Lục Đế tiền là bộ sáu đồng xu lỗ vuông mang niên hiệu sáu đời vua đầu nhà Thanh: Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh và Đạo Quang. So với Ngũ Đế, bộ này chỉ thêm đồng Đạo Quang ở cuối. Ở cửa hàng vật phẩm, Lục Đế hay được làm thành chuỗi treo có tua cho lối vào, hoặc chuỗi xếp ngang để đặt dưới khay tiền, trong két.
Người mua thường băn khoăn nên lấy năm đồng hay sáu đồng, và một khi đã chọn Lục Đế thì lấy dạng nào. Bài này giải thích chỗ khác nhau giữa hai bộ, những cách giải thích dân gian về con số, các dạng Lục Đế đang bán, rồi đi vào hai cách dùng phổ biến nhất là treo cửa và đặt quầy, kèm những lưu ý thực tế về độ chắc, độ cao, vệ sinh.
Lục Đế tiền là gì và đồng thứ sáu là đồng nào
Năm đồng đầu của Lục Đế giống hệt Ngũ Đế: Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo. Đồng thứ sáu là Đạo Quang thông bảo, tiền của vua Đạo Quang trị vì khoảng 1821–1850. Như các đồng khác, chữ trên và chữ dưới lỗ vuông ghép thành niên hiệu, hai chữ hai bên là "thông bảo".
Về mặt lịch sử, sáu đời vua này nối tiếp nhau trong khoảng hai thế kỷ đầu của nhà Thanh. Cách gom sáu đồng thành một bộ là quy ước của giới làm vật phẩm phong thủy về sau, không phải một bộ tiền do triều đình phát hành. Vì vậy không có "bộ chuẩn" nào về cỡ, mặt lưng hay cách buộc; mỗi xưởng làm một kiểu.
Hàng bán làm vật phẩm gần như đều đúc mới bằng đồng thau hoặc hợp kim. Bạn kiểm một bộ Lục Đế giống như kiểm Ngũ Đế: đọc đủ sáu niên hiệu, xem có trùng đồng không, nhìn nét đúc và dây buộc. Riêng đồng Đạo Quang, chữ Quang ít nét nên dễ đọc, là điểm mốc nhanh để biết bộ có đủ sáu hay không.
Vì sao có bộ năm và bộ sáu: những cách giải thích phổ biến
Số sáu và chữ lộc. Cách giải thích hay nghe nhất là trong tiếng Hán, chữ "lục" (sáu) đọc gần với chữ "lộc", nên bộ sáu đồng được gắn với nghĩa lộc. Đây là lối chơi chữ đồng âm quen thuộc trong vật phẩm, giống bắp cải với "bách tài" hay củ lạc với "lộc".
Số năm và các đời thịnh trị. Bộ năm đồng thường được giải thích là gom những đời vua thời nhà Thanh còn mạnh. Người chuộng Ngũ Đế hay dẫn thêm con số năm gắn với ngũ hành. Cả hai lối giải thích đều thuộc quan niệm của người làm và dùng vật phẩm.
Thói quen theo vùng và theo sách. Một số tài liệu phong thủy kiểu Hoa nhắc Lục Đế cho lối cửa, một số khác dùng Ngũ Đế cho mọi việc. Ở Việt Nam, cửa hàng bán cả hai và người mua chọn theo sở thích hoặc theo lời khuyên của người quen.
Không có bộ nào "mạnh hơn". Không có căn cứ nào để nói sáu đồng tốt hơn năm đồng hay ngược lại. Nếu đã có sẵn một bộ, bạn không cần mua thêm bộ kia chỉ vì đọc được một lời giải thích khác.
Đồng xu Việt cũng là một lựa chọn. Có gia đình thích dùng đồng mang niên hiệu Việt như Cảnh Hưng, Gia Long, Minh Mạng, Tự Đức thay cho tiền Thanh, coi đó là cách gắn với lịch sử nước mình. Chuyện này hoàn toàn theo ý thích, không có đúng sai.
Các dạng Lục Đế đang bán và dùng vào đâu
Cùng sáu đồng xu, thị trường làm ra nhiều dạng khác nhau. Bảng dưới gom những dạng hay gặp để bạn chọn đúng thứ mình cần, khỏi mua nhầm dạng treo khi định đặt quầy.
