Với đa số vật phẩm trang trí, điểm giữa của món đồ nên nằm gần tầm mắt của người nhìn nhiều nhất: khoảng 145–160 phân khi người ta đứng, khoảng 100–120 phân khi ngồi ghế hoặc sofa. Tượng mang tính tôn kính như tượng Phật, tượng thần thường được đặt cao hơn tầm mắt một chút; món nặng, dễ vỡ thì ưu tiên thấp và chắc.
Câu hỏi "đặt cao bao nhiêu" thường đi kèm một nỗi lo theo quan niệm dân gian: đặt thấp quá có phải là bất kính không, đặt cao quá có phải "đè đầu" người ngồi dưới không. Phần lớn những quan niệm đó, khi soi kỹ, đều có một lý do thực tế đi kèm: vật đặt thấp dễ bị đá vào, bị bụi bẩn; vật nặng treo trên đầu thì có thể rơi.
Bài này tách hai lớp đó ra: lớp thẩm mỹ và công năng, đo được bằng thước; lớp tập quán, nên hiểu và tôn trọng nhưng không cần lo lắng. Từ đó bạn tự đặt chiều cao hợp với nhà mình.
Tầm mắt là gì và đo thế nào trong nhà mình
Tầm mắt là chiều cao từ sàn tới mắt người nhìn ở tư thế quen thuộc. Người lớn đứng thì mắt thường ở khoảng 145 tới 160 phân, tuỳ vóc người; người ngồi ghế tựa khoảng 110 tới 120 phân; ngồi sofa thấp còn khoảng 100 tới 110 phân. Trẻ em và người lớn tuổi lưng còng có tầm mắt thấp hơn đáng kể.
Các phòng trưng bày tranh thường treo sao cho tâm bức tranh ở khoảng 145 tới 150 phân, vì đó là chiều cao vừa với số đông người đứng xem. Quy ước này dùng tốt cho vật phẩm đặt trên kệ treo tường ở hành lang, sảnh, lối vào, nơi người ta chủ yếu đứng hoặc đi ngang qua.
Phòng khách lại khác. Người ta ngồi nhiều hơn đứng, nên vật phẩm trên kệ tivi, tủ thấp, bàn trà được nhìn từ tầm mắt ngồi. Một món đặt ở độ cao một mét rưỡi trong phòng khách sẽ đẹp với người vừa bước vào, nhưng người ngồi sofa phải ngước lên.
Cách đo nhanh: nhờ người trong nhà ngồi đúng chỗ quen ngồi, đứng đúng chỗ hay đứng, rồi đo từ sàn tới mắt. Hai con số này là căn cứ tốt hơn mọi bảng số chung chung. Nhà có người cao một mét tám và người cao một mét rưỡi thì lấy mức giữa, hoặc ưu tiên người ở nhà nhiều nhất.
Chiều cao gợi ý theo từng chỗ đặt
Các mức sau tính theo tâm của món đồ (điểm giữa chiều cao), là gợi ý tham khảo cho người lớn có vóc người trung bình:
| Chỗ đặt | Người nhìn chủ yếu | Tâm món đồ gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Kệ treo hành lang, sảnh | Người đứng, đi ngang | 140–155 cm | Theo quy ước treo tranh phòng trưng bày |
| Kệ tivi, tủ thấp phòng khách | Người ngồi sofa | 70–110 cm | Không che màn hình, không cao hơn mép dưới tranh treo trên |
| Bàn làm việc | Người ngồi làm | Mặt bàn + 5–20 cm | Nằm ngoài vùng tay gõ phím, chuột |
| Tủ trưng bày kính | Cả đứng và ngồi | Món đẹp nhất ở ngăn 110–160 cm | Ngăn dưới cho món nặng, ngăn trên cho món nhẹ |
| Tủ giày lối vào | Người đứng thay giày | 90–120 cm | Món nhỏ, đế chống trượt vì hay bị va |
| Kệ thờ, kệ tượng tôn kính | Người đứng chắp tay | Cao hơn tầm mắt một chút | Theo nếp gia đình, xem thêm hướng dẫn của nơi thờ tự |
Nếu kệ đã cố định, bạn vẫn điều chỉnh được chiều cao tâm món đồ bằng đế kê, khay hoặc đổi món cao thấp khác nhau. Chênh vài phân không quan trọng; chênh vài chục phân thì người nhìn sẽ cảm thấy.
Quan niệm "không đặt thấp" và "không đè đầu": hiểu cho đúng mức
Đặt dưới sàn, thấp hơn đầu gối. Nhiều gia đình kiêng đặt tượng linh vật, tượng thần trực tiếp xuống sàn, coi như thiếu trang trọng. Lý do thực tế đi kèm khá rõ: ở chỗ thấp, món đồ dễ bị chân đá vào, bị nước lau sàn bắn lên, bị trẻ nhỏ và vật nuôi với tới. Món lớn đặt sàn thì thường kê đôn, vừa trang trọng vừa an toàn.
