Một đôi kỳ lân bày trong nhà đẹp nhất khi hai con cùng cỡ, đối xứng qua một trục rõ ràng như kệ tivi, cửa ra vào hay tủ trưng bày, quay mặt cùng ra phía cửa hoặc hơi chếch vào nhau, và được đặt trên mặt phẳng chắc chắn ngang tầm mắt người ngồi. Đó là những điều về bố cục; còn chuyện con nào đực, con nào cái, đặt bên trái hay bên phải thì có quy ước riêng, và không phải xưởng nào cũng làm giống nhau.
Khác với kỳ lân đá đặt ngoài cổng, đôi kỳ lân trong nhà thường cỡ nhỏ và vừa, chất liệu đa dạng hơn: đồng, gỗ, đá, sứ, bột đá. Bài này đi qua từng vị trí hay được chọn trong nhà, cách tính khoảng cách và chiều cao, cách nhận biết đực cái theo quy ước phổ biến, và những lỗi bày hay gặp khiến đôi tượng trông lạc lõng.
Vì sao kỳ lân thường được bày thành đôi
Theo cách giải thích được nhắc nhiều trong sách xưa, chữ "kỳ" chỉ con đực và chữ "lân" chỉ con cái, nên tên gọi "kỳ lân" vốn đã hàm ý một cặp. Dù cách giải thích chữ này có nhiều dị bản, thói quen bày linh vật thành đôi là rất phổ biến trong kiến trúc và trang trí Á Đông, từ sư tử đá trước cổng, nghê trước đình, đến đôi hạc trên ban thờ.
Về mặt thẩm mỹ, một đôi tượng đối xứng tạo cảm giác cân bằng và trang trọng, đánh dấu một trục như lối vào hay trung tâm bức tường. Một con tượng đơn lẻ đặt ở góc phòng dễ trông như đồ để tạm; hai con đặt hai bên kệ thì lập tức tạo thành bố cục có chủ ý.
Không có quy định bắt buộc phải bày đôi. Kỳ lân đơn trên bàn làm việc, kỳ lân mẹ con trên kệ, kỳ lân cõng sách trên bàn học đều là những cách bày quen thuộc. Bày đôi hợp nhất với những vị trí có tính đối xứng sẵn trong nhà, và đó là phần chính của bài này.
Trước khi mua một đôi, bạn nên đứng ở cửa phòng khách và nhìn xem căn phòng có trục đối xứng nào rõ ràng: bức tường đặt tivi, khung cửa sổ lớn, lối vào phòng, hay tủ trưng bày chính giữa. Trục nào thu hút mắt nhìn đầu tiên khi bước vào thường là chỗ hợp nhất cho đôi kỳ lân. Nếu căn phòng không có trục nào như vậy, một con kỳ lân đơn hoặc kỳ lân mẹ con có lẽ hợp hơn một đôi.
Các vị trí bày đôi kỳ lân trong nhà
Mỗi vị trí cần một cỡ và một cách đặt khác nhau. Bảng dưới đây tóm tắt những vị trí hay được chọn.
| Vị trí | Cỡ gợi ý | Cách đặt | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Hai đầu kệ tivi | Cao không quá một phần ba chiều cao tivi | Mỗi con một đầu, cách mép kệ vài phân | Không che loa, cảm biến điều khiển, lỗ thoát nhiệt |
| Tủ trưng bày có kính | Vừa chiều cao một ngăn, chừa khoảng trống phía trên | Đặt ở ngăn ngang tầm mắt, chính giữa hoặc hai bên | Kiểm tra tải đợt kính với tượng đồng, đá |
| Hai bên cửa vào phòng khách | Vừa đến lớn, đặt trên bệ hoặc kệ thấp | Đối xứng qua cửa, mặt hướng ra cửa | Không lấn lối đi, không vướng cánh cửa khi mở |
| Hai bên tủ thờ, kệ thờ | Nhỏ, thấp hơn mặt bàn thờ | Trên tủ hoặc kệ phụ hai bên | Theo nếp gia đình; không đặt cao hơn bát hương |
| Bàn console ở sảnh | Nhỏ đến vừa | Hai đầu bàn, giữa là bình hoa hoặc đèn | Mặt bàn hẹp cần tượng đế nhỏ, vững |
Một nguyên tắc chung cho mọi vị trí: tượng không nên to quá so với mặt đặt. Đôi kỳ lân chiếm hơn một nửa chiều sâu mặt kệ sẽ tạo cảm giác chật chội và dễ bị va khi lau dọn. Nếu phân vân giữa hai cỡ, chọn cỡ nhỏ hơn thường an toàn hơn về thẩm mỹ.
