Chuông gió 5, 6, 7 hay 8 ống khác nhau ở hai lớp: lớp nghĩa mà dân gian gán cho con số, và lớp âm thanh mà tai bạn nghe được mỗi ngày. Theo quan niệm phổ biến, 5 ống gợi ngũ hành, 6 ống gợi chữ "lộc" và được nhiều người gắn với hành Kim, 8 ống gợi chữ "phát" theo cách đọc gần âm. Về tiếng, ít ống cho âm thưa, từng nốt rõ ràng; nhiều ống cho chuỗi âm dày, ríu ran hơn, nhất là khi gió mạnh.
Phần lớn người mua chọn theo con số trước rồi mới nghe thử, trong khi thứ sống cùng bạn lâu nhất lại là tiếng chuông. Bài này tách hai chuyện ra: con số được giải thích thế nào và giải thích đó có chỗ nào không thống nhất, rồi ống nhiều hay ít ảnh hưởng tới tiếng ra sao, và cuối cùng là cách chọn theo đúng cái cửa sổ, cái ban công nhà bạn.
Mỗi con số được gán nghĩa gì theo quan niệm
Một đến ba ống. Chuông ít ống thường là chuông nhỏ treo cửa ra vào hoặc treo quầy, tác dụng thực tế là báo có người mở cửa. Ba ống đôi khi được giải thích là "tam tài" (trời, đất, người), nhưng cách giải thích này ít thấy trong các sách phong thủy phổ thông, phần nhiều là lời người bán.
Năm ống. Con số được giải thích nhiều nhất là ngũ hành: Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ, ý nói đủ đầy và cân bằng. Năm ống cũng là cấu hình cân đối về hình dáng, các ống xếp thành vòng tròn đều nhau, nên rất phổ biến ở hàng bán sẵn.
Sáu ống. Chữ "lục" đọc gần chữ "lộc" nên được nhiều người ưa. Một số trường phái còn gắn số 6 với quẻ Càn trong Lạc Thư, thuộc hành Kim, nên hay khuyên dùng chuông kim loại sáu ống. Đây là cách giải thích được nhắc lại nhiều, không phải quy định chung của mọi trường phái.
Bảy ống. Số 7 ứng với quẻ Đoài trong Lạc Thư, cũng thuộc Kim, nên đôi khi được đặt cạnh số 6 như một lựa chọn tương đương. Người bán cũng hay gắn bảy ống với thất tinh, tức chòm Bắc Đẩu, như một lớp nghĩa trang trí thêm.
Tám ống. Chữ "bát" được nhiều người đọc liên tưởng sang "phát", lại hợp với hình bát giác của các đĩa treo. Tám ống là cấu hình to, nặng, tiếng dày, thường hợp chỗ rộng như hiên nhà, sân thượng hay sảnh cửa hàng.
Chín ống trở lên. Số 9 được xem là số dương lớn nhất, gợi sự trọn vẹn. Chuông chín ống trở lên ít gặp ở hàng phổ thông, phần nhiều là chuông trang trí cỡ lớn; chúng nặng và ồn, cần chỗ treo chắc và xa phòng ngủ.
Vì sao các giải thích về con số không khớp nhau
Nếu đọc nhiều nguồn, bạn sẽ thấy cùng một con số được giải thích theo nhiều cách, thậm chí trái ngược. Lý do là có ít nhất hai hệ số học cổ được dùng song song. Theo Hà Đồ, các cặp số 1 và 6 thuộc Thuỷ, 2 và 7 thuộc Hoả, 3 và 8 thuộc Mộc, 4 và 9 thuộc Kim, 5 và 10 thuộc Thổ. Theo Lạc Thư và cửu cung, số 6 là Càn, số 7 là Đoài, cả hai đều thuộc Kim. Cùng là số 6, một bên xếp vào Thuỷ, một bên xếp vào Kim.
Bên cạnh hai hệ đó còn có lớp đọc gần âm của tiếng Hoa và tiếng Việt: sáu gần lộc, tám gần phát, chín gần "cửu" là lâu dài. Lớp này dễ nhớ nên lan nhanh trong giới buôn bán, nhưng nó không đi từ sách phong thủy mà đi từ thói quen chúc tụng bằng con số.
Biết điều này giúp bạn bình tĩnh khi gặp hai lời khuyên ngược nhau. Không có con số nào "đúng" cho mọi nhà; mỗi thầy, mỗi trường phái chọn một hệ để giải thích. Nếu gia đình bạn đã quen theo một cách hiểu, cứ theo cách đó. Nếu chưa, con số là chuyện chọn cho vui lòng, còn tiếng chuông và độ bền mới là thứ đáng cân nhắc kỹ.
