Kim quy, tức rùa vàng, là tên gọi chung cho nhóm tượng rùa hoặc rùa đầu rồng được mạ, sơn hay đúc màu vàng, thường đứng trên đống tiền xu, ôm thỏi nguyên bảo hoặc ngậm đồng tiền trong miệng. Đây là nhóm mẫu hay được đặt ở quầy thu ngân, bàn làm việc của người kinh doanh, hoặc tặng nhau dịp khai trương, vì nó kết hợp ý nghĩa bền vững của rùa với các ký hiệu quen thuộc của lời chúc làm ăn.
Bài viết điểm qua từng mẫu trong nhóm này, giải thích các ký hiệu như đồng tiền, nén nguyên bảo, viên ngọc theo quan niệm phổ biến, rồi hướng dẫn cách chọn chất liệu và cỡ. Cần nói ngay từ đầu: đây là biểu tượng chúc phúc, không phải công cụ tạo ra doanh thu.
Tên gọi kim quy và câu chuyện rùa vàng trong văn hoá Việt
Chữ "kim quy" nghĩa đen là rùa vàng. Với người Việt, tên này gợi ngay tới truyền thuyết thần Kim Quy giúp An Dương Vương xây thành Cổ Loa và trao chiếc móng làm lẫy nỏ. Câu chuyện ấy là truyền thuyết dựng nước, mang ý nghĩa về sự che chở và lòng tin, khác hẳn với ý nghĩa làm ăn mà các mẫu kim quy hiện đại hướng tới.
Trên thị trường vật phẩm, "kim quy" thường chỉ đơn giản là tượng rùa màu vàng, có khi là rùa thường, có khi là long quy đầu rồng. Màu vàng được hiểu là màu của kim loại quý, của sự sung túc theo quan niệm chung ở nhiều nền văn hoá. Người bán ghép thêm đống tiền, thỏi nguyên bảo, đồng xu để nói rõ hơn lời chúc ấy.
Vì vậy, khi gặp một sản phẩm tên kim quy, bạn nên tách bạch hai chuyện: câu chuyện văn hoá về rùa thần là phần di sản, nên được kể đúng và tôn trọng; còn mẫu tượng rùa vàng trên đế tiền là một món đồ trang trí mang lời chúc. Không nên trộn hai chuyện để tạo cảm giác món đồ có "phép" từ truyền thuyết.
Nếu bạn mua kim quy để kể cho con cháu nghe về rùa thần Cổ Loa, hãy chọn mẫu rùa thường dáng hiền, không đống tiền, không nén vàng, cho đúng tinh thần câu chuyện dựng nước. Còn nếu mục đích là món bày ở quầy hàng với lời chúc buôn bán thuận lợi, các mẫu cưỡi tiền, ôm nén ở phần dưới sẽ hợp hơn. Tách mục đích ngay từ đầu giúp bạn đọc mô tả sản phẩm tỉnh táo hơn.
Các mẫu trong nhóm rùa vàng và ký hiệu đi kèm
Mỗi mẫu dưới đây thêm một ký hiệu vào hình tượng rùa. Cách hiểu được ghi theo quan niệm phổ biến trong giới bán và chơi vật phẩm.
| Mẫu | Hình dáng | Ký hiệu thêm vào | Cách hiểu phổ biến |
|---|---|---|---|
| Rùa cưỡi tiền | Rùa đứng hoặc bò trên đống đồng xu lỗ vuông | Đồng tiền cổ | Tiền bạc đến đều đặn, chậm mà chắc |
| Rùa ôm nén | Rùa ôm hoặc cõng thỏi nguyên bảo hình thuyền | Nén nguyên bảo | Tích luỹ, giữ của |
| Rùa ngậm đồng xu | Miệng rùa hoặc rồng ngậm một đồng tiền | Đồng xu trong miệng | Đưa lộc vào, hay đặt đầu hướng vào trong |
| Long quy đế tiền | Rùa đầu rồng trên đế sóng nước rải đồng tiền | Sóng nước và tiền | Kết hợp uy thế và lời chúc làm ăn |
| Rùa vàng trơn | Rùa mạ vàng không thêm ký hiệu | Chỉ có màu vàng | Sự quý giá, bền vững, dễ đặt nhiều chỗ |
Nếu bạn đặt ở nơi tiếp khách trang trọng như phòng họp, mẫu rùa vàng trơn hoặc long quy đế sóng nước thường thanh lịch hơn mẫu có đống tiền lớn. Với quầy bán hàng nhỏ, mẫu cưỡi tiền cỡ nhỏ lại hợp không khí buôn bán và được nhiều chủ cửa hàng ưa chuộng.
Lớp vàng trên tượng là gì: đọc mô tả cho đúng
Mạ điện màu vàng. Phổ biến nhất ở tượng đồng hoặc hợp kim: một lớp kim loại màu vàng rất mỏng được phủ lên bề mặt bằng điện hoá. Bóng đẹp lúc mới, nhưng sẽ mòn ở các điểm hay chạm tay như đầu, mai sau thời gian dài.
