Quả đào phong thủy là vật phẩm tạc hoặc nặn theo hình quả đào có đầu nhọn và vài chiếc lá, làm bằng đá như thạch anh hồng, ngọc, sứ men, đồng hoặc bột đá, thường bày đơn lẻ, theo cặp hay ba quả trên đĩa. Trong văn hoá Á Đông, quả đào là biểu tượng quen thuộc của sự sống lâu, nên vật phẩm này hay được chọn làm quà mừng thọ hoặc bày trong phòng người lớn tuổi.
Điều làm nhiều người thắc mắc là quả đào trong vật phẩm trông khác quả đào ngoài chợ: tròn hơn, đầu nhọn rõ, màu hồng chuyển sang trắng hoặc xanh. Đó là quả đào theo lối vẽ truyền thống, gọi là đào tiên. Bài này kể ngắn gốc tích, điểm các mẫu đang bán và gợi ý chọn cỡ, chọn chỗ bày cho hợp.
Đào tiên trong truyện kể: vì sao quả đào gắn với tuổi thọ
Theo thần thoại Trung Hoa được kể lại rộng rãi, Tây Vương Mẫu có một vườn bàn đào, cây phải mấy nghìn năm mới ra quả chín; ai ăn được quả đào ấy sẽ sống lâu. Mỗi khi đào chín, bà mở hội bàn đào mời các vị tiên. Truyện "Tây Du Ký" kể chuyện Tôn Ngộ Không được giao trông vườn đào rồi ăn vụng đào tiên, một đoạn mà nhiều người Việt biết qua phim ảnh. Những câu chuyện này làm hình quả đào trở thành biểu tượng của trường thọ.
Trong tranh và tượng, ông Thọ, tức Nam Cực Tiên Ông theo cách gọi phổ biến, thường được khắc hoạ với vầng trán cao, tay chống gậy, tay kia nâng một quả đào. Đó là lý do quả đào hay đi cùng tượng Tam Đa, cùng hình hạc, rùa, tùng trong bộ quà mừng thọ.
Cần phân biệt với hoa đào ngày Tết của miền Bắc Việt Nam. Hoa đào là biểu tượng mùa xuân, còn quả đào tiên trong vật phẩm là biểu tượng mừng thọ đến từ truyện kể, ít liên quan đến quả đào trồng ở Sa Pa hay Mộc Châu. Hai hình ảnh cùng tên cây nhưng mang hai lớp nghĩa khác nhau.
Các mẫu quả đào phong thủy bạn sẽ gặp
Quả đào đơn có lá. Một quả đào tròn, đầu nhọn, cuống mang hai ba chiếc lá. Đây là mẫu phổ biến nhất, cỡ từ vài phân để cầm tay đến hơn chục phân để bày bàn.
Đĩa ba quả đào. Ba quả xếp trên đĩa sứ hoặc khay gỗ. Ba là con số hay được chọn cho cân đối, cũng hay được nối với ý "phúc, lộc, thọ", dù không có quy định nào bắt buộc.
Quả đào kèm dơi hoặc hạc. Hình con dơi đậu trên quả đào, hay hạc đứng cạnh cành đào. Chữ "bức" (dơi) đọc gần chữ "phúc" trong tiếng Hán, nên đào và dơi đi cùng thành lời chúc "phúc thọ". Hạc cũng là biểu tượng sống lâu.
Cành đào nhiều quả. Một cành có ba, năm hoặc chín quả, thường làm bằng đồng, bột đá hay ghép đá trên đế. Mẫu này hợp kệ phòng khách hoặc làm điểm nhấn trên tủ.
Quả đào hộp, quả đào mở nắp. Quả đào sứ hoặc gỗ tách làm hai nửa, dùng như hộp đựng nhỏ. Vừa là đồ bày vừa dùng được để cất trang sức, cất kẹo mời khách.
Mặt dây quả đào. Quả đào thu nhỏ để đeo, hay làm bằng ngọc hoặc thạch anh hồng. Chuyên mục trang sức có bài riêng; ở đây chỉ nhắc để bạn biết đây là cùng một biểu tượng.
