Kích thước một vật phẩm phong thủy nên được chọn theo chỗ đặt chứ không theo cảm giác "to cho sang" hay "nhỏ cho gọn": món đồ vừa mắt khi nó chiếm khoảng một phần ba đến một nửa chiều dài mặt kệ hay mặt bàn dành cho nó, chiều cao không lấn quá nửa khoảng trống phía trên, và khối lượng nằm trong sức chịu của mặt đỡ.
Quan niệm dân gian về vật phẩm thường nói đến hướng, màu, chất liệu; chuyện cỡ ít được nói rõ nên người mua hay lúng túng. Có nhà mua đôi kỳ lân cao gần nửa mét đặt lên kệ tivi dài một mét rưỡi, nhìn vào chỉ thấy tượng. Có nhà mua quả cầu đá đường kính sáu phân đặt giữa phòng khách rộng, không ai để ý tới. Cả hai đều không sai về ý nghĩa, chỉ lệch tỉ lệ.
Bài này đưa ra cách ước cỡ theo từng lớp không gian: mặt đỡ, bức tường phía sau, cả căn phòng và khoảng cách người nhìn. Các số đo trong bài là gợi ý tham khảo theo thói quen bày biện nội thất, không phải quy định phong thủy nào; bạn điều chỉnh theo mắt nhìn của gia đình.
Vì sao cỡ vật phẩm quan trọng không kém chất liệu và mẫu
Một món đồ trang trí được nhìn trong bối cảnh. Cùng một con tỳ hưu dài hai mươi phân, đặt trên bàn làm việc một mét hai thì vừa vặn, có chỗ cho máy tính, giấy tờ; đặt trên bàn giám đốc hai mét thì nhỏ bé; đặt trên kệ sảnh dài ba mét thì gần như biến mất. Người xem không đánh giá món đồ bằng thước, họ đánh giá bằng tương quan với thứ xung quanh.
Theo cách hiểu phổ biến trong phong thủy nhà ở, cái được coi trọng là sự cân bằng, không có thứ gì áp đảo hay lạc lõng trong một không gian. Một tượng quá lớn so với phòng tạo cảm giác bức bối, choán lối đi, khó lau dọn; một món quá nhỏ ở chỗ trang trọng dễ bị đồ khác che lấp. Nói theo ngôn ngữ đời thường thì đó là chuyện thẩm mỹ và tiện dụng, và hai thứ đó đủ lý do để chọn cỡ cẩn thận.
Cỡ còn kéo theo trọng lượng. Đá tự nhiên, đồng đúc nặng hơn nhiều so với cảm giác khi xem ảnh. Một quả cầu thạch anh đường kính mười phân nặng khoảng một ký rưỡi, nhưng đường kính hai mươi phân đã lên tới hơn mười một ký, vì khối lượng tăng theo lập phương của kích thước. Chọn cỡ vì thế cũng là chọn xem kệ, bàn có đỡ nổi không.
Cuối cùng là chi phí. Cùng một chất liệu, cỡ lớn hơn một chút có thể đội giá đáng kể. Biết trước chỗ đặt cần cỡ nào giúp bạn không phải trả tiền cho phần kích thước thừa mà không gian không dùng tới.
Bốn lớp tỉ lệ cần nhìn: mặt đỡ, khoảng trên, bức tường, căn phòng
Lớp một, mặt đỡ. Đây là mặt bàn, mặt kệ, mặt tủ nơi vật phẩm đứng. Quy ước trang trí hay dùng: món chính chiếm khoảng một phần ba đến một nửa chiều dài phần mặt đỡ dành cho nó, phần còn lại để trống hoặc cho đồ khác. Chiều sâu của đế không nên vượt chiều sâu mặt kệ, và nên chừa ít nhất vài phân ở mép trước để tay quệt qua không làm đổ.
Lớp hai, khoảng trống phía trên. Nếu phía trên là một ngăn kệ khác, tủ treo hay tivi, đo khoảng cách từ mặt đỡ tới vật chắn. Vật phẩm cao tới khoảng một nửa đến hai phần ba khoảng đó thì thoáng; cao sát trần ngăn kệ trông chật, lại khó nhấc ra lau.