Chọn chất liệu đôi kỳ lân theo phong cách nội thất
Cùng là một đôi kỳ lân, chất liệu quyết định nó hoà vào căn phòng hay đứng lạc lõng. Phòng khách kiểu truyền thống với sập gụ, tủ chè, bàn ghế gỗ sẫm hợp với đôi kỳ lân đồng hun nâu hoặc gỗ mộc, gỗ sơn son. Màu trầm của đồng và gỗ đi cùng màu gỗ nội thất tạo cảm giác liền mạch, trang trọng.
Căn hộ hiện đại tông trắng, xám, gỗ sáng lại hợp với đôi kỳ lân đá màu sáng như cẩm thạch trắng, ngọc xanh nhạt, hoặc sứ men trắng, men xanh ngọc. Một đôi kỳ lân đồng vàng bóng đặt trên kệ trắng tối giản có thể trông quá rực, trừ khi bạn chủ ý dùng nó làm điểm nhấn duy nhất của căn phòng. Phòng khách có nhiều cây xanh, ánh sáng tự nhiên hợp với gỗ mộc và đá có vân tự nhiên.
Ngoài màu sắc, hãy nghĩ tới việc lau dọn. Đồng hun và gỗ mộc ít lộ bụi, dễ chăm. Sứ bóng và tượng mạ vàng lộ dấu vân tay, bụi nhanh hơn. Đá trắng dễ ố nếu đặt gần bếp hay chỗ có dầu mỡ. Một đôi tượng bạn sẽ nhìn thấy mỗi ngày nên là đôi bạn dễ giữ sạch, để nó luôn ở trạng thái đẹp nhất.
Nhận con đực, con cái theo quy ước phổ biến
Quy ước mượn từ sư tử. Nhiều xưởng làm đôi kỳ lân theo cách làm đôi sư tử đá: con đực đặt một chân trước lên quả cầu, con cái đặt chân lên một con nhỏ. Đây là cách nhận biết dễ nhất nếu đôi tượng có các chi tiết này.
Khác biệt ở miệng. Một số đôi phân biệt bằng miệng: con há miệng, con ngậm miệng, hoặc một con ngậm ngọc. Cách làm này không thống nhất giữa các xưởng.
Đôi giống hệt nhau. Rất nhiều đôi kỳ lân trên thị trường làm hai con giống hệt, chỉ khác chiều quay đầu sang trái hoặc phải. Trường hợp này cứ bày sao cho hai đầu hướng cân xứng là được.
Bên nào đặt con nào. Theo cách bày quen thuộc, đứng trong nhà nhìn ra, con đực ở bên trái, con cái ở bên phải, tương ứng nguyên tắc "nam tả nữ hữu". Có nơi làm ngược lại theo cách tính đứng ngoài nhìn vào. Hãy hỏi người bán cách họ quy ước, hoặc theo nếp quen của gia đình.
Hướng mặt, khoảng cách và chiều cao
Đôi kỳ lân trong nhà phổ biến nhất là quay mặt ra phía cửa chính, như hai con vật hiền đón người bước vào. Ở kệ tivi, hai con thường quay mặt ra phía ghế sofa, tức cùng hướng với màn hình. Một số người thích xoay hai con hơi chếch vào nhau, khoảng mười lăm đến hai mươi độ, để bố cục khép lại, nhìn mềm hơn. Tránh để hai con quay lưng vào nhau hoặc nhìn hai hướng khác hẳn nhau, vì bố cục sẽ bị tách rời.
Khoảng cách giữa hai con nên tương xứng với vật ở giữa. Nếu ở giữa là tivi, mỗi con cách mép tivi một khoảng bằng nhau. Nếu ở giữa là lối đi, hai con đối xứng qua tâm cửa. Đo bằng thước dây thay vì ước lượng bằng mắt; chênh lệch vài phân thôi cũng làm bố cục đối xứng trông lệch rõ.
Chiều cao lý tưởng là ngang hoặc thấp hơn tầm mắt người đứng, khoảng ngang ngực đến ngang vai. Đặt quá cao, như trên nóc tủ sát trần, tượng chỉ còn là cái bóng; đặt quá thấp sát sàn ở chỗ người qua lại thì dễ bị đá vào, bị trẻ nhỏ và thú cưng làm đổ.
Những lỗi bày hay gặp
Đây là những tình huống thường thấy khiến đôi kỳ lân trông kém đẹp hoặc gây phiền trong sinh hoạt:
- Hai con khác cỡ hoặc khác chất liệu, mua lẻ rồi ghép: nhìn kỹ lệch màu, lệch dáng, mất cảm giác một đôi.