| Dạng | Cấu tạo | Hợp với | Điểm cần xem |
|---|---|---|---|
| Chuỗi treo có tua | Sáu đồng xâu dọc, nút kết ở trên, tua đỏ ở dưới, có vòng treo | Lối vào, tường phòng khách | Vòng treo chắc, tua không quá dài |
| Chuỗi xếp ngang | Sáu đồng nằm thành một hàng, dây đan qua lỗ, hai đầu thắt nút | Dưới khay tiền, trong két, ngăn bàn | Nằm phẳng, đồng không chồng lên nhau |
| Bộ rời trong túi gấm | Sáu đồng chưa buộc hoặc buộc lỏng, đựng túi vải | Làm quà, cất ngăn kéo | Túi may chắc, đồng không trầy nhau |
| Hồ lô kèm Lục Đế | Hồ lô đồng nhỏ, phía dưới treo chuỗi sáu đồng | Treo đầu giường, treo tường | Mối nối giữa hồ lô và chuỗi |
| Thẻ ép Lục Đế | Sáu đồng mỏng gắn trên tấm thẻ cỡ thẻ ngân hàng | Bỏ ví | Thẻ không quá dày, keo không bong |
Với dạng hồ lô kèm Lục Đế, hãy coi đó là một món ghép: phần hồ lô và phần chuỗi tiền có thể hỏng ở những chỗ khác nhau, nên kiểm cả mối nối giữa hai phần. Dạng thẻ ép tiện cho ví mỏng nhưng không thay dây được; khi keo bong, cả thẻ coi như phải thay.
Chọn và treo bộ Lục Đế ở lối vào
Treo Lục Đế ở cửa là cách dùng hay được nhắc nhất. Làm cho chắc và gọn theo các bước sau:
- Chọn chuỗi có vòng treo bằng dây dù hoặc vòng kim loại, không dùng vòng chỉ mảnh. Chuỗi sáu đồng cỡ lớn kèm tua có thể nặng hơn bạn nghĩ.
- Chọn chỗ treo: mặt tường bên trong cạnh khung cửa, hoặc mặt trong của cánh cửa nếu cửa ít khi mở mạnh. Tránh treo ngay trên đường cánh cửa quét qua để chuỗi khỏi bị kẹp.
- Đo độ cao: đáy tua nên cao hơn đầu người lớn trong nhà, để không ai bị quệt vào mặt khi đi qua. Nhà có trẻ nhỏ thì treo ngoài tầm với.
- Bắt móc vào tường bằng vít nở hoặc đinh thép, không dùng miếng dán hai mặt cho chuỗi đồng thau cỡ lớn, vì keo yếu dần theo độ ẩm.
- Treo xong, đóng mở cửa vài lần xem chuỗi có đập vào cánh cửa hay khung không. Tiếng lách cách mỗi lần mở cửa sẽ làm cả nhà khó chịu và làm mép đồng mòn nhanh.
- Nếu treo ở cửa nhìn ra hành lang chung cư, cân nhắc chỉ treo phía trong căn hộ để giữ lối đi chung gọn gàng.
Có nơi khuyên treo ngoài cửa, có nơi khuyên treo trong; đó là khác biệt quan niệm giữa các trường phái. Về thực tế, treo trong nhà giúp chuỗi đỡ nắng mưa, dây bền màu hơn hẳn.
Bộ Lục Đế đặt quầy và để két
Ở quầy thu ngân, người bán hàng hay đặt một chuỗi Lục Đế xếp ngang dưới khay tiền hoặc dán dưới mặt quầy. Chọn chuỗi đồng cỡ vừa, dày chắc, dây đan qua từng lỗ để sáu đồng nằm phẳng. Đồng chồng lên nhau sẽ làm khay kênh lên, mỗi lần kéo khay lại lạch cạch.
Dán cố định chuỗi bằng một dải băng dính hai mặt chịu lực hoặc vài mẩu keo nến ở hai đầu dây, không dán lên mặt đồng. Mục đích là để chuỗi không trôi lẫn vào tiền lẻ: một đồng xu lỗ vuông lọt vào tay khách khi thối tiền vừa mất bộ, vừa gây hiểu nhầm. Với két sắt, đặt chuỗi trong túi gấm ở một góc ngăn, tránh để đồng tiếp xúc trực tiếp với giấy tờ quan trọng vì đồng xỉn có thể để lại vết.
Quầy là nơi tay người chạm nhiều, mồ hôi và bụi tiền bám vào chuỗi nhanh hơn ở chỗ khác. Mỗi tháng nhấc khay lên, lau chuỗi bằng khăn khô, kiểm dây và nút một lượt. Nếu dây sờn, thay sớm trước khi đứt giữa giờ đông khách.
Xếp mặt chữ và thứ tự đồng theo quan niệm
Mặt chữ Hán quay ra ngoài. Nhiều tài liệu phong thủy gọi mặt bốn chữ Hán là mặt "dương", mặt chữ Mãn là mặt "âm", và khuyên để mặt chữ Hán quay ra phía nhìn thấy. Đây là quan niệm phổ biến ở người dùng vật phẩm; nếu chuỗi của bạn có đồng bị lật, chỉ cần xoay lại khi tiện.
Thứ tự theo năm trị vì. Xếp từ Thuận Trị đến Đạo Quang là cách làm thường thấy, đọc từ trên xuống với chuỗi treo, từ trái sang phải với chuỗi ngang. Thứ tự này giúp bạn kiểm đủ bộ nhanh hơn là vì một quy tắc bắt buộc nào.