Lớp ba, bức tường phía sau. Khi vật phẩm đứng trước một mảng tường trống, mắt người nhìn tính cả mảng tường. Một kệ thấp dưới bức tường rộng ba mét cần món đồ có chiều cao đủ để "đứng" được trước nền tường, hoặc ghép với một bức tranh phía trên để thành một cụm.
Lớp bốn, căn phòng và khoảng cách nhìn. Phòng khách hai mươi mét vuông, người ngồi sofa cách kệ khoảng ba mét, sẽ cần vật phẩm lớn hơn so với góc làm việc nơi mắt chỉ cách món đồ nửa mét. Khoảng cách nhìn càng xa, món chính càng cần cao và rõ khối.
Thứ tự kiểm tra. Nên đi từ lớp một tới lớp bốn. Món đồ qua được mặt đỡ và khoảng trên là "vừa chỗ"; qua được bức tường và căn phòng là "vừa mắt". Nhiều người chỉ kiểm lớp bốn, chọn theo cảm giác cả căn phòng, rồi mua về mới biết đặt lên kệ bị thò ra ngoài mép.
Bảng cỡ gợi ý theo chỗ đặt thường gặp
Bảng dưới đây là điểm khởi đầu để ước lượng. Chiều cao tính cả đế; với linh vật nằm ngang như tỳ hưu, thiềm thừ thì nhìn thêm cột chiều dài. Đây là gợi ý tham khảo, không phải chuẩn bắt buộc.
| Chỗ đặt | Kích thước mặt đỡ thường gặp | Chiều cao món chính gợi ý | Chiều dài món nằm ngang gợi ý |
|---|---|---|---|
| Bàn làm việc cá nhân | Rộng 1–1,4 m, sâu 0,6–0,7 m | 8–20 cm | 10–20 cm |
| Bàn giám đốc, bàn lớn | Rộng 1,6–2,2 m | 15–30 cm | 20–35 cm |
| Kệ tivi | Dài 1,6–2,4 m | 25–45 cm (một món hoặc một cặp hai bên) | 25–40 cm |
| Ngăn tủ trưng bày kính | Cao ngăn 30–40 cm | Không quá 2/3 chiều cao ngăn | Theo chiều sâu ngăn, chừa 3–5 cm |
| Bàn trà phòng khách | Dài 1–1,2 m | Thấp, 10–20 cm, không che tầm nhìn người đối diện | 15–25 cm |
| Sảnh, đặt sàn có đôn | Mảng tường 2–3 m | 60 cm trở lên kể cả đôn | Tuỳ dáng, cân với khung cửa |
Nếu số đo của bạn nằm giữa hai dòng, hãy ưu tiên dòng nhỏ hơn cho chất liệu nặng như đá, đồng; với bột đá, gỗ nhẹ thì có thể nhích lên một bậc. Một món hơi nhỏ có thể bù bằng đế kê, tranh phía sau hay một món phụ; một món quá lớn thì gần như không cứu được.
Những lỗi tỉ lệ hay gặp và cách sửa
Phần lớn các trường hợp "mua về thấy không đẹp" rơi vào vài lỗi lặp lại. Nhận ra lỗi thì sửa được mà không phải đổi món:
- Món chính bằng cỡ món phụ. Bày ba bốn món cao xấp xỉ nhau trên một kệ khiến mắt không biết nhìn vào đâu. Chọn một món làm điểm nhấn cao hơn rõ rệt, các món còn lại thấp hơn khoảng một phần ba.
- Cặp đôi lệch cỡ. Đôi kỳ lân, đôi tỳ hưu mua lẻ hai lần thường chênh nhau vài phân, đặt hai bên kệ thấy ngay. Mua theo cặp từ một lô, hoặc kê đế bù cho con thấp hơn.
