Khuyên tai phong thủy dạng hình thường gặp nhất là hồ lô, đồng xu lỗ vuông, hoa sen, cá chép và tỳ hưu; mỗi hình mang một ý nghĩa biểu tượng trong văn hoá Á Đông, phần lớn bắt nguồn từ cách chơi chữ đồng âm hoặc từ đồ vật quen thuộc trong đời sống xưa. Hiểu nguồn gốc giúp bạn chọn hình theo câu chuyện mình thích, thay vì theo lời quảng cáo "mang tài lộc".
Với người đeo, hình chạm còn là chuyện kỹ thuật. Khuyên tai hình nhỏ chỉ chừng một đốt ngón tay, nên đúc khuôn kỹ hay vội, chạm tay hay ép máy, mạ dày hay mỏng đều hiện rõ khi soi gần. Bài này đi qua từng hình phổ biến, rồi chỉ ra những chỗ cần nhìn để biết một đôi khuyên hình được làm cẩn thận đến đâu.
Hồ lô: chiếc bầu đựng và lối chơi chữ
Hồ lô là quả bầu nậm thắt eo, ngày xưa được phơi khô làm vật đựng nước, rượu, thuốc. Trong truyền thuyết Bát Tiên phổ biến ở Trung Hoa và được kể lại ở Việt Nam, Lý Thiết Quải thường được vẽ mang một chiếc hồ lô bên người. Từ hình ảnh vật đựng, hồ lô được gán ý "chứa giữ" những điều tốt lành. Trong tiếng Quan thoại, chữ hồ lô đọc gần giống chữ "phúc lộc", nên hình hồ lô còn mang thêm ý chúc phúc theo lối chơi chữ đồng âm, rất thường gặp trong biểu tượng Á Đông.
Trên khuyên tai, hồ lô hợp với hoa tai thả vì dáng thắt eo tự nhiên có chỗ để treo. Hồ lô nhỏ chạm từ đá (mã não, ngọc, thạch anh) có trọng lượng đáng kể hơn hồ lô bạc rỗng; một chiếc hồ lô ngọc dài chừng 15 mm cộng móc có thể nặng vài gam. Hồ lô bạc thường được đúc rỗng hoặc dập hai nửa rồi hàn lại, nhẹ hơn nhiều.
Chi tiết đáng soi trên hồ lô là phần cuống và dây buộc eo. Hồ lô chạm kỹ có cuống rõ, eo thắt mềm, có khi khắc thêm sợi dây quấn. Hồ lô làm vội thì eo thắt cứng, hai bầu không cân, cuống chỉ là một chấm kim loại. Hai chiếc trong đôi nên có dáng bầu giống nhau, vì lệch dáng nhìn rất rõ khi treo hai bên mặt.
Đồng xu lỗ vuông: tiền xưa trên dái tai
Đồng tiền tròn có lỗ vuông ở giữa là hình dáng tiền kim loại đã lưu hành rất lâu ở Trung Hoa, Việt Nam và nhiều nước trong vùng. Lỗ vuông có công dụng thực tế là xâu tiền thành chuỗi. Về sau, người ta hay gắn hình tròn ngoài, vuông trong với quan niệm cổ "trời tròn đất vuông". Vì là tiền, hình đồng xu trên vật phẩm gắn với mong muốn đủ đầy trong làm ăn theo cách hiểu dân gian.
Khuyên tai đồng xu thường là bản thu nhỏ, đường kính khoảng 8–15 mm, đúc bằng bạc, đồng hoặc hợp kim mạ vàng. Mặt đồng xu thật xưa có bốn chữ Hán quanh lỗ vuông ghi niên hiệu. Đồ trang sức hiện nay thường dập chữ cách điệu hoặc chữ chúc phúc; bạn không cần đọc được chữ để đeo, nhưng nếu thích đồ có câu chuyện, có thể hỏi người bán chữ trên đó là gì. Tránh mua với giá cao những món quảng cáo là "tiền cổ thật" làm khuyên tai, vì việc kiểm định tiền cổ cần người chuyên môn.
