Mặt dây chuyền đá lưu ly phổ biến nhất là mặt mài trơn hình ovan, giọt nước hoặc tròn (kiểu cabochon), tiếp theo là mặt chạm hình như hồ lô, tỳ hưu, lá, và mặt bọc viền kim loại. Với một loại đá mềm như lưu ly, viền bọc và mũ treo không chỉ để trang trí mà còn bảo vệ mép đá khỏi va chạm, nên khi chọn bạn nên nhìn kỹ phần kim loại không kém gì phần đá.
Mặt dây đeo sát người, chạm da, cọ vào áo, gặp mồ hôi và mỹ phẩm hằng ngày, nên yêu cầu với đá khắt khe hơn tượng bày. Bài dưới đây giúp bạn chọn kiểu mài, đọc chất lượng chạm, kiểm viền và mũ treo, chọn cỡ – độ dày và loại dây phù hợp, cùng vài lưu ý khi chọn mặt lưu ly làm quà.
Các kiểu mặt lưu ly thường gặp
Mỗi kiểu mặt có ưu nhược riêng về thẩm mỹ lẫn độ bền. Bảng dưới tóm lược để bạn khoanh vùng trước khi xem mẫu.
| Kiểu mặt | Hình dáng | Ưu điểm | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Cabochon trơn | Ovan, tròn, giọt nước, mặt vòm | Khoe màu và đốm vàng, ít góc cạnh dễ mẻ | Mặt vòm thấp thì màu trông nhạt hơn |
| Mài phẳng, lát cắt | Hình chữ nhật, vuông, tự do | Thanh lịch, hợp phong cách tối giản | Cạnh sắc dễ mẻ, nên có viền |
| Chạm hình | Hồ lô, tỳ hưu, lá, hoa, Phật nhỏ | Có ý nghĩa biểu tượng, nhiều lựa chọn | Chi tiết mảnh dễ gãy, xem kỹ đường chạm |
| Hạt đơn xỏ dây | Hạt tròn hoặc trụ to | Đơn giản, dễ phối | Lỗ xâu cần mài nhẵn để không cứa dây |
| Bọc viền kim loại | Mọi hình, viền ôm quanh | Bảo vệ mép đá, sang hơn | Viền phải ôm khít, không lỏng |
Nếu bạn định đeo hằng ngày, cabochon bọc viền thường là lựa chọn bền nhất. Mặt chạm hình đẹp và giàu ý nghĩa, nhưng hợp với người đeo cẩn thận hoặc đeo vào dịp riêng.
Mặt mài trơn: đọc độ vòm, độ dày và mặt sau
Cabochon là kiểu mài mặt cong, đáy phẳng hoặc hơi cong, không có giác. Với đá đục như lưu ly, đây là kiểu mài khoe màu tốt nhất, vì mặt vòm làm ánh sáng phản chiếu mềm, đốm pyrite hiện ra lấp lánh khi bạn xoay mặt dây. Mặt vòm càng cao, màu xanh càng trông đậm và sâu; mặt vòm quá thấp, gần phẳng, màu trông nhạt và dễ bị xước rõ hơn.
Độ dày ảnh hưởng tới độ bền. Lưu ly có độ dai trung bình, mặt quá mỏng, dưới chừng ba li, dễ nứt khi va vào cạnh bàn hay khi rơi. Ngược lại, mặt quá dày làm nặng cổ, kéo lệch dây. Với mặt cỡ phổ biến hai đến ba phân, độ dày bốn đến sáu li là cân đối.
Hãy lật mặt sau lên xem. Mặt sau được đánh bóng đàng hoàng là dấu hiệu người làm cẩn thận. Mặt sau thô, có vết keo, có lớp màu khác mặt trước là lý do để hỏi thêm: có khi đó là đá ghép, tức một lớp lưu ly mỏng dán lên đá nền khác để tiết kiệm nguyên liệu. Đá ghép không hẳn là gian lận nếu người bán nói rõ, nhưng giá phải khác và cách giữ cũng khác vì lớp keo sợ nhiệt.
Cũng nên nhìn cạnh bên của mặt đá dưới đèn mạnh. Cạnh là nơi lộ rõ cấu trúc bên trong: lapis tự nhiên cho thấy các hạt xanh, trắng, vàng xen kẽ đến tận lõi, còn mặt ghép sẽ hiện một đường thẳng chia hai lớp màu khác nhau. Với mặt bọc viền kín, cạnh bị che, bạn chỉ còn cách hỏi người bán và xem mặt sau nếu viền để hở đáy.
Mặt chạm hình: nhìn đường chạm và chi tiết mảnh
Lưu ly mềm nên dễ chạm hơn ngọc phỉ thuý hay thạch anh, nhờ vậy có nhiều mặt chạm hình với giá vừa phải. Các hình hay gặp là hồ lô, tỳ hưu, lá bồ đề, hoa sen, cá chép, đồng tiền, và tượng Phật nhỏ. Mỗi hình mang một lớp nghĩa theo quan niệm dân gian, nhưng về mặt vật liệu, điều quan trọng là đường chạm có rõ, đều, mượt hay không.