- Đế quá lớn so với thân. Nhiều tượng đi kèm đế gỗ to bản, chiếm hết mặt kệ. Có thể thay bằng đế nhỏ hơn hoặc bỏ đế nếu tượng tự đứng vững.
- Món lớn đặt sát mép. Vật lớn thò ra khỏi mép kệ vừa mất cân đối vừa dễ bị quệt rơi. Lùi vào trong, nếu không lùi được thì món đó quá sâu cho mặt kệ này.
- Phòng nhỏ, tượng lớn. Căn hộ một phòng ngủ đặt tượng cao sáu bảy chục phân ở phòng khách sẽ choán lối đi và che sáng. Chọn món thấp hơn, đặt cao hơn trên kệ treo hoặc tủ, để giữ sàn thoáng.
- Chỗ trang trọng, món bé. Ngay giữa sảnh hay chính diện cửa vào, món nhỏ sẽ bị lẫn. Ghép món nhỏ với đôn, khay hoặc cụm cây để tạo khối.
Cỡ theo từng dáng vật phẩm: đứng, nằm, tròn và dẹt
Cùng một con số "cao 20 cm" nhưng dáng khác nhau thì chiếm chỗ khác nhau. Tượng dáng đứng như ông Thọ, Quan Công, tháp Văn Xương chiếm ít mặt đỡ nhưng đòi khoảng trống phía trên. Linh vật dáng nằm hoặc phục như tỳ hưu, thiềm thừ, trâu thì ngược lại: thấp nhưng dài, có khi đuôi hay sừng vươn ra thêm vài phân so với thân.
Vật tròn như quả cầu, hồ lô bụng to cần thêm đế, và đế thường làm tăng chiều cao thêm vài phân. Khi cân nhắc quả cầu cho bàn làm việc, hãy tính đường kính cộng chiều cao đế, rồi cộng khoảng chừa để tay đặt vào nhấc lên.
Vật dẹt như đĩa thất tinh, tranh đá để bàn, bình phong nhỏ thì số đo quan trọng là chiều rộng và độ nghiêng của chân đỡ. Tranh để bàn có chân chống ngả ra sau cần mặt đỡ sâu hơn so với kích thước ghi trên tranh.
Hốc đá, cụm tinh thể có hình dạng không đều nên số đo ghi trên sản phẩm thường là kích thước lớn nhất theo từng chiều. Bạn hãy hỏi thêm kích thước đáy, vì đáy mới quyết định đặt lên kệ có vững không. Nói chung, với món dáng lạ, đừng chỉ nhìn một con số "cao bao nhiêu".
Đã lỡ mua lệch cỡ: chỉnh bằng đế, nhóm đồ và đổi chỗ
Không phải lúc nào cũng đo trước được; vật phẩm được tặng, được thừa kế hay mua lúc đi chơi thường về nhà trước rồi mới tìm chỗ. Khi món đồ hơi nhỏ so với chỗ trang trọng, cách dễ nhất là nâng nó lên bằng một đế gỗ, một chiếc đôn thấp hoặc một khay có viền. Đế làm món đồ cao hơn, có khung riêng, và tách nó khỏi những thứ lặt vặt xung quanh.
Cách thứ hai là gom thành nhóm. Một món nhỏ đứng một mình trên kệ dài thì lọt thỏm, nhưng đặt cạnh một chậu cây nhỏ, vài quyển sách nằm ngang và một chiếc đèn bàn, cả cụm sẽ đủ khối để đứng trước mảng tường. Nguyên tắc là để món vật phẩm cao nhất hoặc đặt ở vị trí dễ thấy nhất trong cụm, các thứ khác làm nền.
Khi món đồ lại quá lớn so với chỗ dự định, đừng cố ép. Hãy tìm chỗ khác trong nhà có mặt đỡ rộng hơn: góc phòng khách có đôn đặt sàn, mặt tủ thấp ở sảnh, kệ dưới cầu thang. Vật phẩm lớn đặt ở chỗ rộng trông bề thế; cũng món đó nhét vào kệ chật lại thành vướng víu. Nếu trong nhà không có chỗ nào phù hợp, việc cất giữ cẩn thận hoặc trao lại cho người thân có nhà rộng hơn cũng là cách xử lý trân trọng.