Vật nặng phía trên chỗ ngồi, chỗ nằm. Quan niệm dân gian ngại kệ nặng, tượng lớn treo ngay trên đầu giường, trên sofa, trên ghế làm việc. Về thực tế, chỉ cần một con ốc lỏng là món đồ rơi đúng vào người. Đây là một kiêng kỵ có lý do an toàn rõ ràng, nên tôn trọng.
Tượng tôn kính đặt cao hơn người. Với tượng Phật, tượng thần, tập quán chung là đặt ở chỗ cao, sạch, không thấp hơn người đứng. Cách làm cụ thể mỗi nhà, mỗi nơi thờ tự có khác; nếu cần hiểu sâu, bạn nên hỏi chư tăng hoặc người giữ nếp thờ trong gia đình.
Quá cao cũng không tốt. Đặt vật phẩm sát trần, trên nóc tủ quần áo cao hai mét, vừa khó nhìn vừa khó lau, thường thành chỗ đọng bụi bị bỏ quên. Nếu chỉ để cất thì nên cất trong hộp; nếu để bày thì hạ xuống tầm nhìn.
Chiều cao theo từng loại vật phẩm
Linh vật dáng phục như tỳ hưu, thiềm thừ, trâu, rùa có chiều cao thấp, ngắm đẹp nhất khi nhìn hơi từ trên xuống. Vì vậy đặt chúng trên bàn làm việc, bàn trà, tủ thấp là hợp; đặt lên kệ treo cao một mét tám thì người nhìn chỉ thấy bụng và đế.
Tượng đứng như ông Thọ, Di Lặc đứng, Quan Công, tượng ngựa phi lại đẹp khi tâm tượng gần tầm mắt hoặc hơi cao hơn, để thấy được khuôn mặt và dáng. Đặt chúng trên kệ cao vừa phải hoặc trên tủ thấp có đế kê.
Quả cầu, hốc đá, cụm tinh thể nên đặt ở độ cao mà người nhìn thấy được bề mặt và ánh sáng xuyên qua: thường là ngang ngực người đứng, hoặc trên bàn có đèn chiếu nghiêng. Đá nặng thì ưu tiên chỗ thấp, chắc.
Tranh đá, tranh đồng, đĩa treo tường đi theo quy ước treo tranh: tâm tranh khoảng 145 tới 150 phân ở hành lang; trên sofa thì mép dưới tranh cách lưng ghế khoảng hai mươi tới ba mươi phân. Chuông gió, hồ lô treo thì treo đủ cao để người cao nhất trong nhà đi qua không chạm đầu.
Vật phẩm đeo không nằm trong câu chuyện này, nhưng khay hay hộp đựng vòng tay, mặt dây khi tháo ra nên để ở mặt tủ ngang hông, nơi tay với tới tự nhiên mà không phải kiễng chân hay cúi thấp.
Chiều cao và ánh sáng: cùng một độ cao, khác đèn là khác hẳn
Chiều cao đặt không đứng riêng mà đi cùng nguồn sáng. Một món đặt ngang tầm mắt nhưng ngay dưới đèn trần chiếu thẳng xuống sẽ bị đổ bóng lên mặt tượng, vùng mắt và miệng tối lại, nhìn khó chịu. Cũng món đó hạ thấp hơn một chút, đón ánh sáng nghiêng từ cửa sổ hoặc đèn bàn, lại lộ rõ đường chạm khắc.
Đá trong và bán trong như thạch anh, mã não, ngọc đẹp nhất khi ánh sáng xuyên qua hoặc chiếu xiên. Đặt chúng ở độ cao ngang ngực người đứng, cạnh cửa sổ có rèm mỏng hoặc dưới đèn rọi góc hẹp, bạn sẽ thấy vân và màu rõ hơn nhiều so với đặt trên cao trong góc tối. Riêng quả cầu trong suốt thì tránh đặt ở chỗ có nắng trực tiếp chiếu vào, vì khối cầu có thể hội tụ ánh nắng như thấu kính.
Đồ đồng đánh bóng, đồ mạ vàng phản chiếu mạnh. Đặt quá thấp dưới đèn trần, người ngồi sẽ thấy điểm loá ngay tầm mắt; đặt cao hơn hoặc dùng đèn có chụp tản sáng sẽ dễ chịu hơn. Trước khi cố định vị trí, bạn nên xem món đồ vào cả ban ngày lẫn buổi tối khi bật đèn quen dùng.
Chiều cao cho nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người dùng xe lăn
Chiều cao lý tưởng theo thẩm mỹ đôi khi phải nhường cho người dùng thật của ngôi nhà:
- Trẻ nhỏ. Món nặng, sắc cạnh, có chi tiết nhỏ nên nằm ngoài tầm với của trẻ, kể cả khi trẻ kiễng chân hoặc trèo lên ghế. Bàn trà, kệ thấp là vùng nguy hiểm nhất.
