Bắp cải phong thủy là một trong những vật phẩm khó lau nhất vì cấu tạo nhiều lớp lá chồng lên nhau, mỗi kẽ lá là một chỗ bụi đọng, và mép lá là phần mỏng dễ mẻ. Lau đúng cách cần ba thứ: quét khô trước khi lau ẩm, biết chất liệu của mình kỵ gì, và có sẵn cách xử lý khi lá bị sứt.
Bài này gom thành một quy trình dùng được cho mọi bắp cải, rồi đi vào từng chất liệu: ngọc và đá tự nhiên, đá nhuộm màu, bột đá phủ sơn, sứ men. Bắp cải đồng có cách chăm riêng theo từng loại bề mặt, đã có bài riêng nên ở đây chỉ nhắc ngắn. Phần cuối nói về sửa chữa và cất giữ khi chuyển nhà.
Bộ dụng cụ cần có
Không cần mua gì đắt tiền; phần lớn đồ dưới đây có sẵn trong nhà hoặc ở tiệm tạp hoá. Quan trọng là dùng riêng cho vật phẩm, không lẫn với khăn lau bếp có dầu mỡ:
- Cọ lông mềm loại cọ trang điểm phủ phấn hoặc cọ vẽ màu nước bản to, để quét bụi khô trong kẽ lá.
- Cọ nhỏ đầu nhọn loại cọ vẽ chi tiết, để quét quanh râu côn trùng, tai chuột, chân đế.
- Khăn sợi nhỏ hai cái: một khô, một để làm ẩm.
- Bóng thổi bụi bằng cao su loại dùng cho ống kính máy ảnh, thổi bụi khỏi kẽ sâu mà không chạm vào bề mặt.
- Tăm bông để lau ẩm từng kẽ nhỏ.
- Nước ấm và xà phòng trung tính như nước rửa chén pha thật loãng, chỉ dùng cho chất liệu chịu nước.
- Khăn dày gấp đôi lót mặt bàn khi lau, phòng món đồ trượt tay.
Không nên dùng: khăn giấy (để lại xơ trong kẽ lá), máy hút bụi đầu cứng, bàn chải đánh răng lông cứng, các loại nước lau kính có cồn hay amoniac, và máy rửa siêu âm cho món có vết nứt, đá nhuộm hay chi tiết gắn keo.
Quy trình lau chung cho mọi bắp cải
Trình tự dưới đây giữ cho bụi không bị đẩy sâu thêm vào kẽ lá, và giảm rủi ro làm rơi món đồ:
- Trải khăn dày lên mặt bàn, nhấc bắp cải bằng hai tay đỡ dưới gốc, tách khỏi đế gỗ nếu có.
- Dùng bóng thổi bụi thổi các kẽ sâu từ trên ngọn xuống, xoay món đồ để thổi hết các phía.
- Quét cọ lông mềm theo chiều lá từ ngọn xuống gốc; dùng cọ nhỏ cho các chi tiết như côn trùng, chuột, đồng xu.
- Chỉ khi chất liệu cho phép, lau ẩm bằng khăn vắt thật kỹ hoặc tăm bông nhúng nước pha xà phòng loãng, đi từng kẽ.
- Lau lại bằng khăn ẩm nước sạch để không đọng xà phòng, rồi thấm khô ngay bằng khăn khô.
- Để món đồ khô hẳn ở chỗ thoáng, không phơi nắng, rồi mới đặt lại vào đế.
- Lau luôn đế gỗ và chỗ bày; bụi trong lòng đế lâu ngày có thể làm xước gốc bắp cải.
Về tần suất: quét bụi khô hằng tuần là đủ cho món đặt trong nhà; lau ẩm khoảng vài tháng một lần hoặc khi thấy bẩn. Món ở quầy cửa hàng, quán ăn, nhà gần đường lớn cần quét thường xuyên hơn.
Chất liệu nào kỵ gì khi lau
Bảng gom những điều cần tránh với từng chất liệu. Khi không chắc món của mình là gì, cứ làm theo cột khắt khe nhất: quét khô và lau khăn ẩm vắt kỹ.
| Chất liệu | Lau ẩm được không | Kỵ | Lưu ý thêm |
|---|---|---|---|
| Phỉ thúy, nephrite tự nhiên | Được, nước ấm và xà phòng trung tính | Hoá chất mạnh, axit, nước nóng đột ngột | Món đã bơm nhựa (loại B) càng nên tránh hoá chất và nhiệt |
| Thạch anh nhuộm, đá nhuộm màu | Hạn chế, chỉ khăn ẩm | Cồn, nước tẩy, nắng gắt kéo dài | Màu nhuộm có thể phai hoặc loang |
| Serpentine | Được, nhẹ tay | Chà mạnh, khăn có hạt bụi cát | Mềm, dễ trầy |
| Bột đá phủ sơn | Chỉ khăn ẩm vắt kỹ | Ngâm nước, cồn, chà mạnh | Sơn và nhũ dễ bong ở mép |
| Sứ men | Được | Miếng cọ nồi, va đập | Viền vàng kim nhẹ tay |
| Gốm men nhiệt thấp | Được, lau nhanh | Ngâm lâu | Nước có thể ngấm qua chỗ men hở |
| Đồng các loại | Tuỳ bề mặt | Đánh bóng đồng giả cổ, chà mạnh đồng mạ | Xem bài riêng về bắp cải đồng |
Nếu món đồ là ghép nhiều chất liệu, ví dụ bắp cải đá có xu bột đá dán keo, hãy chăm theo chất liệu yếu nhất trong đó.