Quy trình năm bước tự chọn cỡ trước khi mua
Bạn có thể làm các bước dưới đây trong mười lăm phút với một cây thước cuộn và chiếc điện thoại:
- Chọn trước chỗ đặt cụ thể. Đừng mua món đồ rồi mới đi tìm chỗ; chỗ đặt quyết định cỡ.
- Đo mặt đỡ (dài, sâu) và khoảng trống phía trên tới vật chắn gần nhất, ghi lại bằng phân.
- Áp quy ước một phần ba đến một nửa chiều dài và một nửa đến hai phần ba khoảng trên để ra khung cỡ tối đa, rồi đối chiếu bảng gợi ý.
- Đứng ở chỗ người hay nhìn nhất (sofa, cửa ra vào, ghế làm việc) để hình dung. Có thể dựng tạm một chồng sách, hộp giấy đúng cỡ để thử.
- Đối chiếu khối lượng ước tính với sức chịu của kệ, bàn. Đá và đồng thì luôn hỏi người bán cân nặng thực tế.
Làm xong năm bước, bạn có một khoảng cỡ thay vì một con số cứng: ví dụ "cao từ 18 đến 25 phân, dài không quá 30 phân, dưới 3 ký". Mang khoảng này đi chọn mẫu sẽ nhẹ đầu hơn nhiều. Khi xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, bạn chỉ cần lọc theo khung số đó.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định phong thủy nào về kích thước vật phẩm theo số đo Lỗ Ban không?
Thước Lỗ Ban thường được dùng cho cửa, bàn thờ, đồ gỗ lớn. Với vật phẩm trang trí nhỏ, một số người bán ghi cỡ theo cung đẹp của thước, nhưng đó là cách chọn thêm theo quan niệm, không phải điều bắt buộc. Tỉ lệ với chỗ đặt vẫn là thứ quyết định món đồ đẹp hay không.
Vật phẩm càng to thì càng tốt có đúng không?
Không có cơ sở để nói vậy. Theo cách hiểu phổ biến, cân đối mới là điều được coi trọng. Món quá lớn so với phòng choán lối đi, nặng, khó lau và dễ gây cảm giác bức bối. Chọn vừa với không gian là hợp lý hơn cả về thẩm mỹ lẫn an toàn.
Phòng khách nhỏ chừng mười lăm mét vuông nên chọn vật phẩm cao bao nhiêu?
Với phòng cỡ đó, món chính trên kệ tivi thường đẹp ở khoảng hai mươi lăm đến ba mươi lăm phân. Nếu muốn món cao hơn, hãy đặt ở góc phòng có đôn và đảm bảo không vướng lối đi. Ưu tiên một món rõ khối thay vì nhiều món nhỏ.
Đặt một cặp linh vật thì mỗi con nên cỡ bao nhiêu so với kệ?
Với cặp đặt hai đầu kệ, mỗi con có thể nhỏ hơn món đơn đặt giữa, khoảng một phần năm đến một phần tư chiều dài kệ. Hai con nên cùng lô để khớp cỡ và dáng, và mỗi con lùi vào trong mép kệ vài phân.
Số đo trên trang bán có tính cả đế không?
Tuỳ người bán. Có nơi ghi kích thước tượng, có nơi ghi tổng cả đế. Bạn nên hỏi rõ hai con số này, cùng kích thước đáy và cân nặng, vì chênh lệch vài phân của đế có thể khiến món đồ không vừa ngăn tủ đã đo.
Mua vật phẩm làm quà khi không biết nhà người nhận thì chọn cỡ nào?
Khi không biết chỗ đặt, cỡ để bàn trung bình, cao khoảng mười lăm đến hai mươi phân và nhẹ, là lựa chọn an toàn nhất. Món cỡ này đặt được lên bàn làm việc, kệ sách hay tủ trưng bày mà không bắt người nhận phải dọn chỗ.