- Người lớn tuổi. Nếu ông bà là người hay lau chùi, thắp hương, hãy hạ chiều cao tới mức không cần bắc ghế. Phần lớn các tai nạn ngã ở người cao tuổi trong nhà liên quan đến việc trèo cao.
- Người dùng xe lăn. Tầm mắt ngồi xe lăn thấp hơn ghế tựa; vật phẩm bày cho người đó ngắm nên đặt trên tủ thấp, kệ khoảng 80 tới 110 phân.
- Người rất cao. Đồ treo như chuông gió, đèn lồng, hồ lô cần đo theo người cao nhất trong nhà, cộng thêm khoảng hở khi người đó đội mũ hay giơ tay.
- Khách đến chơi. Với vật phẩm ở phòng khách, hãy ngồi thử ở ghế dành cho khách và xem món đồ có che tầm nhìn tới chủ nhà không.
Cách chốt chiều cao đặt cho một món cụ thể
Khi đã có món đồ hoặc đã chọn mẫu, bạn có thể chốt độ cao trong vài phút:
- Xác định người nhìn chính và tư thế nhìn (đứng hay ngồi), đo tầm mắt người đó.
- Xác định loại món đồ: dáng phục nhìn từ trên xuống, dáng đứng nhìn ngang, đồ treo theo quy ước tranh.
- Chọn chỗ đặt có độ cao gần mức gợi ý; điều chỉnh bằng đế kê hoặc đổi ngăn kệ.
- Kiểm tra an toàn: không treo nặng trên chỗ ngồi, chỗ nằm; món nặng không đặt cao; trẻ nhỏ không với tới.
- Đứng và ngồi thử ở các vị trí quen thuộc, dịch lên xuống vài phân cho tới khi vừa mắt, rồi cố định.
Đừng ngại thử nhiều lần. Đặt một món ở độ cao mới trong vài ngày, để ý xem mình có hay nhìn tới nó không, có phải né hay với tay mỗi khi lau dọn không. Những cảm nhận hằng ngày đó cho câu trả lời chính xác hơn mọi con số.
Khi mua thêm, ghi chú chiều cao chỗ đặt vào phần thông tin để chọn món có chiều cao hợp; xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để đối chiếu trước khi quyết.
Câu hỏi thường gặp
Vật phẩm phong thủy đặt dưới sàn nhà có được không?
Theo tập quán, nhiều gia đình tránh đặt tượng linh vật, tượng thần trực tiếp xuống sàn. Lý do thực tế là dễ bị va, bẩn và trẻ nhỏ, vật nuôi với tới. Món lớn đặt sàn thì nên kê đôn hoặc bệ để trang trọng và an toàn hơn.
Treo kệ có tượng phía trên giường ngủ có nên không?
Không nên treo vật nặng ngay phía trên chỗ nằm. Ngoài quan niệm dân gian, lý do an toàn rất rõ: ốc vít lỏng hoặc rung lắc có thể làm món đồ rơi xuống người đang ngủ. Hãy chuyển kệ sang tường bên cạnh hoặc dùng tủ đầu giường.
Tượng Phật nhỏ trang trí nên đặt cao bao nhiêu?
Tập quán phổ biến là đặt cao hơn tầm mắt người đứng một chút, ở chỗ sạch sẽ, không đặt thấp hay đặt cạnh đồ lặt vặt. Cách bày cụ thể có thể khác nhau theo nếp gia đình; muốn hiểu kỹ, bạn nên hỏi chư tăng.
Kệ tivi cao khoảng năm mươi phân thì đặt vật phẩm cỡ nào?
Mặt kệ thấp như vậy hợp với món cao khoảng hai mươi lăm đến bốn mươi phân, để tâm món đồ rơi vào tầm nhìn người ngồi sofa. Không để món đồ cao quá mép dưới màn hình nếu đặt phía trước tivi.
Nhà có trẻ hai tuổi thì vật phẩm nặng nên đặt cao bao nhiêu?
Đặt món nặng, dễ vỡ ở chỗ trẻ không với tới kể cả khi kiễng chân hay trèo lên ghế, thường là kệ treo hoặc tủ cao có cửa. Không đặt món nặng trên bàn trà, kệ thấp, và cố định tủ kệ vào tường.
Đặt vật phẩm trên nóc tủ quần áo có ổn không?
Nóc tủ cao khó nhìn, khó lau và dễ thành chỗ đọng bụi; vật đặt đó khi rơi cũng nguy hiểm hơn. Nếu chỉ cất giữ thì nên cho vào hộp kín; nếu muốn bày thì hạ xuống kệ ở tầm nhìn.