Bắp cải ở quầy cửa hàng, quán ăn: dầu mỡ và bụi đường
Bắp cải đặt ở quầy quán ăn, tiệm cà phê hay cửa hàng mặt đường gặp hai thứ mà món trong nhà ít gặp: hơi dầu mỡ từ bếp và bụi mịn từ xe cộ. Hai thứ này kết hợp với nhau tạo thành lớp bẩn dính, quét cọ khô không đi, và càng để lâu càng bám chặt vào kẽ lá, nhất là trên bề mặt sơn nhám của bột đá.
Với quầy như vậy, nên quét bụi khô hai ba lần mỗi tuần thay vì hằng tuần, để bụi chưa kịp hoà với dầu. Mỗi tháng một lần, lau ẩm bằng tăm bông nhúng nước ấm pha vài giọt nước rửa chén, đi từng kẽ, rồi lau lại nước sạch và thấm khô. Nước rửa chén pha loãng cắt dầu tốt mà nhẹ với hầu hết bề mặt; tránh các loại nước tẩy bếp mạnh vì chúng làm bong sơn, mờ men và phai đá nhuộm.
Chọn chỗ đặt cũng là một cách giữ sạch: càng xa bếp, xa cửa ra vào hướng ra đường, món đồ càng ít bám bẩn. Nếu có thể, đặt bắp cải trong một hộp kính nhỏ hay tủ có cửa kính trên quầy; khách vẫn nhìn thấy, còn bạn chỉ cần lau mặt kính hằng ngày. Với quán ăn, chất liệu sứ men hay đồng có lớp phủ bóng dễ chăm hơn hẳn bột đá nhám.
Màu phai, sơn bong, ố vàng: dấu hiệu và cách xử lý
Đá nhuộm màu để gần cửa sổ có nắng chiếu nhiều năm thường nhạt dần, nhất là phần lá xanh hướng ra phía nắng. Đây là quá trình không đảo ngược được bằng cách lau; cách duy nhất là phòng từ đầu, đặt món đồ ở chỗ không có nắng chiếu trực tiếp. Nếu đã phai, xoay mặt nhạt vào trong để mắt nhìn không thấy chênh lệch rõ.
Bột đá phủ sơn hay bong ở những chỗ hay bị chạm: mép lá, ngọn, tai chuột, cạnh đồng xu. Vết bong nhỏ có thể dặm lại bằng sơn acrylic cùng màu, dùng cọ đầu nhỏ, chấm từng lớp mỏng, để khô giữa các lớp. Với nhũ vàng, có loại bút nhũ dành cho đồ mỹ nghệ, nhưng màu thường lệch chút ít so với nhũ gốc, nên chỉ dặm chỗ nhỏ.
Ố vàng là chuyện hay gặp ở bột đá và resin để lâu năm, do keo ngả màu dưới ánh sáng và nhiệt. Lau không hết được vì màu đã nằm trong vật liệu. Bạn có thể chấp nhận vẻ cũ, hoặc nhờ thợ sơn lại toàn bộ nếu món đồ có giá trị kỷ niệm.
Với ngọc tự nhiên, bề mặt mờ đi sau nhiều năm thường là do lớp sáp đánh bóng mòn dần. Người làm nghề có thể đánh lại sáp; bạn không nên tự dùng sáp nến hay dầu ăn vì dễ bắt bụi và làm loang.
Sửa khi bắp cải bị mẻ, gãy chi tiết
Mẻ nhỏ ở mép lá. Với đá và sứ, vết mẻ nhỏ không có mảnh rời có thể để nguyên, chỉ cần mài nhẹ cạnh sắc bằng giấy nhám mịn cho an toàn khi cầm. Với bột đá, dặm một chút bột trét chuyên dụng rồi sơn cùng màu.
Mảnh gãy còn giữ được. Lau sạch hai mặt gãy, để khô, dùng keo epoxy hai thành phần loại trong suốt, bôi mỏng một mặt, ép khít, giữ cố định bằng băng dính giấy cho tới khi keo khô theo hướng dẫn. Cạo keo thừa khi keo còn dẻo, đừng đợi cứng hẳn.