Không cần xoay chữ theo hướng nhà. Một số người hỏi có phải xoay chữ trên đồng theo hướng nhà hay hướng cửa. Không có quy định chung nào như vậy trong các tài liệu phổ thông; bạn xếp sao cho chuỗi cân, đẹp là được.
Đừng tháo ra xếp lại quá nhiều lần. Mỗi lần tháo dây là một lần dây bị kéo căng qua mép lỗ vuông. Nếu thấy thứ tự lộn, hãy đợi tới lúc thay dây mới thì sắp lại một thể.
Tôn trọng cách của gia đình. Nếu ông bà trong nhà có cách xếp riêng theo nếp cũ, làm theo nếp đó là hợp lẽ nhất. Vật phẩm theo tập quán vốn sống nhờ sự đồng thuận của người trong nhà.
Chọn Ngũ Đế hay Lục Đế cho nhà bạn
Nếu bạn chỉ cần một đồng hay một chuỗi nhỏ để bỏ ví, năm hay sáu đồng không khác nhau đáng kể, trừ chuyện chuỗi sáu đồng dày hơn. Nếu bạn định treo ở lối vào, chuỗi sáu đồng có tua thường cân đối hơn về hình thức vì dài hơn một chút. Ở quầy, cả hai đều dùng được; chọn bộ nào vừa với chiều dài khay là gọn nhất.
Quan trọng hơn con số là tay nghề: đồng đủ bộ, nét đúc rõ, dây bền, nút chắc, móc treo đúng chỗ. Một chuỗi Lục Đế dây tốt, treo gọn sẽ dùng được nhiều năm; một chuỗi đúc vội, dây mảnh thì dù năm hay sáu đồng cũng chóng hỏng. Khi đứng trước hai lựa chọn, hãy cầm cả hai lên, so trọng lượng, độ rõ chữ và độ chắc của dây, rồi quyết định theo những thứ bạn nhìn và sờ được.
Một gợi ý nhỏ cho người mua lần đầu: nếu chưa chắc mình sẽ dùng vào đâu, hãy chọn bộ sáu đồng rời trong túi gấm. Bộ rời cho phép bạn thử đặt ở quầy, thử bỏ ví, rồi khi đã quen chỗ dùng mới xâu thành chuỗi treo hay chuỗi ngang. Cách này tốn thêm chút công nhưng tránh được cảnh mua chuỗi treo có tua dài rồi để trong ngăn kéo vì không vừa chỗ nào.
Câu hỏi thường gặp
Lục Đế tiền có phải bộ tiền do nhà Thanh phát hành thành bộ không?
Không. Sáu đồng là tiền của sáu đời vua khác nhau, phát hành riêng trong khoảng hai thế kỷ. Việc gom chúng thành một bộ sáu đồng là quy ước về sau của giới làm và dùng vật phẩm phong thủy, không phải một bộ tiền chính thức.
Đã có chuỗi Ngũ Đế thì có cần mua thêm Lục Đế không?
Không cần. Hai bộ chỉ khác nhau một đồng Đạo Quang và không có căn cứ nào nói bộ này hơn bộ kia. Nếu thích chuỗi dài hơn để treo cửa thì có thể mua, còn với ví hay quầy, bộ năm đồng sẵn có là đủ dùng.
Treo Lục Đế ở cửa ra vào chung cư có ảnh hưởng hàng xóm không?
Chuỗi treo phía trong căn hộ thì không ảnh hưởng gì. Nếu treo phía ngoài, nên giữ gọn, không để tua chạm lối đi chung và không gây tiếng va đập mỗi khi đóng mở cửa. Một số chung cư có quy định riêng về đồ treo ngoài cửa, bạn nên hỏi ban quản lý.
Đồng Đạo Quang trong bộ bị mờ chữ thì có sao không?
Chữ mờ thường do khuôn đúc đã mòn hoặc lớp hun phủ quá dày. Về tập quán thì không có gì phải lo, nhưng đó là dấu hiệu tay nghề kém. Nếu mới mua, bạn có thể đề nghị đổi đồng khác rõ nét hơn cho bộ được đều.
Có thể dùng chuỗi Lục Đế treo trong xe ô tô không?
Có người làm vậy, nhưng chuỗi sáu đồng có tua khá dài và nặng, đung đưa trước kính dễ che tầm nhìn và va vào kính khi phanh gấp. Nếu muốn mang trong xe, nên chọn dạng nhỏ đặt trong hộc đồ hoặc gắn vào chùm chìa khoá.
Có nên tự xâu Lục Đế từ sáu đồng rời không?
Hoàn toàn được và nhiều người thích tự làm. Chọn dây dù đỏ cỡ vừa lỗ vuông, xâu theo thứ tự niên hiệu, đan dây chéo giữa các đồng để chúng không xô lệch, thắt nút chặt và hơ đầu dây cho khỏi tở. Tự xâu còn giúp bạn chọn được từng đồng rõ nét.