt thì việc giữ tranh bền màu đáng ưu tiên hơn.
Mua tranh phượng: kiểm khung, kính và cách đóng gói
Xem mặt sau trước mặt trước. Mặt trước tranh nào cũng được chăm chút; mặt sau mới cho biết người làm có cẩn thận không. Lưng tranh nên được bịt kín, góc khung vuông vức, móc treo bắt vít chắc vào khung gỗ chứ không chỉ đóng ghim.
Kiểm kính và khe khung. Với tranh thêu, tranh đá quý có kính, nhìn nghiêng để xem có bụi, sợi vải hay mảnh vụn kẹt giữa kính và tranh không. Khe giữa kính và khung phải kín để côn trùng nhỏ không chui vào.
Với sơn mài, soi nghiêng dưới đèn. Bề mặt sơn mài tốt phẳng, bóng sâu, không gợn sóng, không có vết rỗ. Ở những mảng dát vàng lá, mép lá phải liền, không bong mép. Vết nứt chân chim trên mặt sơn là dấu hiệu vóc chưa ổn định.
Với tranh đồng, xem mép tấm đồng. Mép đồng phải được gập hoặc nẹp gọn vào khung, không sắc cạnh. Kiểm các mảng gò nổi như đầu, cánh phượng có bị móp do va chạm trong kho không.
Đóng gói khi vận chuyển. Tranh có kính phải được dán băng dính chéo lên mặt kính, bọc góc, chèn tấm cứng hai mặt. Khi nhận, mở hộp trước mặt người giao nếu được, quay video, kiểm kính và góc khung ngay.
Giữ tranh phượng bền màu, không ẩm mốc
Tranh sơn mài chỉ cần lau bằng khăn mềm hơi ẩm vắt kiệt, rồi lau khô; không dùng chất tẩy, cồn. Nếu bề mặt mờ, có thể nhờ thợ sơn mài đánh bóng lại. Tranh đồng lau khô, chỗ xỉn cục bộ có thể đánh nhẹ bằng kem chuyên dụng nếu không có lớp phủ, tranh có lớp phủ thì chỉ lau khô.
Tranh thêu và tranh đá quý có kính: lau mặt kính bằng khăn khô hoặc hơi ẩm, không xịt nước lau kính trực tiếp lên kính vì dung dịch có thể chảy vào khe khung, ngấm vào vải thêu hay lớp bột đá. Xịt lên khăn rồi mới lau.
Mùa nồm ở miền Bắc, thỉnh thoảng nhấc tranh khỏi tường kiểm mặt sau. Nếu thấy mốc trắng ở lưng tranh hay mặt tường, lau khô, bật máy hút ẩm, và có thể dán vài miếng đệm nhỏ ở bốn góc sau tranh để tranh cách tường một chút cho thông gió.
Trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, chú ý trọng lượng và có kính hay không, để tính trước cách treo cho chắc.
Câu hỏi thường gặp
Tranh phượng hoàng nên treo ở phòng khách hay phòng ngủ?
Phòng khách là chỗ phổ biến nhất, hợp tranh khổ lớn như phượng mẫu đơn, trăm chim chầu phượng. Phòng ngủ của vợ chồng hợp tranh đôi phượng hoặc long phụng khổ vừa, nhẹ, không treo tranh nặng có kính trên đầu giường.
Tranh đá quý phượng hoàng có phải làm từ đá quý thật không?
Thường là bột đá tự nhiên xay nhỏ, nhuộm hoặc giữ màu, ghép lên nền và phủ keo. Đó là đá thật ở dạng bột, không phải viên đá quý nguyên. Tranh vẫn đẹp và bền, chỉ cần hiểu đúng để không kỳ vọng sai.
Tranh sơn mài phượng có bị nứt không?
Tranh sơn mài làm kỹ trên vóc tốt rất bền, có thể giữ hàng chục năm. Nguy cơ nứt đến từ nắng nóng trực tiếp và không khí quá khô kéo dài, ví dụ treo ngay hướng gió điều hoà. Chọn chỗ treo ổn định nhiệt độ là đủ.
Có nên treo tranh long phụng và tranh phượng mẫu đơn cùng một phòng không?
Được nếu tường đủ rộng và hai bức cùng phong cách, cùng chất liệu. Nhưng một phòng có quá nhiều tranh nhiều chi tiết dễ rối mắt. Thường một bức chính lớn, các bức khác nhỏ và đơn giản hơn sẽ dễ nhìn hơn.
Tranh in canvas phượng hoàng giữ được bao lâu?
Tuỳ chất lượng mực in và chỗ treo. Tranh in mực tốt, treo trong nhà tránh nắng có thể giữ màu nhiều năm. Treo chỗ có nắng chiếu trực tiếp thì màu có thể phai rõ sau vài năm. Hỏi người bán loại mực và lớp phủ chống tia cực tím.
Tranh thêu phượng hoàng có cần đóng khung kính không?
Nên đóng. Kính và khung kín giúp vải thêu tránh bụi, côn trùng, hơi ẩm. Nên chọn kính chống phản chiếu nếu tranh treo đối diện cửa sổ, và để một khoảng hở nhỏ giữa kính với mặt thêu để chỉ không bị ép bẹp.