Chi tiết dán rời bị bong. Côn trùng, đồng xu, thỏi vàng dán keo bị bong thì cạo sạch keo cũ ở cả hai mặt rồi gắn lại như trên. Keo cũ còn sót làm mối gắn mới không khít và dễ bong lại.
Vỡ nhiều mảnh hoặc món giá trị. Nên mang tới thợ phục chế đồ mỹ nghệ hay thợ sửa gốm sứ. Họ có keo pha màu, bột trét và kỹ thuật làm mối nối gần như không thấy. Tự sửa món ngọc giá trị dễ để lại vết keo vàng ố, làm giảm giá trị hơn là để nguyên.
Về quan niệm vật vỡ. Có người cho rằng vật phẩm sứt mẻ thì nên thay. Đây là quan niệm của một số người, không có quy định chung. Nhiều gia đình vẫn sửa và giữ món đồ cũ vì giá trị kỷ niệm; nếu muốn thay, món cũ có thể cất giữ trân trọng hoặc tặng lại người thích đồ mỹ nghệ.
Cất giữ và vận chuyển khi chuyển nhà
Chuyển nhà là lúc bắp cải dễ hỏng nhất. Gói từng món riêng: bọc giấy mềm hay vải quanh toàn bộ bắp cải, nhét giấy vò vào các kẽ lá lớn để đỡ mép lá, rồi quấn thêm một lớp màng xốp hơi. Chi tiết nhô ra như côn trùng, đuôi chuột cần thêm một lớp đệm riêng.
Đặt món đã gói vào hộp cứng, chèn kín các khoảng trống, để bắp cải đứng thẳng theo chiều gốc dưới nếu là dáng đứng. Đế gỗ gói riêng, đặt cùng hộp nhưng ngăn cách. Ghi rõ bên ngoài là đồ dễ vỡ và chiều đặt hộp. Nếu thuê dịch vụ chuyển nhà, tự mang những món giá trị bằng xe riêng thay vì xếp chung với đồ đạc nặng.
Khi tới nhà mới, đừng vội đặt bắp cải lên kệ ngay giữa lúc còn khiêng vác đồ đạc. Để nguyên trong hộp ở một góc an toàn, chờ khi kệ tủ đã cố định, đã lau sạch, mới mở ra kiểm từng món rồi bày. Nhiều món đồ hỏng không phải trên xe mà trong những giờ đầu dọn dẹp lộn xộn.
Khi cất lâu ngày, chọn chỗ khô ráo, tránh tầng hầm ẩm hay gác mái nóng. Không cất bột đá trong túi ni lông kín ở nơi nóng, vì hơi ẩm đọng lại có thể làm sơn phồng. Món đồng cất lâu nên lau khô và bọc giấy không axit nếu có, để chậm xỉn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên lau bắp cải phong thủy một lần?
Quét bụi khô bằng cọ mềm hằng tuần là đủ cho món đặt trong nhà. Lau ẩm vài tháng một lần hoặc khi thấy bẩn, nếu chất liệu cho phép. Món ở quầy cửa hàng, quán ăn, nhà gần đường lớn cần quét thường xuyên hơn.
Có thể rửa bắp cải ngọc dưới vòi nước không?
Ngọc tự nhiên nguyên khối không có vết nứt có thể rửa nhẹ bằng nước ấm và xà phòng trung tính, rồi lau khô ngay. Món có chi tiết dán keo, đá nhuộm hay món có vết nứt thì chỉ nên lau khăn ẩm vắt kỹ.
Bắp cải bột đá bị bong sơn có dặm lại được không?
Được, với vết bong nhỏ. Dùng sơn acrylic cùng màu và cọ đầu nhỏ, chấm từng lớp mỏng, để khô giữa các lớp. Nhũ vàng có bút nhũ cho đồ mỹ nghệ nhưng màu có thể lệch chút ít. Vết bong lớn nên nhờ thợ sơn lại.
Dùng keo gì để gắn lá bắp cải bị gãy?
Keo epoxy hai thành phần loại trong suốt là lựa chọn phổ biến cho đá, sứ và bột đá. Lau sạch, để khô hai mặt gãy, bôi mỏng, ép khít và cố định tới khi keo khô. Cạo keo thừa khi keo còn dẻo.
Bắp cải đá nhuộm bị phai màu có lấy lại được không?
Không lấy lại được bằng cách lau. Màu nhuộm phai do nắng là quá trình không đảo ngược. Cách tốt nhất là phòng từ đầu, đặt món đồ tránh nắng chiếu trực tiếp. Nếu đã phai, xoay mặt nhạt vào trong.
Có nên dùng máy rửa siêu âm cho bắp cải ngọc không?
Không nên với món có vết nứt, đá nhuộm, phỉ thúy đã xử lý hay chi tiết gắn keo, vì rung siêu âm có thể làm nứt rộng, tách keo hay bong lớp xử lý. Quét khô và lau ẩm nhẹ tay là đủ cho món bày.