Chất liệu quả đào và điều cần biết
Quả đào được làm từ nhiều chất liệu khác nhau, mỗi loại đòi hỏi cách giữ gìn riêng:
| Chất liệu | Vẻ ngoài | Điểm mạnh | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thạch anh hồng | Hồng phấn, hơi đục | Đá tự nhiên, màu dịu hợp quả đào | Có thể nhạt màu nếu phơi nắng gắt lâu ngày |
| Ngọc hồng, ngọc nhuộm | Hồng tươi, đôi khi lẫn xanh ở lá | Màu nổi bật | Màu quá tươi thường là nhuộm, cần hỏi rõ |
| Sứ men | Hồng chuyển trắng, lá xanh men | Màu ổn định, dễ lau | Rơi là vỡ; xem kỹ vết rạn, vết men lỗi |
| Đồng | Vàng đồng hoặc nâu giả cổ | Bền, đánh bóng lại được | Nặng, có thể xỉn theo thời gian |
| Bột đá phủ màu | Màu sơn hồng, lá xanh | Làm được cỡ to, giá mềm | Sơn có thể trầy, rơi dễ mẻ |
| Gỗ | Màu gỗ tự nhiên, vân rõ | Ấm áp, nhẹ | Kỵ ẩm, có thể nứt nếu khô quá |
Với thạch anh hồng, màu hồng đến từ vi tạp chất trong đá. Nhiều nguồn ghi nhận màu có thể nhạt dần nếu đặt dưới nắng gắt nhiều năm, nên chỗ bày tránh nắng chiếu trực tiếp sẽ giữ màu đẹp lâu hơn.
Nhìn gì để biết một quả đào được làm kỹ
Dáng quả và đường rãnh. Quả đào tiên đẹp có thân tròn đầy, đường rãnh dọc chạy mềm từ cuống xuống đỉnh, đầu nhọn hơi lệch như quả thật. Quả tròn vo như quả bóng, rãnh khắc thẳng tắp, trông cứng và thiếu sức sống.
Chuyển màu. Với đá nhiều màu hoặc sứ men, quả đẹp chuyển màu từ hồng đậm ở đỉnh sang nhạt dần về cuống, tự nhiên như má quả chín. Màu quét thành mảng rõ ranh giới thường là sơn vội.
Lá và cuống. Lá có gân, mép lá hơi uốn, cuống nối liền với quả. Lá dẹt không gân hoặc được dán rời bằng keo thấy rõ là dấu hiệu hàng làm nhanh; chỗ dán keo cũng là chỗ dễ bung khi lau.
Đáy quả. Lật lên xem đáy: quả đá tự nhiên được mài phẳng một chút để đứng vững, quả bột đá thường có lỗ rót khuôn hoặc lớp nỉ dán. Quả lăn lắc trên mặt bàn phẳng là quả bị mài đáy không đều.
Bề mặt. Đá và sứ tốt có bề mặt mịn, không rỗ, không bọt men. Soi nghiêng dưới đèn, các vết rỗ nhỏ, vết men chảy, vết sơn lem sẽ hiện rõ. Một vài vân tự nhiên của đá không phải lỗi, nhưng vết nứt chạy sâu vào thân quả thì nên tránh.
Chọn cỡ và số quả theo chỗ bày
Quả đào có hình khối đơn giản, dễ bày ở nhiều nơi. Vài gợi ý theo không gian:
- Bàn trà phòng ông bà: một đĩa ba quả đào cỡ vừa, mỗi quả khoảng năm đến tám phân, đặt cạnh khay trà.
- Kệ phòng khách: một cành đào nhiều quả hoặc một quả đào lớn trên đế gỗ, cao khoảng hai mươi đến ba mươi phân, cân với các món khác trên kệ.
- Bàn làm việc của người lớn tuổi: một quả đào đơn bằng đá, cỡ nắm tay, đặt góc bàn như một lời chúc giữ sức khoẻ.
- Tủ trưng bày đồ sứ: quả đào sứ hoặc hộp quả đào, đặt cạnh bình lọ cùng tông men.
- Làm quà mang tay: quả đào đơn nhỏ trong hộp nhung, gọn và lịch sự.
Về số quả, ba và chín là con số hay gặp nhất trong các mẫu bán sẵn. Đây là lựa chọn thẩm mỹ và thói quen chơi chữ, không có quy tắc bắt buộc. Một quả đào đơn đẹp vẫn trọn ý chúc thọ.
Chiều cao kệ cũng nên tính. Quả đào là khối tròn thấp, đặt quá cao sẽ chỉ thấy phần đáy; đặt ngang tầm mắt người ngồi trên ghế sofa hoặc thấp hơn một chút là góc nhìn đẹp nhất. Nếu bày trên đĩa, chọn đĩa có chân hoặc đế gỗ để nâng cả bộ lên vài phân, các quả sẽ nổi hơn trên mặt bàn trà.
Quả đào trong bộ quà mừng thọ
Ở nhiều gia đình, mừng thọ ông bà là dịp con cháu tụ họp, và quà thường mang lời chúc sống lâu. Quả đào là món dễ chọn vì ý nghĩa rõ ràng, dễ hiểu với mọi thế hệ. Có thể tặng quả đào đơn lẻ, hoặc kết hợp với một bức tranh tùng hạc, một tượng ông Thọ nhỏ, hay một củ sâm ngọc để thành bộ quà.
