Lời kiêng "không cho mượn vật phẩm phong thủy" có hai lớp: lớp quan niệm cho rằng cho mượn là để "lộc" của nhà mình đi theo món đồ, và lớp thực tế là tượng, quả cầu đá, la kinh rất dễ vỡ, lệch, thất lạc phụ kiện khi rời khỏi chỗ quen. Lớp thứ nhất tuỳ niềm tin từng nhà. Lớp thứ hai thì ai cũng gặp, kể cả người không tin gì.
Chuyện mượn đồ bày thường đến rất tự nhiên: người quen sắp khai trương muốn mượn đôi tỳ hưu cho quầy đỡ trống, đứa em cần quả cầu thạch anh để chụp ảnh bán hàng, ông chú muốn cầm la kinh đi xem đất. Bạn ngại từ chối, nhưng cũng lấn cấn vì nghe người lớn dặn "đồ đã bày thì đừng cho ai mượn". Bài này tách từng lý do ra để bạn tự quyết, và nếu quyết cho mượn thì làm sao để món đồ về nguyên vẹn.
Lời kiêng cho mượn vật phẩm từ đâu ra
Tục kiêng cho mượn không riêng gì vật phẩm phong thủy. Người buôn bán xưa ngại cho mượn tiền, cho mượn đồ vào đầu tháng, đầu năm, vì sợ "mở hàng" bằng việc đưa của ra khỏi nhà. Khi vật phẩm phong thủy phổ biến, lời kiêng ấy được gán sang những món mang ý nghĩa chiêu tài như tỳ hưu, thiềm thừ, bắp cải ngọc: món đồ được coi là "giữ lộc" cho nhà, đem cho người khác mượn thì giống như cho mượn chính cái lộc.
Một nhánh khác của lời kiêng gắn với tập quán khai quang. Nhà nào đã làm lễ khai quang cho tượng hay cho quả cầu đá thường coi món đó đã "thuộc về" gia chủ, có người còn dặn không để người lạ cầm nắm. Theo cách nghĩ này, đồ đi một vòng nhà khác rồi về thì phải làm lại lễ hoặc ít nhất là lau sạch, tẩy uế theo nếp nhà.
Cũng cần nói rõ: không có sách vở thống nhất nào quy định "vật phẩm cho mượn sẽ mất linh". Đây là lời truyền miệng, mỗi vùng mỗi nhà giữ một mức. Có gia đình cho mượn thoải mái, có gia đình tuyệt đối không. Cả hai đều không sai; điều đáng làm là hiểu vì sao mình giữ, để không biến một lời kiêng thành cái cớ làm mất lòng người thân.
Món nào dễ hỏng nhất khi cho mượn
Rủi ro thực tế khác nhau theo loại vật phẩm. Bảng dưới gom những món hay bị hỏi mượn và chuyện thường xảy ra khi chúng rời nhà.
| Vật phẩm | Chuyện hay xảy ra khi cho mượn | Vì sao |
|---|---|---|
| Quả cầu thạch anh, cầu đá | Mẻ, nứt chân chim, lăn rơi khỏi đế | Cầu tròn không đứng vững nếu thiếu đế; đá cứng nhưng giòn, va cạnh bàn là mẻ |
| Tượng bột đá sơn màu, mạ vàng | Bong sơn, trầy lớp mạ, gãy sừng, gãy đuôi | Lớp phủ mỏng; các chi tiết nhô ra là phần yếu nhất |
| Tượng đồng | Dấu vân tay để lại vết xỉn, móp đế rỗng | Mồ hôi tay có muối làm đồng ngả màu; tượng đúc rỗng lòng dễ móp khi rơi |
| La kinh, la bàn | Kim lệch, kim dính, trầy mặt kính | Để gần nam châm, loa, điện thoại hoặc bị rơi làm hỏng trục kim |
| Cây đá quý, bonsai đá | Rụng lá đá, cong cành, tuột dây | Lá đá gắn bằng dây kim loại mảnh, rung xóc khi chở là rơi |
| Vòng đá, chuỗi hạt bày kèm | Đứt dây, lẫn hạt, mất hạt chặn | Dây chun lão hoá; người mượn không biết cách tháo đeo |
Nhìn bảng này sẽ thấy vì sao nhiều người dù không tin chuyện "mất lộc" vẫn ngại: món đồ bày lâu năm đã quen chỗ, có đế, có hộp, có cách lau riêng. Rời khỏi điều kiện ấy, khả năng hỏng tăng lên rõ, mà người mượn thường không cố ý.
Những rủi ro thực tế ít ai nghĩ tới
Thất lạc phụ kiện. Đế gỗ của quả cầu, hộp lót nhung của la kinh, túi gấm đựng tượng nhỏ là những thứ hay bị bỏ quên ở nhà người mượn. Thiếu đế thì quả cầu không bày được, thiếu hộp thì cất đi dễ trầy, mà đặt làm lại một chiếc đế vừa khít không phải chuyện nhanh.