Chỗ cần soi là độ sắc của chữ dập và mép đồng xu. Đúc khuôn tốt thì nét chữ rõ, mép tròn đều; đúc vội thì nét nhoè, có gờ kim loại thừa ở mép (thợ gọi là ba via). Gờ thừa này vừa xấu vừa có thể cào vào cổ, vướng tóc. Lỗ vuông giữa đồng xu cũng phải vuông vức, cạnh không sắc.
Các hình khác hay gặp và ý nghĩa theo dân gian
Ngoài hồ lô và đồng xu, quầy khuyên tai phong thủy còn nhiều hình khác. Bảng dưới ghi ý nghĩa thường được nhắc và lưu ý chế tác khi làm thành khuyên tai cỡ nhỏ:
| Hình | Ý nghĩa thường được nhắc | Hợp kiểu khuyên | Lưu ý chế tác |
|---|---|---|---|
| Hoa sen | Thanh khiết, vươn lên từ bùn; quen thuộc trong văn hoá Việt | Nụ phẳng, hoa tai thả nhỏ | Cánh mảnh dễ cong, dễ móc tóc; xem độ dày cánh |
| Cá chép | Cá chép vượt vũ môn, chí tiến thủ | Hoa tai thả, khoen treo cá | Vảy chạm rõ hay chỉ là gạch ngang; đuôi có cạnh sắc không |
| Tỳ hưu | Linh vật giữ của theo quan niệm buôn bán | Nụ, hoa tai thả nhỏ | Đầu, sừng, đuôi nhỏ dễ mờ nét khi mạ dày |
| Nút thắt dây tết | Sự gắn bó, nối dài; xuất hiện trong nhiều biểu tượng trang trí Á Đông | Nụ, khoen | Đường đan phải liền, không hở mối hàn |
| Hoa mai, hoa đào | Mùa xuân, khởi đầu năm mới | Nụ năm cánh | Nhuỵ đính đá có thể rơi; kiểm chấu giữ |
| Cỏ bốn lá | Biểu tượng may mắn gốc phương Tây, nay phổ biến | Nụ phẳng | Hay làm từ vỏ ốc, đá xanh dán keo; kiểm keo |
Ý nghĩa trong bảng là cách hiểu biểu tượng, không phải công dụng. Chọn hình nào là chuyện gu và câu chuyện bạn thích. Một đôi hoa sen bạc nhỏ đeo hằng ngày có ý nghĩa với người thích sự giản dị không kém gì một đôi tỳ hưu vàng.
Soi chi tiết một đôi khuyên hình trước khi mua
Khuyên tai hình nhỏ dễ giấu lỗi chế tác. Năm bước dưới đây không cần dụng cụ chuyên môn, chỉ cần ánh sáng tốt và một chiếc kính lúp nhỏ nếu có:
- Đặt hai chiếc úp mặt cạnh nhau, rồi lật ngửa cạnh nhau. Hai chiếc phải là ảnh gương của nhau hoặc giống hệt nhau, không lệch kích thước, không lệch góc nghiêng của hình.
- Nhìn mặt sau. Hàng đúc rỗng có mặt sau lõm, hàng đặc thì phẳng hoặc có chữ ký hiệu kim loại. Mặt sau rỗng không phải lỗi, nhưng mép rỗng phải được mài nhẵn, không sắc.
- Lướt đầu ngón tay quanh mép hình. Mọi chỗ cấn tay đều sẽ cấn vào cổ, vướng vào tóc và vải. Mép tốt trơn đều như được mài bóng.
- Kiểm điểm nối giữa hình và chốt hoặc móc. Đây là chỗ chịu lực nhiều nhất. Mối hàn phải liền, không có lỗ nhỏ hay vết keo vàng tràn ra.
