Theo quan niệm ngũ hành, ngọc bích màu xanh lục thuộc hành Mộc, nên nhiều gia đình thích bày ở phía Đông hoặc Đông Nam của nhà hay của phòng, và tránh đặt cạnh nhiều đồ kim loại sáng. Về mặt thực tế, chỗ bày tốt cho một món ngọc bích là chỗ vững, cao vừa tầm mắt, có ánh sáng dịu làm nổi màu, xa mép bàn và ngoài tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng.
Hai lớp tiêu chí này không mâu thuẫn. Bạn có thể chọn hướng theo nếp nhà mình rồi tinh chỉnh vị trí cụ thể theo ánh sáng và độ an toàn. Bài dưới đây gom các gợi ý cho từng không gian thường gặp, kèm lý do thực tế phía sau mỗi lời khuyên, để bạn áp dụng linh hoạt chứ không phải tuân theo một sơ đồ cứng.
Ngọc bích trong cách bày theo ngũ hành
Ngũ hành là hệ biểu tượng cổ của phương Đông, xếp mọi thứ vào năm nhóm Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ theo màu sắc, phương hướng, mùa và nhiều thuộc tính khác. Trong cách xếp phổ biến, màu xanh lục và phương Đông, Đông Nam thuộc Mộc. Vì vậy, khi người ta chọn chỗ cho một món ngọc bích theo phong thủy, lời khuyên hay gặp nhất là phía Đông hoặc Đông Nam.
Cũng theo quan niệm tương sinh, Thuỷ sinh Mộc, nên có người bày ngọc bích gần bể cá, bình nước hoặc cạnh đồ màu xanh lam, đen. Ngược lại, Kim khắc Mộc, nên một số trường phái khuyên không đặt ngọc bích chen giữa nhiều đồ kim loại sáng màu. Các trường phái phong thủy khác nhau có thể đưa ra hướng khác nhau dựa trên năm sinh, hướng nhà hay vị trí cửa chính, và không có sơ đồ nào được mọi người công nhận.
Cách tiếp cận hợp lý là coi những gợi ý này như một nếp văn hoá: nếu nhà bạn có thói quen chọn hướng, cứ theo đó. Nếu không, bạn có thể ưu tiên chỗ mà món đồ được nhìn thấy và chăm sóc thường xuyên. Một món ngọc bích bày ở chỗ khuất, phủ bụi lâu ngày khó mang lại cảm giác dễ chịu dù đặt đúng phương nào.
Gợi ý chỗ bày theo từng không gian
Bảng dưới gom những không gian hay được hỏi nhất, kèm loại vật phẩm thường phù hợp và lý do thực tế. Bạn có thể kết hợp với hướng theo quan niệm ở mục trên.
| Không gian | Vật phẩm ngọc bích hay chọn | Vị trí cụ thể | Lý do thực tế |
|---|---|---|---|
| Phòng khách | Bình, tượng cỡ vừa, bắp cải | Kệ tivi, tủ trưng bày, bàn trà có khay | Nhiều người nhìn thấy, dễ lau bụi |
| Bàn làm việc | Tượng nhỏ, chặn giấy, gậy như ý | Góc bàn phía xa tay thuận | Không vướng tay, không bị gạt rơi |
| Phòng học của trẻ | Món nhỏ, đáy rộng | Kệ sách tầng cao vừa phải | Ngoài tầm với của em nhỏ, tránh hóc nuốt |
| Cửa hàng, quầy thu ngân | Tượng linh vật, bắp cải | Mặt quầy phía trong, có đế chống trượt | Tránh khách chạm, tránh rơi khi đông người |
| Phòng ngủ | Món trang trí nhỏ, đĩa, bình hoa | Bàn trang điểm, kệ đầu giường cao | Tránh rơi trúng người khi ngủ |
| Lối vào, sảnh | Bình, tượng có đế vững | Tủ giày, bàn console sát tường | Tránh lối đi lại, cửa mở đập vào |
Với phòng ngủ, một số gia đình theo tập quán hạn chế bày tượng linh vật lớn, chỉ để đồ trang trí nhẹ nhàng. Đây là nếp sinh hoạt tuỳ nhà; về mặt an toàn, món nặng không nên đặt trên kệ phía trên đầu giường.
Những chỗ nên tránh vì lý do thực tế
Mép bàn, mép kệ. Ngọc bích dai nhưng rơi xuống nền gạch, nền đá vẫn mẻ. Đặt món đồ cách mép ít nhất một gang tay, đặc biệt ở bàn trà, nơi người ta hay đặt cốc, kéo khay.
Gần bếp và nguồn nhiệt. Hơi dầu mỡ bám lên bề mặt làm ngọc xỉn, bám bụi thành lớp nhờn khó lau. Nhiệt từ bếp, lò nướng, đèn sưởi làm khô lớp sáp hoàn thiện và gây chênh nhiệt không cần thiết.
