Một vòng tay lưu ly vừa ý cần ba thứ: hạt đều màu và mài tròn đẹp, cỡ hạt và chu vi vòng hợp với cổ tay, dây xâu đủ chắc và được thay định kỳ. Hạt cỡ 8 đến 10 li là phổ biến nhất, hợp phần lớn cổ tay người Việt; hạt 6 li thanh mảnh hơn, hạt 12 li trở lên cho cảm giác chắc khoẻ, thường được nam giới chọn.
Vì lưu ly mềm hơn thạch anh và nhạy với axit, vòng lưu ly đòi hỏi đeo và giữ cẩn thận hơn một chút so với vòng thạch anh. Bài dưới đây đi qua cách đo tay, chọn cỡ hạt, chọn dây, phối hạt kèm, quan niệm đeo tay nào và những thói quen giúp vòng giữ màu đẹp lâu.
Đo cổ tay và chọn chu vi vòng
Chu vi vòng sai là lý do phổ biến nhất khiến người mua phải đổi trả. Đo đúng chỉ mất hai phút:
- Lấy một sợi dây mềm hoặc thước dây vải, quấn quanh cổ tay ở vị trí bạn định đeo vòng, thường là ngay trên xương cổ tay.
- Quấn vừa sát, không siết, đánh dấu chỗ hai đầu gặp nhau rồi đo chiều dài trên thước kẻ. Đó là chu vi cổ tay.
- Cộng thêm khoảng 1 đến 1,5 phân nếu thích đeo vừa, 2 phân nếu thích đeo lỏng. Hạt càng to, phần cộng thêm càng nên nhiều hơn, vì hạt to chiếm chỗ ở mặt trong vòng.
- Ghi lại con số và cỡ hạt mong muốn, gửi người bán. Nhiều nơi tính số hạt theo chu vi; ví dụ giả định, chu vi 16 phân với hạt 8 li sẽ cần khoảng 20 hạt.
- Nếu mua tặng mà không đo được tay người nhận, chọn chu vi phổ thông và dây chun để dễ co giãn.
Một mẹo nhỏ: nếu bạn có sẵn một chiếc vòng đeo vừa, hãy đặt nằm phẳng, đo đường kính trong rồi nhân với 3,14 để ra chu vi. Cách này chính xác hơn ước lượng.
Cỡ hạt và cảm giác khi đeo
Cỡ hạt tính bằng li (mi-li-mét đường kính). Bảng dưới gợi ý cảm giác chung, còn hợp hay không vẫn tuỳ dáng tay và phong cách của bạn.
| Cỡ hạt | Cảm giác | Hợp với | Ghi chú với lưu ly |
|---|---|---|---|
| 6 li | Mảnh, nhẹ, kín đáo | Cổ tay nhỏ, đeo chồng nhiều vòng | Hạt nhỏ khó thấy pyrite, màu trông đậm hơn |
| 8 li | Cân đối, dễ đeo hằng ngày | Đa số cổ tay nữ và nam nhỏ | Cỡ phổ biến nhất, dễ chọn hạt đều màu |
| 10 li | Rõ nét, có điểm nhấn | Cổ tay trung bình | Thấy rõ vân, chọn đá ít calcite sẽ đẹp |
| 12 li | Chắc khoẻ, nổi bật | Cổ tay nam, người thích đồ bản to | Hạt to đều màu hiếm hơn, kiểm kỹ vết nứt |
| 14 li trở lên | Nặng tay, rất nổi | Người thích phong cách mạnh | Nặng nên dây chun nhanh giãn |
Ngoài cỡ, hãy nhìn độ đều giữa các hạt: một vòng tốt có hạt gần như cùng đường kính, lỗ xâu nằm giữa tâm, không có hạt méo. Hạt lệch tâm làm vòng xoay lệch và dây mòn nhanh hơn ở một phía.
Chọn dây xâu: chun, cước hay dây bện
Dây chun co giãn. Loại phổ biến nhất, tiện đeo tháo, hợp vòng hạt tròn. Nhược điểm là chun lão hoá theo thời gian, nhất là khi gặp nước, mồ hôi, nắng; sau vài tháng đến một năm thường giãn và có thể đứt. Nên chọn chun dẻo loại tốt, xâu đôi hoặc xâu ba sợi với hạt to.
Dây cước, dây kim loại bọc nhựa. Chắc hơn chun, ít giãn, thường dùng cho vòng có khoá cài. Phải đo đúng chu vi vì không co giãn được. Mép lỗ hạt lưu ly mài kém có thể cứa dần vào dây, nên chọn hạt có lỗ được mài nhẵn.
Dây bện, dây rút. Dây sợi tết, có nút rút để chỉnh độ rộng, hợp vòng phối ít hạt lưu ly với hạt khác hoặc charm. Dây vải dễ thấm mồ hôi và bẩn, nên tháo ra khi tắm, rửa tay nhiều.