Lẫn đồ. Tỳ hưu bột đá, thiềm thừ đồng cỡ nhỏ trông khá giống nhau giữa các nhà. Khi người mượn có sẵn một món na ná, trả nhầm là chuyện có thật, nhất là sau dịp khai trương đông người phụ dọn.
Thay đổi tình trạng mà không ai biết. Một vết mẻ nhỏ ở đáy tượng, một chỗ bong sơn sau tai thiềm thừ thường không ai thấy ngay. Khi phát hiện thì đã khó nói là hỏng lúc nào, ở đâu, và câu chuyện dễ thành khó xử.
Áp lực tình cảm. Món đồ có thể là quà của cha mẹ, kỷ niệm ngày cưới hay đồ người thân để lại. Hỏng một món mua ngoài chợ thì mua lại được; hỏng món mang kỷ niệm thì không có cách bù. Đây thường là lý do thật sự sau câu "nhà mình kiêng cho mượn".
Từ chối khéo mà không phải nói "nhà kiêng"
Lấy lời kiêng ra làm lý do đôi khi khiến người hỏi mượn thấy mình bị coi là "xui". Có vài cách nói nhẹ hơn mà vẫn thật:
- Nói thẳng về chuyện dễ vỡ: "Quả cầu này nặng mà hay lăn, chị sợ chở xe máy dọc đường va mất", rồi gợi ý cách khác thay vì chỉ nói không.
- Nhận đem tới giúp và mang về: nếu là dịp khai trương một ngày, bạn có thể tự mang món đồ tới, bày giúp, cuối buổi mang về. Người hỏi vẫn có thứ để bày, bạn giữ được đồ trong tay.
- Gợi ý món thay thế phù hợp hơn: người cần chụp ảnh bán hàng thường chỉ cần một món nhỏ, nhẹ; người mở quầy cần một đôi tượng chắc chắn để lâu dài. Chỉ cho họ cách chọn mẫu, chất liệu, kích thước hợp chỗ đặt có khi giúp được nhiều hơn là cho mượn.
- Nói về kỷ niệm: "Đôi tỳ hưu này bố mẹ mua lúc nhà mới dọn về, mình giữ kỹ lắm" là câu ít ai giận.
- Tránh hứa lửng: "để xem đã" rồi im lặng làm người hỏi chờ. Nếu không muốn, từ chối sớm và rõ là cách lịch sự nhất.
Nếu trong nhà có người lớn giữ lời kiêng, bạn cứ nói thật "ông bà nhà mình dặn không cho mượn đồ bày". Phần lớn người Việt hiểu và tôn trọng nếp nhà khác, miễn là bạn nói với giọng nhã nhặn, không ám chỉ người hỏi mang điều gì không hay.
Nếu quyết cho mượn: làm theo thứ tự này
Khi đã đồng ý, vài việc nhỏ trước và sau giúp món đồ quay về nguyên vẹn và giữ được tình cảm hai bên.
- Chụp ảnh món đồ từ bốn phía và đáy, kể cả đế, hộp. Gửi luôn cho người mượn để cả hai cùng biết tình trạng lúc giao.
- Gói đúng cách: tượng bọc khăn mềm rồi bọc xốp hơi, các chi tiết nhô (sừng, đuôi, tay cầm) chèn thêm giấy; quả cầu tháo khỏi đế, đặt vào hộp có lót; la kinh để trong hộp, tránh xa loa và điện thoại.
- Dặn ngắn gọn cách đặt và cách lau: đồ bột đá không lau nước nhiều, đồ đồng không cầm tay trần lâu, quả cầu phải có đế.
- Hẹn ngày trả cụ thể. Một câu "dùng xong tuần sau em mang qua nhé" rõ ràng hơn "khi nào xong thì trả".
- Khi nhận lại, mở gói ngay trước mặt người trả, đối chiếu với ảnh. Thiếu đế hay có vết mẻ thì nói luôn, nhẹ nhàng, lúc đó dễ giải quyết hơn để vài hôm.
- Lau sạch rồi mới đặt về chỗ cũ. Nhà nào có nếp tẩy uế hay làm lễ lại sau khi đồ đi xa thì làm theo nếp nhà; không có nếp ấy thì một lượt lau khô bằng khăn mềm là đủ.
Với la kinh và la bàn, sau khi nhận lại nên đặt trên mặt bàn phẳng, xa đồ điện, xem kim có quay nhẹ và dừng ổn định không. Kim đứng sai rõ hoặc dính trục thì nên mang tới thợ hoặc nơi bán để kiểm tra trước khi dùng tiếp.
Đi mượn đồ của người khác thì giữ phép thế nào
Đổi vị trí lại một chút: nếu chính bạn là người hỏi mượn, hiểu được những lo ngại trên sẽ giúp lời nhờ dễ được nhận lời hơn. Nói rõ mượn để làm gì, trong bao lâu, đem đi đâu. Người cho mượn yên tâm hơn nhiều khi biết món đồ chỉ nằm trên quầy ba ngày ở ngay trong phường, chứ không phải chở đi tỉnh khác.