Số ống thay đổi tiếng chuông ra sao
Mỗi ống trong một chiếc chuông gió được cắt theo một chiều dài riêng để phát ra một nốt. Ống càng dài thì nốt càng trầm. Khi quả đập ở giữa va vào các ống, bạn nghe thấy các nốt đó vang lên lần lượt hoặc chồng lên nhau, và cảm giác "dễ nghe" hay "chói tai" phụ thuộc nhiều vào việc các nốt hợp với nhau đến đâu.
Chuông ít ống, như ba hay năm ống, cho ít nốt hơn nên mỗi lần gió lay chỉ nghe vài tiếng rời, khoảng lặng giữa các tiếng dài. Người thích không khí yên, treo gần phòng làm việc hay phòng ngủ, thường hợp với kiểu này. Năm ống còn là con số đủ để thợ chỉnh thành một thang âm năm nốt quen tai, nghe giống những làn điệu dân ca.
Chuông nhiều ống, từ tám ống trở lên, cho mỗi đợt gió một chuỗi âm dày đặc, nghe rộn ràng, có khi như tiếng mưa kim loại. Đứng ở sân rộng thì dễ chịu, nhưng treo ở ban công chung cư thì tiếng dồn vào tường, dội qua nhà bên cạnh. Ngoài số ống, chiều dài ống và chất liệu ảnh hưởng tới tiếng còn nhiều hơn: một chiếc năm ống dài bằng nhôm có thể vang và ngân lâu hơn một chiếc tám ống ngắn bằng tre.
Vì vậy khi nghe thử, bạn nên chú ý độ ngân sau mỗi lần va chạm và các nốt có hoà với nhau không, chứ đừng chỉ đếm ống. Nhiều người bán có quay video tiếng chuông; hãy nghe bằng tai nghe hoặc loa tử tế, vì loa điện thoại làm mất hết âm trầm.
So sánh nhanh bốn cấu hình hay bán
Bảng dưới đây so sánh các cấu hình phổ biến ở hàng bán sẵn, giả định cùng chất liệu nhôm và cùng mức gió vừa. Các con số chiều dài chỉ là khoảng thường gặp, mỗi xưởng làm một kiểu.
| Cấu hình | Tiếng nghe được | Chiều dài ống thường gặp | Chỗ treo hợp | Lớp nghĩa hay được nhắc |
|---|---|---|---|---|
| 3 ống | Thưa, vài nốt rời | Ngắn, chừng một gang tay | Cửa ra vào, quầy, cửa sổ nhỏ | Báo khách, tam tài |
| 5 ống | Thưa vừa, dễ thành giai điệu | Từ một gang tới hơn nửa mét | Cửa sổ, ban công nhỏ, hiên | Ngũ hành |
| 6 hoặc 7 ống | Dày hơn, nhiều nốt đan nhau | Dài vừa, nhiều mẫu tới gần một mét | Ban công rộng, hiên, sân trước | Hành Kim, lộc |
| 8 ống trở lên | Dày, rộn, khó ngắt quãng | Thường dài, nặng | Sân thượng, sân vườn, sảnh | Phát, trọn vẹn |
Một mẹo nhỏ: với cùng một mức giá, chuông ít ống thường được làm ống dày và dài hơn, nên tiếng có chiều sâu hơn. Chuông nhiều ống nhưng giá thấp hay có ống mỏng, cắt ngắn, tiếng lanh canh và nhanh tắt.
Chọn số ống theo đúng chỗ bạn định treo
Thay vì bắt đầu từ con số, bạn có thể bắt đầu từ chỗ treo, rồi chọn con số mình thích trong khoảng hợp lý cho chỗ đó:
- Cửa sổ phòng ngủ, phòng làm việc: ba đến năm ống, ống ngắn, chất liệu tiếng dịu như tre hoặc nhôm mỏng. Gió đêm lùa qua cửa sổ có thể làm chuông kêu cả đêm, nên chọn chuông dễ buộc tạm khi cần ngủ.
- Ban công căn hộ chung cư: năm hoặc sáu ống, không quá dài. Khoảng cách giữa các căn gần, tường bê tông dội tiếng, một chiếc chuông nhiều ống dễ làm nhà bên khó chịu.
- Hiên nhà phố, nhà vườn: sáu tới tám ống đều hợp, có thể chọn ống dài để tiếng trầm và ngân. Hiên có mái che cũng giúp dây và đĩa treo bền hơn.
- Cửa ra vào cửa hàng: chuông nhỏ một đến ba ống, treo chỗ cánh cửa chạm vào khi mở, thay cho chuông báo khách. Chuông to treo cửa hàng dễ va vào đầu khách cao.
- Sân thượng, sân vườn rộng: tám ống trở lên, hoặc hai chiếc nhỏ treo cách xa nhau. Gió ở chỗ thoáng mạnh hơn hẳn, nên ưu tiên dây và móc chịu lực.
Nếu gia đình bạn quan tâm tới con số theo một trường phái nào đó, hãy chọn trong khoảng phù hợp với chỗ treo, ví dụ ban công nhỏ mà muốn số 6 thì lấy loại sáu ống ngắn chứ không cần loại sáu ống dài gần một mét.