Soi mặt chạm dưới đèn, nhìn vào chỗ lõm sâu và các chi tiết mảnh như sừng tỳ hưu, cuống lá, ngón tay tượng. Đường chạm tốt có nét liền, đáy rãnh được đánh bóng; đường chạm vội có vết mài thô, đáy rãnh sần, chi tiết nhoè. Chi tiết quá mảnh, nhô ra xa thân như đuôi cong, sừng dài là chỗ dễ gãy nhất khi đeo, nên cân nhắc nếu bạn hay vận động.
Với mặt Phật, mặt Quan Âm, nhiều gia đình có tập quán đeo sao cho trang nghiêm: chọn dây đủ dài để mặt nằm ở ngực, tháo ra khi tắm, khi vào nơi không phù hợp. Đây là nếp ứng xử theo tập quán, mỗi gia đình mỗi khác; nếu muốn hiểu sâu ý nghĩa tôn giáo của hình tượng, bạn nên hỏi người tu hành hoặc người có hiểu biết ở nơi mình sinh hoạt.
Viền bọc và mũ treo: phần kim loại nói gì về món đồ
Viền ôm khít. Cầm mặt dây lắc nhẹ cạnh tai: không được nghe tiếng lọc cọc. Nhìn khe giữa đá và viền, khe đều, không hở chỗ rộng chỗ hẹp. Viền lỏng làm đá xoay, cọ, lâu ngày mẻ mép hoặc rơi hẳn ra ngoài.
Chấu giữ đá. Một số mặt dùng chấu thay vì viền liền. Chấu phải đều, ôm vào đá, đầu chấu được mài tròn để không móc vào áo. Lưu ly mềm nên chấu không được bóp quá chặt, dễ làm nứt đá.
Mũ treo và khoen. Mũ treo là phần nối mặt đá với dây. Kiểm mũ có gắn chắc không, keo có lộ ra không, khoen có đủ to để luồn dây bạn định dùng không. Mũ dán keo trực tiếp lên đá là kiểu phổ biến ở hàng giá mềm, dễ bong khi gặp nước nóng.
Chất liệu kim loại. Bạc là lựa chọn phổ biến vì màu trắng sáng tôn sắc xanh lưu ly. Vàng cho vẻ ấm, hợp đá có nhiều pyrite. Thép không gỉ bền, ít dị ứng. Hợp kim mạ rẻ nhưng lớp mạ có thể bong, và một số người bị kích ứng da với hợp kim chứa niken.
Chọn cỡ mặt và dây đi kèm
Cỡ mặt nên tương xứng với dáng người và kiểu áo. Mặt nhỏ một đến hai phân hợp dây mảnh, áo cổ tròn, phong cách nhẹ nhàng. Mặt vừa hai đến ba phân là cỡ phổ biến nhất, dễ đeo với cả áo sơ mi lẫn áo thun. Mặt lớn trên bốn phân nổi bật, hợp áo cổ chữ V sâu hoặc đeo ra ngoài áo len, nhưng nặng hơn nên cần dây chắc.
Về dây, mặt lưu ly bọc bạc đi tự nhiên nhất với dây bạc, dây vàng đi với mặt bọc vàng. Dây da, dây sáp hay dây dù tết hợp mặt chạm hình to, phong cách mộc. Độ dài phổ biến: khoảng 40 đến 45 phân thì mặt nằm ở hõm cổ hoặc ngay dưới, 50 đến 60 phân thì mặt nằm ở ngực, hợp mặt lớn.
Một điểm hay bị quên: lỗ khoen của mũ treo phải vừa với dây. Dây quá to không luồn qua được; dây quá mảnh so với mặt nặng sẽ nhanh mòn ở điểm tiếp xúc và có thể đứt. Nếu mua mặt và dây riêng, hãy hỏi đường kính khoen và độ dày dây trước.
Nếu bạn hay mặc áo cổ cao, áo len, mặt dây dài đeo ra ngoài áo giúp mặt ít cọ vào da, ít dính mồ hôi và mỹ phẩm. Ngược lại, mặt đeo trong áo sát da thì nên lau khô sau mỗi ngày đeo, vì mồ hôi có tính axit nhẹ, lâu dần làm lưu ly mất độ bóng.
Mặt lưu ly cho nam và cho nữ
Không có quy định mặt nào dành cho nam hay nữ, nhưng thói quen chọn của hai nhóm khá khác nhau. Nam giới thường chọn mặt cỡ vừa đến lớn, hình khối rõ như hình chữ nhật mài phẳng, hạt trụ, mặt tỳ hưu, mặt hồ lô bản to, đi với dây bạc bản dày, dây da hoặc dây dù màu đen. Màu xanh thẫm của lưu ly vốn trầm nên khi đeo cùng áo sơ mi tối màu hay áo thun trơn trông gọn gàng, không phô.