- Với hàng mạ vàng, nhìn chỗ lõm sâu của hình chạm (khe vảy cá, kẽ cánh hoa). Lớp mạ mỏng thường để lộ màu kim loại nền ở các khe này trước khi mòn ở mặt phẳng.
Nếu đôi khuyên có chữ khắc hoặc chữ dập, nét chữ rõ ở cả hai chiếc là dấu hiệu khuôn còn mới và đúc cẩn thận. Chữ nhoè ở một chiếc, rõ ở chiếc kia cho thấy hai chiếc có thể đến từ hai lần đúc khác nhau.
Chất liệu và trọng lượng của khuyên hình
Bạc 925 đúc. Đây là chất liệu phổ biến nhất cho khuyên hình vì dễ đúc chi tiết nhỏ, giá vừa phải. Bạc xỉn đen dần theo thời gian, đặc biệt ở chỗ lõm của hình chạm; nhiều người lại thích vệt xỉn này vì làm hình nổi khối hơn.
Bạc xi vàng hoặc mạ rhodium. Lớp xi vàng cho màu ấm, lớp rhodium giữ bạc trắng sáng lâu hơn. Cả hai đều mòn dần ở mặt cọ xát nhiều nhất, thường sau một thời gian đeo liên tục; có thể xi lại tại tiệm.
Đồng và hợp kim mạ. Rẻ hơn, chi tiết đúc vẫn đẹp, nhưng chốt bằng hợp kim dễ gây ngứa ở người nhạy cảm với niken. Nếu thích hình mà da nhạy cảm, hãy hỏi người bán có thể thay riêng chốt bằng bạc hoặc titan không.
Đá chạm hình. Hồ lô, đồng xu, hoa sen chạm từ ngọc, mã não, thạch anh có khối nặng hơn và cảm giác mát tay. Đá chạm nhỏ dễ mẻ ở chi tiết mảnh như cuống hồ lô, đuôi cá; nên chọn hình khối đầy thay vì chi tiết thanh mảnh nếu đeo hằng ngày.
Trọng lượng dưới vài gam mỗi chiếc. Khuyên hình treo thả kéo dái tai nhiều hơn nụ áp sát cùng trọng lượng, vì lực đặt ở điểm thấp. Nếu một chiếc nặng hơn chừng vài gam, hãy dành nó cho dịp đặc biệt thay vì đeo cả ngày.
Làm sạch khe chạm trên khuyên tai hình
Khuyên hình khác nụ đá trơn ở chỗ có rất nhiều khe nhỏ: kẽ cánh sen, vảy cá, rãnh quanh lỗ vuông đồng xu, eo hồ lô. Các khe này giữ lại mồ hôi, dầu gội, phấn trang điểm, lâu ngày thành lớp cặn xám, đôi khi có mùi. Lau bằng khăn chỉ sạch mặt nổi, còn khe vẫn bẩn.
Cách làm đơn giản là pha nước ấm với vài giọt nước rửa chén dịu, ngâm khuyên kim loại trơn khoảng năm phút, rồi dùng bàn chải đánh răng lông mềm chải nhẹ theo chiều khe. Tráng lại bằng nước sạch, thấm khô bằng khăn bông và để khô hẳn trước khi cất. Với khuyên có gắn đá bằng keo hoặc đá mềm như ngọc lam, hổ phách, không ngâm mà chỉ chải bằng bàn chải hơi ẩm.
Với bạc đã xỉn đen, có thể dùng khăn lau bạc chuyên dụng cho mặt nổi. Nhiều người cố ý để lại phần xỉn trong khe vì nó làm hình chạm nổi khối, giống cách thợ bạc làm giả cổ. Không dùng kem đánh răng có hạt mài hay bột nở chà mạnh lên bạc xi vàng hoặc mạ rhodium, vì sẽ làm mòn lớp xi nhanh hơn. Hàng mạ vàng trên nền đồng chỉ nên lau khăn mềm khô; ngâm nước lâu có thể làm lớp mạ bong ở chỗ đã mòn.