Tặng chuông gió: nói về con số sao cho nhã
Chuông gió là món quà tân gia, quà chuyển văn phòng khá được ưa vì nhẹ, dễ gói và ai cũng treo được. Khi tặng, nhiều người muốn nói thêm một câu về con số. Cách nói nhẹ nhàng thường được đón nhận hơn: "chuông sáu ống, người ta hay gọi là lục cho gần chữ lộc, chúc anh chị nhà mới vui vẻ", hơn là "treo cái này là phát tài". Câu đầu là lời chúc, câu sau là lời hứa mà không ai giữ được.
Với người nhận không quan tâm tới phong thủy hoặc theo một tôn giáo có quan điểm riêng, bạn giới thiệu chiếc chuông như một vật trang trí có tiếng, kể về chất liệu và cách treo là đủ. Một điều nhỏ nhưng tinh tế: hỏi trước xem nhà người nhận ở chung cư hay nhà phố, có trẻ sơ sinh hay người già khó ngủ không, để chọn cỡ chuông và số ống cho hợp. Món quà mà chủ nhà phải tháo xuống sau một tuần vì ồn thì con số đẹp mấy cũng không còn ý nghĩa.
Đếm ống khi mua online: những chỗ hay nhầm
Ảnh sản phẩm thường chụp nghiêng, ống chồng lên nhau, và mô tả đôi khi gộp cả bộ phận không phát tiếng vào số ống. Vài bước để không bị nhầm:
- Tìm ảnh chụp từ dưới lên hoặc từ trên xuống, nơi thấy rõ các ống xếp vòng quanh đĩa treo. Đếm từ ảnh đó, không đếm từ ảnh nghiêng.
- Hỏi rõ "số ống phát tiếng" vì một số mẫu tính cả quả đập hoặc thanh trang trí ở giữa vào tổng số.
- Hỏi chiều dài ống dài nhất và ống ngắn nhất, không chỉ chiều dài cả bộ tính từ móc tới cánh gió. Hai con số này cho bạn hình dung tiếng trầm tới đâu.
- Với chuông nhiều tầng, chuông có tượng hay đồng tiền gắn kèm, hỏi xem đâu là phần trang trí, đâu là ống thật.
- Xin video quay tiếng trong gió thật hoặc khi gõ nhẹ từng ống; người bán cẩn thận thường có sẵn.
Khi đã chắc số ống và kích thước, bạn mới cân nhắc tới lớp nghĩa của con số. Thứ tự này giúp bạn không mua về một chiếc "đúng số" nhưng tiếng không chịu nổi.
Câu hỏi thường gặp
Chuông gió 6 ống có phải tốt nhất không?
Không có cấu hình tốt nhất cho mọi nhà. Sáu ống được nhiều người chọn vì chữ lục gần chữ lộc và vì một số trường phái gắn số 6 với hành Kim, nhưng đó là quan niệm. Tiếng và độ hợp với chỗ treo mới là điều bạn sống cùng hằng ngày.
Có quy định treo chuông bao nhiêu ống theo hướng nhà không?
Một số trường phái phong thủy gợi ý số ống và chất liệu theo hướng, nhưng các trường phái nói không giống nhau vì dùng hệ số học khác nhau. Nếu gia đình theo một thầy hay một cuốn sách cụ thể thì theo đó, còn không thì chọn theo tiếng và chỗ treo.
Chuông gió nhiều ống có kêu to hơn không?
Thường là dày tiếng hơn, vì có nhiều nốt cùng vang trong mỗi đợt gió. Độ to còn phụ thuộc chất liệu, độ dày thành ống và quả đập. Một chiếc năm ống nhôm thành dày có thể vang hơn một chiếc tám ống tre mỏng.
Chuông gió bị rơi mất một ống có còn dùng được không?
Vẫn dùng được, chỉ thiếu một nốt. Bạn có thể đặt cắt một ống mới cùng chất liệu và đường kính, dài bằng ống cũ, hoặc tháo đối xứng để chuông cân. Nếu quan tâm tới con số theo quan niệm, nhiều người chọn thay ống cho đủ.
Treo hai chiếc chuông gió thì có tính cộng số ống không?
Dân gian không có quy ước thống nhất về chuyện này. Phần lớn người treo coi mỗi chiếc là một vật riêng. Về tiếng, hai chiếc treo gần nhau dễ lẫn nốt, nên nếu treo hai chiếc, bạn đặt cách xa nhau và chọn hai chiếc khác tông.
Chuông gió ba ống có phải chỉ để báo khách không?
Phần lớn chuông ba ống là loại nhỏ, dùng treo cửa để báo có người ra vào. Vẫn có những chiếc ba ống dài, tiếng trầm, dùng trang trí hiên hay ban công cho người thích âm thanh thưa thớt. Kích thước quyết định công dụng nhiều hơn con số.