Ngay cửa sổ có nắng gắt. Ngọc bích tự nhiên không phai, nhưng đá nhuộm, bột đá ép, nhựa và đế gỗ có thể bạc màu, cong vênh. Nắng chiếu qua kính còn làm món đồ nóng lên đáng kể vào buổi trưa.
Nhà tắm và chỗ ẩm. Hơi nước, xà phòng, kem đánh răng bắn lên tạo vệt trắng mờ. Theo nhiều quan niệm dân gian, nhà vệ sinh cũng không phải chỗ bày vật phẩm, nên đây là điểm mà cả hai lớp tiêu chí đều đồng ý.
Dưới luồng gió điều hoà và quạt trần. Không phải vì gió làm hại đá, mà vì quạt trần, rèm cửa bay có thể quệt đổ món đồ, và gió điều hoà thổi bụi bám đều lên bề mặt.
Tầm với của trẻ nhỏ và thú cưng. Món nhỏ có thể bị nuốt, món nặng có thể rơi vào chân. Mèo hay nhảy lên kệ là lý do phổ biến khiến đồ bày bị gạt rơi.
Cố định món đồ cho chắc chắn
Một món ngọc bích đặt đẹp mà dễ đổ thì không đáng. Các bước dưới đây giúp món đồ đứng vững lâu dài mà không ảnh hưởng thẩm mỹ:
- Kiểm mặt phẳng đặt bằng cách đặt món đồ rồi chạm nhẹ vào phần trên; nếu nó lắc lư, kê lại đế hoặc đổi chỗ.
- Lót một miếng đệm mỏng bằng nỉ, cao su hoặc silicon trong suốt dưới đế để chống trượt và tránh xước mặt bàn.
- Với kệ cao, tủ kính hay nhà có trẻ nhỏ, dùng sáp chống rung (loại sáp dẻo bảo tàng hay dùng) dính nhẹ giữa đế và mặt kệ; sáp gỡ ra được, không để lại vết.
- Bình cao, đáy hẹp nên đặt sát tường hoặc góc kệ, không để ở chính giữa mặt bàn trống.
- Nhà có mèo: chọn tủ kính có cửa, hoặc đặt món đồ trên tầng kệ không có chỗ cho mèo nhảy lên.
- Định kỳ mỗi lần lau bụi, kiểm lại độ vững của đế và độ chắc của miếng đệm.
Những bước này đặc biệt hữu ích ở cửa hàng và văn phòng, nơi nhiều người qua lại và món đồ dễ bị chạm vào vô tình.
Chiều cao đặt và khoảng cách nhìn
Một món ngọc bích đẹp nhất khi được nhìn ở khoảng cách và góc phù hợp với cỡ của nó. Tượng nhỏ cao chừng mười phân có nhiều chi tiết nên đặt ở chỗ người xem nhìn gần được, như bàn trà, bàn làm việc, tầng tủ ngang ngực. Đặt nó trên nóc tủ cao hai mét thì ai cũng chỉ thấy một khối xanh mờ, chi tiết chạm coi như bỏ phí.
Bình và tượng cỡ lớn thì ngược lại, cần khoảng lùi để thấy toàn bộ dáng. Một chiếc bình cao bốn, năm chục phân đặt trên kệ thấp sát lối đi vừa dễ bị va, vừa chỉ nhìn được từ trên xuống. Đặt nó ở góc phòng khách, trên tủ thấp, nơi người ngồi ghế sofa nhìn ngang tầm, sẽ đẹp hơn và an toàn hơn.
Ở bàn làm việc, nên nghĩ tới tư thế ngồi. Món đồ đặt phía sau màn hình hoặc sát cạnh bàn phím thường bị che hoặc bị gạt khi với tay. Góc bàn phía xa tay thuận, hơi lệch khỏi tầm nhìn chính vào màn hình, là vị trí vừa thấy được khi ngẩng lên, vừa không vướng. Với tượng Phật, Bồ Tát nhỏ, nhiều người theo tập quán đặt cao ngang hoặc hơn tầm mắt khi ngồi, không đặt dưới chân hay sát mặt bàn ăn uống.
Ánh sáng làm nổi màu ngọc bích
Ngọc bích có màu trầm và ánh dầu, nên dưới ánh sáng yếu, nó dễ trông tối và "chìm". Ánh sáng tự nhiên gián tiếp, như ánh sáng từ cửa sổ hướng Đông buổi sáng hay qua một lớp rèm mỏng, làm màu xanh hiện ra trung thực nhất. Đây cũng là một lý do thực tế khiến việc bày ở phía Đông thường cho kết quả đẹp.