Chọn hình theo câu chuyện, không theo lời hứa
Nhiều trang bán hàng gắn mỗi hình với một lời hứa: hồ lô "hút lộc", đồng xu "chiêu tài", tỳ hưu "giữ của". Đó là ngôn ngữ quảng cáo dựa trên ý nghĩa biểu tượng, và bạn không cần tin theo để chọn được một đôi khuyên đẹp. Cách chọn bền hơn là tự hỏi hình nào gợi cho mình một điều muốn nhớ: hoa sen cho người thích sự thanh tịnh, cá chép cho người đang ôn thi hay mới đi làm, đồng xu cho người mở cửa hàng nhỏ, hồ lô làm quà cho người thân với lời chúc bình an.
Khuyên tai hình cũng là món quà hay được chọn vì có câu chuyện để kể khi trao. Khi tặng, bạn kể ngắn gọn ý nghĩa dân gian của hình, kèm một câu như "đeo cho vui", để người nhận không cảm thấy bị gán một kỳ vọng nào. Nhớ hỏi trước người nhận đã xỏ lỗ tai chưa và có dị ứng kim loại không.
Nếu bạn muốn xem mẫu khuyên hình có ghi rõ chất liệu, kích thước và trọng lượng từng chiếc, có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thủy trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Khuyên tai hồ lô đeo bên nào?
Không có quy định bắt buộc nào về bên đeo khuyên tai hồ lô. Khuyên tai đi theo đôi nên thường đeo cả hai bên. Nếu chỉ có một chiếc hoặc thích đeo lệch, bạn chọn bên nào hợp kiểu tóc và thói quen nghe điện thoại là được.
Chữ trên khuyên tai đồng xu là chữ gì?
Đồng xu cổ thật có bốn chữ Hán ghi niên hiệu triều đại. Khuyên tai hiện nay thường dập chữ chúc phúc hoặc chữ cách điệu theo mẫu của xưởng. Nếu muốn biết chính xác, hãy hỏi người bán hoặc nhờ người đọc được chữ Hán xem giúp.
Khuyên tai hoa sen có phù hợp đeo đi chùa không?
Hoa sen là hình ảnh quen thuộc và trang nhã trong văn hoá Việt, đeo khuyên hoa sen nhỏ khi đi lễ chùa thường không có gì phản cảm. Khi vào chốn thờ tự, nên chọn trang phục và trang sức kín đáo, không quá lấp lánh, theo nếp chung của nơi đó.
Khuyên tai tỳ hưu có cần quay đầu ra ngoài không?
Với vòng tay, có quan niệm đặt đầu tỳ hưu hướng ra ngoài. Với khuyên tai, phần lớn mẫu thiết kế sẵn theo chiều cố định và không có quy định thống nhất. Bạn chọn hướng nhìn đẹp, cân đối với khuôn mặt là đủ.
Khuyên hình mạ vàng bao lâu thì phai?
Tuỳ độ dày lớp mạ, thói quen đeo và mồ hôi của từng người. Lớp mạ thường mòn trước ở các mặt cọ xát nhiều như mặt sau và mép. Tháo khuyên khi tắm, ngủ, tập thể thao và tránh nước hoa giúp lớp mạ bền hơn; có thể xi lại tại tiệm khi mòn.
Có nên mua khuyên tai làm từ tiền xu cổ thật không?
Tiền xu cổ thật có giá trị sưu tầm, khi khoan lỗ hay hàn móc sẽ làm giảm giá trị đó. Việc xác định tiền thật hay đúc lại cũng cần người có chuyên môn. Nếu chỉ thích hình đồng xu để đeo, khuyên đúc mới bằng bạc hoặc đồng là lựa chọn hợp lý hơn.