Trong cộng đồng người Hoa, tiệc mừng thọ còn có bánh thọ đào, tức bánh bao hình quả đào màu hồng ở đầu. Một số gia đình Việt ở vùng có đông người Hoa cũng đặt bánh này trong tiệc. Vật phẩm quả đào bằng đá hay sứ có thể xem như phiên bản giữ được lâu của lời chúc ấy.
Khi tặng, nên chọn chất liệu nhẹ vừa phải, dễ lau, đặt được ở chỗ người già hay ngồi. Món quá nặng hay quá cầu kỳ đôi khi làm người nhận ngại di chuyển, ngại lau chùi. Một lời chúc viết tay kèm quà, kể vì sao con cháu chọn quả đào, thường làm món quà ấm áp hơn hẳn.
Nếu muốn tặng chung từ nhiều người, như anh chị em trong nhà hay đồng nghiệp cũ của ông bà, một cành đào nhiều quả hợp hơn một quả đơn, vì mỗi quả có thể được hiểu như lời chúc của một người. Cách hiểu này không theo sách nào, nhưng dễ kể lại trong buổi mừng thọ và làm món quà có câu chuyện riêng.
Giữ quả đào luôn sạch và đẹp
Quả đào có bề mặt tròn trơn, dễ lau hơn nhiều vật phẩm khác; phần khó nhất là kẽ giữa lá và quả, nơi bụi đọng lại. Dùng chổi lông mềm hoặc cọ trang điểm sạch phủi bụi trong kẽ, rồi lau bề mặt bằng khăn sợi nhỏ. Với đá và sứ, có thể lau khăn ẩm, sau đó lau khô. Với gỗ, chỉ lau khô và thỉnh thoảng thoa một lớp dầu gỗ mỏng theo hướng dẫn của người bán.
Với quả đào bột đá và quả đào đồng mạ, tránh chà mạnh và tránh chất tẩy, vì lớp sơn và lớp mạ mỏng. Với ngọc nhuộm, tránh ngâm nước lâu và tránh nắng gắt để màu không loang. Đĩa sứ hoặc khay gỗ đi kèm cũng cần lau định kỳ; đĩa bẩn làm cả bộ trông cũ đi.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, quả đào đá nhỏ dễ bị nhầm là đồ chơi, có thể ném hoặc cho vào miệng. Nên đặt trên cao hoặc chọn cỡ lớn hơn miệng trẻ. Khi chuyển nhà, bọc từng quả riêng, chèn kín khay để không va vào nhau. Muốn xem thêm các mẫu đào bằng đá, sứ hay đồng, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Quả đào phong thủy có liên quan đến hoa đào ngày Tết không?
Không trực tiếp. Hoa đào là biểu tượng mùa xuân của miền Bắc, còn quả đào trong vật phẩm là đào tiên, gắn với truyện kể về vườn bàn đào và lời chúc trường thọ. Hai hình ảnh cùng tên cây nhưng khác nguồn gốc và khác dịp dùng.
Nên bày một quả đào hay ba quả đào?
Tuỳ chỗ bày và sở thích. Ba quả trên đĩa cân đối, hay được nối với ý phúc, lộc, thọ; một quả đơn gọn gàng, hợp bàn làm việc. Không có quy tắc bắt buộc nào về số quả, nên bạn cứ chọn theo không gian và thẩm mỹ.
Quả đào thạch anh hồng có bị phai màu không?
Có thể nhạt dần nếu phơi dưới nắng gắt trong thời gian dài, theo ghi nhận của nhiều người chơi đá. Đặt ở chỗ có ánh sáng gián tiếp, tránh nắng chiếu thẳng qua cửa kính, màu sẽ giữ được lâu. Nếu màu hồng quá tươi và đều, nên hỏi xem có phải đá nhuộm không.
Quả đào có hợp đặt trên bàn thờ không?
Quả đào vật phẩm chủ yếu là đồ bày trang trí và quà mừng thọ, không phải lễ vật phổ biến trên bàn thờ gia tiên của người Việt. Nếu gia đình có nếp riêng, hãy hỏi người lớn trong nhà. Trên bàn thờ, nhiều gia đình vẫn chuộng hoa quả thật theo mùa.
Quả đào kèm con dơi có ý nghĩa gì?
Trong tiếng Hán, chữ chỉ con dơi đọc gần với chữ phúc, nên hình dơi thường là lời chúc phúc. Đi cùng quả đào biểu tượng thọ, cả hai thành lời chúc phúc và thọ trọn vẹn. Đây là lối chơi chữ quen thuộc trong mỹ thuật trang trí Á Đông.
Có nên tặng quả đào cho người trẻ không?
Được, nhưng ý chúc thọ hợp với người lớn tuổi hơn. Với người trẻ, nếu thích hình quả đào, có thể chọn mặt dây nhỏ hoặc hộp quả đào sứ dùng cất đồ, nhấn vào tính thẩm mỹ và công năng hơn là ý chúc thọ.