- Đặt sát mép kệ phía ngoài: dễ bị quệt rơi khi lau dọn, khi trẻ chạy qua.
- Che mất cảm biến hồng ngoại của tivi hay loa: điều khiển chập chờn mà không biết vì sao.
- Đặt trên kệ treo tường mỏng mà không tính tải: tượng đồng, đá nặng làm kệ võng dần theo thời gian.
- Chen kỳ lân giữa quá nhiều đồ trang trí khác: không con nào nổi bật, không gian rối mắt.
- Đặt trong nhà tắm, ngay dưới cửa sổ hắt mưa hay cạnh bếp: ẩm và dầu mỡ làm tượng nhanh xuống màu.
Nếu nhà chật, một đôi kỳ lân nhỏ đặt gọn trên tủ trưng bày thường đẹp hơn một đôi lớn chiếm cả kệ tivi. Bày ít mà rõ luôn dễ chịu hơn bày nhiều mà chật.
Bày gần tủ thờ: theo nếp nhà và vài điều nên giữ
Một số gia đình bày đôi kỳ lân nhỏ ở hai bên tủ thờ hoặc trên kệ phụ cạnh ban thờ gia tiên, như một phần trang trí trang trọng cho gian thờ. Đây là nếp riêng của từng nhà, từng vùng; nhiều nhà khác lại chỉ bày đôi hạc, đôi nghê hay không bày linh vật nào. Bạn nên hỏi ý người lớn trong gia đình trước khi thêm vật mới vào khu vực thờ cúng.
Nếu bày, nguyên tắc chung được nhiều gia đình giữ là tượng không đặt cao hơn bát hương và di ảnh, không lấn chỗ các đồ thờ chính, và chọn chất liệu, màu sắc hài hoà với đồ thờ sẵn có, thường là đồng, gỗ sơn son hoặc gỗ mộc. Tượng màu sắc rực rỡ, bóng loáng dễ làm gian thờ mất vẻ trầm mặc.
Khu vực thờ thường có hương, nến, đèn dầu. Đặt tượng cách xa nguồn lửa, nhất là tượng resin, bột đá phủ sơn dễ bắt lửa hoặc biến màu vì nhiệt. Khi lau dọn ban thờ dịp cuối năm, lau tượng bằng khăn khô hoặc hơi ẩm, không dùng hoá chất. Nếu cần chọn mẫu hợp gian thờ, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy và đo kệ thực tế trước khi đặt.
Câu hỏi thường gặp
Đôi kỳ lân trong nhà nên quay mặt ra cửa hay vào trong?
Cách bày phổ biến là quay mặt ra phía cửa chính, hoặc cùng hướng với màn hình nếu đặt ở kệ tivi. Có thể xoay hai con hơi chếch vào nhau cho bố cục mềm hơn, nhưng tránh để hai con quay lưng vào nhau.
Làm sao phân biệt kỳ lân đực và cái?
Theo quy ước nhiều xưởng mượn từ sư tử, con đực đặt chân lên quả cầu, con cái đặt chân lên con nhỏ. Có đôi phân biệt bằng miệng há và ngậm, có đôi làm giống hệt nhau. Hỏi người bán cách họ quy ước là chắc nhất.
Con đực đặt bên trái hay bên phải?
Theo cách bày quen thuộc, đứng trong nhà nhìn ra thì con đực bên trái, con cái bên phải, theo nguyên tắc nam tả nữ hữu. Một số nơi tính ngược lại. Theo nếp của gia đình bạn là được.
Đặt đôi kỳ lân trên kệ tivi có sao không?
Đây là vị trí rất phổ biến. Chỉ cần chọn cỡ không quá một phần ba chiều cao tivi, đặt cách mép kệ vài phân, và không che loa, cảm biến điều khiển hay lỗ thoát nhiệt của thiết bị.
Có bày đôi kỳ lân cạnh ban thờ được không?
Một số gia đình có nếp này. Nếu bày, nên hỏi ý người lớn trong nhà, đặt tượng thấp hơn bát hương, không lấn đồ thờ chính, chọn màu trầm hài hoà và để xa hương, nến.
Mua lẻ từng con rồi ghép thành đôi được không?
Được nhưng khó đẹp. Hai con khác lô sản xuất hay khác xưởng thường lệch màu, lệch dáng, lệch cỡ dù cùng mẫu. Nên mua nguyên đôi từ cùng một nơi để hai con thật sự cân xứng.