Đến lấy tận nơi thay vì nhờ giao. Mang theo hộp, khăn bọc, giấy chèn của mình, tự gói trước mặt chủ đồ. Trong thời gian mượn, đặt món đồ ở chỗ không có trẻ nhỏ chạy nhảy, không sát mép bàn, không gần bếp hay quạt mạnh. Đừng tự ý lau bằng hoá chất hay đánh bóng "cho đẹp"; nhiều lớp mạ, lớp sơn chỉ cần một lần chà mạnh là mất.
Trả đúng hẹn, trả kèm đủ phụ kiện, và nếu có sơ suất thì nói trước khi chủ phát hiện. Một lời xin lỗi kèm đề nghị sửa hoặc đền bằng món tương đương giữ được tình cảm tốt hơn mọi lời giải thích sau. Nhiều nhà có nếp cảm ơn bằng chút quà nhỏ khi trả đồ mượn; đó là phép lịch sự, không phải "chuộc lộc".
Khi người nhà tin lời kiêng còn bạn thì không
Chuyện cho mượn đồ bày hay thành bất đồng giữa hai thế hệ. Người trẻ thấy đồ để đó cũng để, cho người quen mượn vài hôm thì có sao. Người lớn thì lo, nhất là khi món đồ do chính họ mua, đã khai quang hoặc bày từ ngày dọn nhà.
Cách nhẹ nhàng là tôn trọng người đã mua và đã giữ món đồ ấy. Nếu bố mẹ không muốn cho mượn, việc của bạn là tìm cách khác giúp người quen, không phải thuyết phục bố mẹ bỏ niềm tin. Ngược lại, nếu món đồ là của bạn, bạn có quyền quyết, nhưng nên báo trước cho người lớn trong nhà để không ai bất ngờ khi thấy kệ trống.
Có một điểm cả hai bên thường đồng ý được: những rủi ro thực tế về vỡ, lệch, mất đế là có thật. Bắt đầu câu chuyện từ chỗ đó thay vì từ chỗ "tin hay không tin" sẽ dễ đi tới cách làm chung, chẳng hạn chỉ cho mượn món ít giá trị kỷ niệm, hoặc tự mang tới bày giúp rồi mang về trong ngày.
Nếu muốn có một món dành riêng để cho mượn hoặc mang đi trưng bày sự kiện, chọn loại ít chi tiết nhô ra, chất liệu bền, có đế liền. Xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn được món hợp với việc mang đi mang về.
Câu hỏi thường gặp
Cho mượn tỳ hưu có bị mất lộc không?
Đó là lời truyền dân gian, không có quy định thống nhất nào. Nhiều nhà vẫn cho mượn và không thấy khác gì. Điều chắc chắn hơn là tỳ hưu bột đá, đồng hay đá đều có thể sứt, bong sơn, xỉn màu khi bị chở đi chở lại, nên cân nhắc theo tình trạng món đồ.
Đồ đã khai quang có được cho mượn không?
Tuỳ nếp từng nhà. Có gia đình coi đồ đã khai quang là của riêng gia chủ, không để người khác cầm; có gia đình chỉ lau sạch khi đồ về. Nếu bạn theo nếp có khai quang, hỏi lại người lớn hoặc người đã hướng dẫn làm lễ trong nhà để giữ cho nhất quán.
Cho mượn la kinh đi xem đất cần dặn gì?
Dặn để la kinh trong hộp, tránh xa loa, nam châm, điện thoại và các vật bằng sắt khi đặt đo. Không thả rơi, không để dưới nắng gắt lâu trong xe. Khi nhận lại, đặt trên mặt phẳng xem kim quay và dừng ổn định không trước khi cất.
Người mượn làm vỡ vật phẩm thì xử lý sao cho êm?
Xem mức hỏng trước: vết mẻ nhỏ ở đế có thể sửa, gãy chi tiết thì nhờ thợ gắn, vỡ hẳn thì bàn chuyện thay món tương đương. Nói chuyện sớm, nhẹ nhàng, có ảnh tình trạng lúc giao sẽ giúp hai bên dễ thống nhất hơn rất nhiều.
Có nên cho mượn vật phẩm vào đầu năm, đầu tháng không?
Người buôn bán xưa ngại đưa đồ ra khỏi nhà vào đầu năm, đầu tháng, và lời kiêng này vẫn còn ở nhiều gia đình. Nếu nhà bạn giữ nếp ấy, hẹn người mượn sang ngày khác cũng là cách ổn, miễn nói rõ lý do bằng giọng nhã nhặn.
Mượn vật phẩm về bày có cần làm lễ gì không?
Không có nghi thức bắt buộc. Người mượn chỉ cần đặt món đồ ở chỗ chắc chắn, sạch sẽ, không tự lau bằng hoá chất, và trả đúng hẹn kèm đủ phụ kiện. Nếu nhà bạn có nếp riêng thì làm theo, nhưng không nên bày vẽ thêm việc tốn kém.