Nữ giới hay chọn cabochon ovan hay giọt nước cỡ nhỏ đến vừa, viền bạc hoặc vàng mảnh, đi với dây mảnh dài vừa để mặt nằm ở hõm cổ. Mặt hoa, lá, mặt có đính thêm hạt nhỏ cũng được ưa chuộng. Người có làn da sáng thường thấy lưu ly đi hợp với bạc; người da ngăm có thể thử vàng, vì sắc vàng ấm làm cả món đồ hài hoà hơn với da.
Một gợi ý chung cho cả hai: nếu bạn đã đeo vòng tay lưu ly, chọn mặt dây cùng tông xanh và cùng màu kim loại sẽ tạo thành bộ đồng điệu. Nếu đeo nhiều trang sức khác màu, nên chọn mặt lưu ly làm món duy nhất có đá, các món còn lại chỉ là kim loại trơn, như vậy màu xanh mới nổi.
Mặt lưu ly làm quà: vài gợi ý thực tế
Mặt dây lưu ly là món quà được chọn nhiều nhờ màu trầm, sang và câu chuyện lịch sử của đá. Để món quà trọn vẹn:
- Chọn hình chạm hợp người nhận: người lớn tuổi thường thích hồ lô, đồng tiền, lá; người trẻ thích cabochon trơn bọc bạc, phong cách tối giản.
- Nếu người nhận có thói quen đeo trang sức theo tập quán tín ngưỡng, hỏi khéo trước khi chọn mặt Phật hay biểu tượng tôn giáo.
- Tặng kèm dây đã luồn sẵn, đúng độ dài, để người nhận đeo được ngay, không phải đi mua thêm.
- Kèm một tấm thiệp ngắn ghi chất liệu, cách giữ như tránh nước hoa, tránh nước nóng; người nhận sẽ quý món đồ hơn khi biết cách dùng.
- Hỏi người bán phiếu mô tả vật liệu hoặc phiếu kiểm định nếu món đồ có giá trị cao, để người nhận yên tâm.
Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so sánh kiểu mài và viền bọc trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Mặt dây lưu ly đeo hằng ngày có bị trầy không?
Có thể. Lưu ly có độ cứng khoảng 5 đến 5,5, thấp hơn bụi cát và nhiều vật dụng kim loại, nên đeo lâu sẽ có vết xước nhỏ. Mặt bọc viền và mặt cabochon vòm cao ít trầy hơn mặt phẳng. Tháo ra khi làm việc nặng và cất riêng giúp mặt giữ bóng lâu.
Mặt lưu ly bọc bạc bị đen viền thì làm sao?
Bạc xỉn đen do phản ứng với lưu huỳnh trong không khí và mồ hôi. Dùng khăn lau bạc chuyên dụng lau phần viền, tránh để dung dịch làm sạch bạc dính vào đá, vì lưu ly nhạy với hoá chất. Không ngâm cả mặt dây vào dung dịch tẩy bạc.
Mặt dây lưu ly có đeo được khi tắm không?
Không nên. Nước nóng, xà phòng, dầu gội có thể làm xỉn đá, làm bong lớp sáp phủ và làm yếu keo gắn mũ treo. Thói quen tốt là tháo mặt dây trước khi tắm, đeo lại sau khi da đã khô và đã thoa xong kem dưỡng.
Mặt dây lưu ly ghép là gì, có nên mua không?
Mặt ghép là một lớp lưu ly mỏng dán lên đá nền khác hoặc nhựa để tiết kiệm nguyên liệu. Nếu người bán nói rõ và giá tương xứng, đây vẫn là món đeo dùng được. Cần tránh nhiệt và ngâm nước vì lớp keo có thể bong. Nhìn mặt sau và cạnh bên để nhận ra đường ghép.
Trẻ em đeo mặt dây đá lưu ly có an toàn không?
Với trẻ nhỏ, mặt dây và dây chuyền có rủi ro hóc nếu mặt nhỏ rơi ra và rủi ro siết cổ khi dây vướng. Nếu muốn cho trẻ đeo, chọn mặt đủ to, dây có khoá tự bung khi bị kéo mạnh, chỉ đeo khi có người lớn trông và không đeo khi ngủ.
Mặt chạm tỳ hưu lưu ly nên quay đầu ra hay vào?
Theo quan niệm phổ biến, mặt tỳ hưu đeo cổ thường để đầu hướng lên hoặc hướng ra ngoài. Quan niệm này có nhiều cách nói khác nhau giữa các nơi, không có chuẩn chung. Về mặt thực tế, hãy chọn hướng sao cho mặt dây nằm cân, không bị lật khi bạn cử động.