Sơn nhũ vàng. Dùng nhiều ở tượng bột đá, resin. Sơn nhũ có ánh kim nhưng không bóng như mạ, dễ trầy khi lau bằng khăn thô hoặc khi va vào vật cứng. Ưu điểm là sửa lại được bằng cách dặm sơn.
Dát hoặc thếp vàng lá. Kỹ thuật thủ công dán lá vàng mỏng lên bề mặt đã xử lý sơn ta hoặc keo. Hiệu ứng ấm, sang, nhưng rất kỵ nước và cọ xát. Người bán nên ghi rõ hàm lượng và loại vàng lá nếu dùng tên gọi này.
Đồng thau đánh bóng. Bản thân đồng thau đã có màu vàng, đánh bóng lên rất giống vàng. Đây là đồng chứ không phải vàng; theo thời gian sẽ xỉn sẫm lại và cần đánh bóng định kỳ.
Đá màu vàng. Một số kim quy được tạc từ đá có màu vàng như hoàng long ngọc, thạch anh vàng, mắt hổ. Màu nằm trong đá chứ không phải lớp phủ, nên không bong tróc, nhưng cần hỏi rõ đá tự nhiên hay đã nhuộm.
Đặt rùa vàng ở quầy và bàn làm việc
Ở quầy thu ngân, nhiều chủ cửa hàng đặt kim quy ở góc quầy phía trong, gần máy tính tiền hoặc ngăn kéo đựng tiền, đầu rùa hướng vào trong hoặc hướng về phía người đứng quầy, theo cách hiểu "đưa vào chứ không đưa ra". Có người lại cho đầu hướng ra cửa để "đón khách". Hai cách hiểu cùng tồn tại; chủ cửa hàng chọn cách nào thấy thuận là được.
Về thực tế, quầy là nơi đông tay qua lại, tượng nên nhỏ gọn, đế rộng, đặt cách mép quầy đủ xa để khách không quệt rơi khi đặt hàng hay ký hoá đơn. Tượng mạ vàng đặt gần chỗ hay cầm tiền sẽ mòn lớp mạ nhanh hơn do tiếp xúc tay ẩm, nên chọn chỗ ít bị chạm.
Trên bàn làm việc, kim quy thường được đặt phía bên tay trái hoặc góc bàn phía trước. Một tượng nhỏ, tinh tế, có lời chúc kèm theo là đủ; bày quá nhiều tượng vàng trên bàn dễ tạo cảm giác phô trương với đồng nghiệp và đối tác. Nếu bàn của bạn đặt trong không gian mở, hãy chọn mẫu kín đáo như rùa vàng trơn.
Ở nhà, kim quy có thể đặt trên kệ phòng khách, tủ trang trí. Có gia đình đặt cạnh bàn thờ Thần Tài; nếu làm vậy, hãy đặt ở kệ bên cạnh, giữ mặt bàn thờ theo nếp riêng của gia đình, không chen tượng trang trí lên trên.
Những hiểu lầm hay gặp về rùa vàng
"Càng nhiều tiền dưới chân càng tốt." Đống tiền to chỉ làm tượng rườm rà, khó lau và chiếm chỗ. Một mẫu cân đối, gọn gàng thường đẹp hơn và hợp với nhiều không gian hơn một mẫu chất đầy đồng xu.
"Rùa vàng phải đặt hướng Bắc mới đúng." Rùa trong phong thủy gắn với phương Bắc qua hình tượng Huyền Vũ, nên có người khuyên đặt ở hướng này. Đây là một cách hiểu, không phải điều kiện bắt buộc. Trên quầy hay bàn làm việc, chỗ đặt hợp lý về an toàn và tầm nhìn quan trọng hơn hướng la bàn.
"Tượng phai màu là điềm xấu." Lớp mạ mòn, sơn nhũ bạc là chuyện vật liệu lão hoá bình thường do tay chạm, nắng và độ ẩm. Bạn có thể làm mới lớp phủ, chuyển tượng sang chỗ khác hoặc thay tượng mới nếu muốn, không cần lo lắng.
"Mua kim quy thì phải đi kèm thiềm thừ, tỳ hưu." Không có quy định nào như vậy. Nhiều quầy bày cả bộ linh vật cho vui mắt, nhưng bày một con rùa đơn lẻ cũng hoàn toàn bình thường. Bày quá nhiều linh vật trên một mặt quầy nhỏ còn làm rối mắt khách hàng.
Chọn một tượng rùa vàng cho đúng nhu cầu
Để không mua phải món chỉ đẹp lúc mới, bạn có thể đi qua các bước sau:
- Xác định chỗ đặt: quầy đông người, bàn làm việc, kệ phòng khách hay làm quà. Mỗi chỗ hợp một mẫu và một cỡ khác nhau.
- Hỏi rõ lớp vàng là mạ điện, sơn nhũ, thếp vàng lá hay chính là màu của đồng thau, đá.