Nút thắt và số sợi. Với dây chun, nút thắt nên là nút kép, được nhỏ một giọt keo nhỏ rồi giấu vào trong lỗ một hạt có lỗ rộng hơn. Vòng hạt 10 li trở lên nên xâu hai sợi chun song song; hạt nặng kéo dây liên tục khi bạn cử động tay, một sợi đơn sẽ giãn rất nhanh.
Khoảng cách giữa các hạt. Một số vòng chen nút thắt hoặc hạt chặn kim loại giữa các hạt lưu ly. Cách này giúp hạt không cọ xát vào nhau, giảm xước cho loại đá mềm như lưu ly, và nếu dây đứt thì hạt không văng hết.
Phối hạt kèm: giữ màu xanh làm chủ
Vòng lưu ly thuần một màu trông trầm và sang. Nếu muốn thêm điểm nhấn, người ta hay phối một hai hạt chặn bạc, vàng hoặc đồng, hạt thạch anh trắng trong, hạt đá mặt trăng, hay một charm nhỏ. Màu xanh thẫm của lưu ly đi rất hợp với kim loại sáng và đá trắng, tạo độ tương phản vừa đủ.
Một số kiểu phối theo quan niệm ngũ hành cũng phổ biến: người mệnh Mộc đôi khi được gợi ý phối lưu ly với hạt xanh lục, người mệnh Thuỷ phối với hạt đen như obsidian, onyx. Đây là cách phối tham khảo theo quan niệm màu sắc, bạn có thể làm theo nếu thích, nhưng điều chắc chắn hơn là phối sao cho đẹp mắt và thoải mái khi đeo.
Nếu thích vòng nhiều tầng, bạn có thể đeo vòng lưu ly hạt 8 li cùng một vòng hạt nhỏ hơn màu trắng hoặc bạc, đặt lưu ly ở giữa làm chủ. Tránh đeo cùng lúc nhiều vòng đá màu rực như hồng, cam, vàng, vì màu xanh thẫm của lưu ly dễ bị lấn và cả cổ tay trông rối mắt.
Lưu ý về độ cứng khi phối: hạt thạch anh, mã não cứng hơn lưu ly. Nếu xâu sát nhau không có nút hay hạt chặn, lâu ngày lưu ly có thể bị xước ở chỗ tiếp xúc. Khi phối hạt cứng, nên có khoảng đệm, hoặc chấp nhận vòng cần được kiểm và thay hạt sau thời gian dài.
Đeo tay nào: quan niệm và lý do thực tế
Theo một quan niệm phổ biến ở thị trường vật phẩm, tay trái là tay "nhận", tay phải là tay "cho", nên vòng đá mang ý nghĩa thu hút điều tốt thường được khuyên đeo tay trái. Quan niệm này không có trong sách cổ Việt Nam, phần lớn lan truyền qua người bán đá trong vài chục năm gần đây. Bạn có thể theo hoặc không.
Lý do thực tế đáng cân nhắc hơn: hầu hết người thuận tay phải dùng tay phải nhiều hơn để viết, rửa, xách đồ. Đeo vòng lưu ly ở tay không thuận giúp giảm va chạm và tiếp xúc nước, vì đá khá mềm. Nếu bạn thuận tay trái, lý lẽ ngược lại. Đeo cùng tay với đồng hồ thì nên để vòng ở xa, tránh mặt đồng hồ cọ vào hạt. Người làm việc nhiều với bàn phím có thể để ý thêm: hạt vòng cọ xuống mặt bàn gỗ hay bàn kính suốt ngày cũng là nguồn trầy, nên kéo vòng lên cao hơn cổ tay một chút khi gõ phím.
Một chuyện hay được hỏi là có nên đeo khi ngủ không. Không có quy định nào, nhưng đeo khi ngủ làm dây chun chịu lực lâu hơn và hạt dễ cọ vào giường, thành ra nhanh giãn. Nếu không quen tháo, bạn chỉ cần kiểm dây thường xuyên hơn.
Với trẻ nhỏ, không nên cho đeo vòng hạt đá khi ngủ hoặc khi không có người lớn để ý: dây đứt làm hạt rơi ra, trẻ có thể cho vào miệng. Nếu muốn cho trẻ mang một món lưu ly, hãy chọn hạt to xâu dây chắc, chỉ đeo khi có người trông, hoặc để món đồ trên kệ cao thay vì đeo.
Những lúc nên tháo vòng lưu ly ra
Lưu ly không quá yếu, nhưng có vài tình huống làm hại đá và dây nhanh hơn hẳn. Tháo ra trong những lúc này giúp vòng bền thêm vài năm:
- Khi tắm, bơi, rửa bát, giặt đồ: nước xà phòng, nước clo hồ bơi, chất tẩy làm xỉn bề mặt và làm chun nhanh lão hoá.