Nếu dùng đèn, ánh trắng ấm thường hợp hơn đèn vàng đậm (làm ngọc ngả rêu, nâu) hay đèn trắng lạnh (làm ngọc ngả lam, xám). Đèn rọi nhỏ chiếu chếch từ trên xuống giúp các đường chạm có bóng, tượng trông có khối. Với bình, đĩa mỏng, một nguồn sáng phía sau hoặc đèn hắt từ dưới đáy tủ kính sẽ làm phần mép xuyên sáng, khoe độ trong của đá.
Cần tránh đèn halogen hoặc đèn sợi đốt đặt quá sát, vì chúng toả nhiệt. Đèn LED gần như không nóng nên an toàn hơn cho tủ trưng bày kín. Khi chụp ảnh món đồ để khoe hoặc để lưu lại tình trạng, ánh sáng ban ngày gần cửa sổ vẫn là lựa chọn tốt nhất.
Bày ngọc bích cùng các vật phẩm khác
Ngọc bích dễ phối với gỗ tối màu, gốm men trắng, men lam và đồ đồng cũ. Một chiếc bình ngọc bích đặt cạnh một bộ ấm trà gốm, hay một tượng nhỏ trên đế gỗ cạnh vài cuốn sách, tạo cảm giác hài hoà và có chủ ý. Trong khi đó, đặt cạnh quá nhiều thạch anh màu sắc rực rỡ có thể khiến màu trầm của ngọc bích bị lấn át.
Không nên bày quá nhiều vật phẩm trên cùng một mặt phẳng. Mắt người cần khoảng trống để nhìn rõ từng món; một kệ chất chồng tượng lớn tượng nhỏ khó lau chùi, dễ va vào nhau khi lấy ra, và khiến mỗi món đều trở nên kém nổi bật. Một nguyên tắc dễ nhớ là chọn một món chính cho mỗi mặt bàn hay mỗi tầng kệ, các món phụ nhỏ hơn hẳn.
Khi chuyển mùa, nhất là vào mùa nồm ẩm ở miền Bắc, bạn có thể thấy ngọc bích đọng một lớp hơi nước trên bề mặt. Đó là hiện tượng ngưng tụ bình thường trên đá mát, không phải đá "đổ mồ hôi" theo nghĩa huyền bí. Chỉ cần lau khô bằng khăn mềm và giữ phòng thông thoáng. Nếu muốn, bạn xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn món phù hợp với chỗ đã định.
Câu hỏi thường gặp
Ngọc bích nên đặt hướng nào trong nhà?
Theo quan niệm ngũ hành phổ biến, ngọc bích màu xanh lục thuộc hành Mộc nên hay được đặt ở phía Đông hoặc Đông Nam. Một số trường phái chọn hướng theo năm sinh hay hướng nhà, nên lời khuyên có thể khác nhau. Về thực tế, phía Đông thường có ánh sáng buổi sáng dịu, làm màu ngọc đẹp.
Có nên đặt ngọc bích trên bàn thờ không?
Tuỳ nếp nhà. Nhiều gia đình bày bình ngọc, tượng linh vật nhỏ cạnh ban thờ Thần Tài hay trên kệ gần ban thờ, nhưng không đặt lên mâm thờ chính. Nếu không chắc, bạn nên hỏi người lớn trong nhà hoặc theo tập quán địa phương, và tránh làm ban thờ trở nên chật chội.
Đặt ngọc bích trong phòng ngủ có được không?
Được, nếu đó là đồ trang trí nhỏ, đặt chắc chắn và không ở trên kệ phía trên đầu giường. Một số gia đình theo tập quán không bày tượng linh vật lớn trong phòng ngủ; đó là nếp sinh hoạt, bạn có thể theo hoặc không tuỳ thói quen nhà mình.
Ngọc bích đặt gần bể cá có sao không?
Theo quan niệm, Thuỷ sinh Mộc nên có người thích bày ngọc bích gần bể cá. Về thực tế, chỉ cần tránh để nước bắn, hơi ẩm đọng lâu và đặt món đồ ở chỗ không bị va khi thay nước, cho cá ăn. Không nên thả ngọc bích đã nhuộm hay có keo dán vào bể.
Có cần đổi chỗ ngọc bích theo năm không?
Một số trường phái phong thủy có quan niệm thay đổi vị trí theo năm, nhưng đây không phải điều bắt buộc. Nhiều người chỉ đổi chỗ khi sắp xếp lại nhà cửa. Mỗi lần dời chỗ là một lần dễ đánh rơi, nên hãy cầm bằng hai tay và đặt món đồ xuống khăn trước khi di chuyển.
Ngọc bích bày ở cửa hàng nên lưu ý gì?
Nên đặt ở phía trong quầy, xa tầm tay khách, có đế chống trượt hoặc tủ kính. Cửa hàng đông người hay có trẻ em đi cùng phụ huynh, nên món nặng đặt thấp và chắc. Lau bụi thường xuyên vì bụi đường phố bám nhanh và làm ngọc xỉn màu.