- Xem kỹ các điểm nhô cao như đầu, mai, mép thỏi nguyên bảo: lớp vàng có đều, có vết rỗ, bong hay không.
- Lật đáy kiểm chất liệu lõi: đồng đặc, đồng rỗng, hợp kim, bột đá hay resin.
- Với mẫu ngậm đồng xu, kiểm đồng xu gắn chặt hay rời; đồng xu rời dễ mất, gắn chặt dễ gãy nếu bị cạy.
- Hỏi cách lau phù hợp với lớp vàng, ghi nhớ hoặc ghi lại để dặn người dùng.
Mẫu càng có nhiều chi tiết vàng nhỏ, càng cần cẩn thận khi lau. Với quà khai trương, đóng hộp kèm một miếng khăn mềm và lời dặn lau khô là chi tiết nhỏ nhưng người nhận sẽ thấy chu đáo.
Lau và giữ lớp vàng trên tượng rùa
Lau khô là chính. Dùng khăn sợi nhỏ mềm lau bụi nhẹ nhàng theo một chiều. Với kẽ đồng tiền, kẽ chân, dùng cọ lông mềm quét trước khi lau.
Tránh hoá chất tẩy rửa. Nước lau kính, cồn mạnh, chanh, giấm có thể làm mờ hoặc bong lớp mạ, lớp sơn nhũ. Nếu bám dầu tay, chỉ dùng khăn hơi ẩm với nước sạch rồi lau khô ngay.
Không dùng xi đánh đồng cho tượng mạ. Xi đánh đồng có hạt mài, hợp với đồng thau trần, nhưng sẽ mài mất lớp mạ mỏng. Hỏi người bán xem tượng của bạn là đồng trần hay đồng mạ trước khi đánh bóng.
Tránh nắng gắt và độ ẩm cao. Nắng chiếu trực tiếp làm sơn nhũ bạc màu, độ ẩm cao làm lớp mạ trên lõi hợp kim nổi đốm. Quầy sát cửa kính hướng Tây là chỗ nên cân nhắc.
Đỡ tượng từ đáy khi nhấc. Đừng nhấc rùa bằng cách nắm đầu rồng hay mép thỏi nguyên bảo, vì đó là những phần mỏng, dễ gãy và cũng là chỗ lớp vàng mòn nhanh nhất do mồ hôi tay. Hai tay đỡ đáy, đặt xuống nhẹ nhàng trên tấm lót mềm.
Cất đúng cách khi dọn quầy. Khi sửa sang cửa hàng hay chuyển chỗ, bọc tượng bằng khăn mềm rồi lớp xốp, để riêng một hộp, không xếp chung với đồ kim loại khác dễ cọ xước lớp mạ.
Câu hỏi thường gặp
Kim quy có phải là rùa đầu rồng không?
Không nhất thiết. Kim quy nghĩa là rùa vàng, có thể là rùa thường hoặc long quy đầu rồng, miễn có màu vàng. Khi mua, hãy xem hình dáng đầu để biết đó là rùa thường hay long quy, vì mô tả sản phẩm đôi khi dùng hai tên lẫn nhau.
Rùa cưỡi tiền nên đặt đầu hướng vào hay ra?
Có hai cách hiểu: đầu hướng vào trong là đưa lộc vào, đầu hướng ra cửa là đón khách. Cả hai đều là quan niệm dân gian, không có cách nào được coi là bắt buộc. Bạn chọn theo cách gia đình hoặc cửa hàng mình thấy thuận.
Tượng rùa mạ vàng có phải bằng vàng thật không?
Phần lớn không phải. Đa số là đồng hoặc hợp kim mạ một lớp màu vàng rất mỏng, hoặc bột đá sơn nhũ. Nếu người bán nói có vàng thật, hãy yêu cầu ghi rõ loại vàng, hàm lượng và phần nào có vàng trên hoá đơn.
Đặt rùa vàng ở quầy có giúp buôn bán đắt hàng không?
Không có cơ sở nào để khẳng định điều đó. Rùa vàng là món trang trí mang lời chúc, giúp chủ quán thấy vui mắt, yên tâm. Việc buôn bán phụ thuộc vào hàng hoá, giá cả, cách phục vụ và vị trí cửa hàng.
Lớp mạ vàng bị mòn có sửa được không?
Có thể. Tượng đồng mạ có thể mang tới thợ mạ để làm lại lớp phủ; tượng bột đá sơn nhũ có thể dặm sơn ở chỗ trầy. Kết quả phụ thuộc tay nghề thợ, nên hỏi kỹ trước, nhất là với tượng có nhiều chi tiết nhỏ.
Tặng rùa vàng dịp khai trương cần lưu ý gì?
Nên chọn cỡ vừa với quầy hoặc bàn của người nhận, đóng hộp chắc và kèm lời dặn lau khô. Lời chúc nên nhẹ nhàng như chúc buôn bán thuận lợi, bền lâu, tránh nói như thể món quà quyết định chuyện làm ăn.