- Khi xịt nước hoa, thoa kem, dùng dung dịch rửa tay có cồn: chờ khô rồi mới đeo lại, vì nhiều sản phẩm có tính axit nhẹ hoặc dung môi.
- Khi tập thể thao, làm việc tay chân nặng: va đập có thể làm mẻ hạt, mồ hôi nhiều cũng không tốt cho dây.
- Khi nấu ăn gần bếp nóng: nhiệt cao ảnh hưởng đến lớp sáp phủ và màu nhuộm nếu có.
- Khi đi biển phơi nắng lâu: nắng gắt làm chun giòn nhanh và có thể làm màu đá nhuộm nhạt dần.
Tháo vòng ra thì đặt vào hộp hoặc túi vải riêng, đừng ném chung với chìa khoá, đồ kim loại. Nếu bạn muốn xem thêm các mẫu vòng ghi rõ cỡ hạt và loại dây, có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Kiểm vòng khi vừa nhận
Dù mua tại cửa hàng hay online, dành vài phút kiểm vòng ngay lúc nhận giúp bạn phát hiện lỗi khi còn đổi được:
- Đặt vòng nằm trên khăn trắng dưới ánh sáng ban ngày, nhìn tổng thể xem các hạt có cùng tông màu không, có hạt nào lạc tông quá rõ không.
- Lăn từng hạt bằng ngón tay, xem có hạt méo, hạt mẻ, vết nứt hay rỗ lớn không. Mẻ nhỏ ở mép lỗ xâu thường khó thấy nếu không xoay hạt.
- Kéo nhẹ vòng giãn ra để xem dây: chun phải đàn hồi đều, không có chỗ xơ, nút thắt được giấu gọn trong lỗ hạt.
- Đeo thử: vòng nằm vừa trên cổ tay, không hằn da, không trượt qua bàn tay quá dễ. Nếu chật, đừng cố đeo vì chun sẽ nhanh giãn.
- Lau một hạt bằng khăn giấy hơi ẩm, quan sát khăn. Nếu thấy màu xanh dính sang, đá có thể đã nhuộm; hỏi lại người bán về mô tả.
Ghi lại các lỗi bằng ảnh nếu có và liên hệ người bán sớm. Phần lớn nơi bán chỉ nhận đổi trong vài ngày đầu, nên đừng để vòng nằm trong hộp cả tuần mới mở.
Câu hỏi thường gặp
Vòng lưu ly hạt bao nhiêu li thì hợp tay nữ?
Đa số cổ tay nữ hợp hạt 6 đến 8 li, một số người thích hạt 10 li để nổi bật hơn. Cổ tay nhỏ, dưới khoảng 14 phân, đeo hạt to dễ trông nặng nề. Bạn nên đo chu vi cổ tay và thử hình dung qua ảnh người đeo thật thay vì chỉ nhìn ảnh vòng nằm.
Dây chun vòng lưu ly bao lâu thì nên thay?
Tuỳ mức độ đeo và loại chun, thường từ vài tháng đến khoảng một năm. Khi thấy dây giãn, các hạt hở khe, sợi chun có vết trắng hoặc xơ, nên thay ngay trước khi đứt. Nhiều nơi bán nhận xâu lại vòng; bạn cũng có thể tự xâu nếu có chun và kim xâu phù hợp.
Đeo vòng lưu ly chung với vòng vàng, bạc có sao không?
Đeo được, nhưng vàng, bạc và hạt kim loại cọ vào lưu ly lâu ngày có thể làm xước mặt hạt, vì lưu ly khá mềm. Nên để khoảng cách hoặc đeo ở hai tay khác nhau. Khi cất, tách riêng từng vòng để tránh va chạm.
Vòng lưu ly bị bạc màu sau một thời gian là sao?
Có thể do lớp sáp phủ bị mòn, do đá có nhiều calcite bị xỉn khi gặp hoá chất, hoặc do màu nhuộm phai. Với đá nhuộm, màu nhạt dần là điều có thể xảy ra. Lau bằng khăn khô mềm, tránh nước rửa và nước hoa; nếu muốn phục hồi độ bóng, có thể nhờ thợ đá xử lý.
Nam giới đeo vòng lưu ly có hợp không?
Hợp. Màu xanh thẫm của lưu ly trung tính, đi được với trang phục công sở tông tối. Nam giới thường chọn hạt 10 đến 12 li, đôi khi phối hạt chặn kim loại màu bạc hoặc đen. Điều quan trọng là chu vi vừa tay, không quá chật cũng không quá lỏng.
Có nên mua vòng lưu ly giá rất rẻ không?
Vòng giá rất mềm thường là đá nhuộm, đá ép, sodalite hoặc đá khác nhuộm xanh. Nếu bạn chỉ cần món đeo cho đẹp và chấp nhận điều đó, vẫn có thể mua. Nếu muốn lapis tự nhiên, hãy hỏi rõ tình trạng xử lý và xem kỹ hạt dưới ánh sáng ban ngày.