Chậu hoa mẫu đơn bằng đá thường làm theo số bông lẻ: một, ba, năm, bảy hoặc chín bông; chậu đôi hai bông hay dùng cho quà cưới. Theo cách hiểu phổ biến, chín bông được ưa chuộng vì chữ "cửu" đọc gần "cửu" là lâu dài, còn số lẻ nói chung cho bố cục tự nhiên hơn.
Nhưng nếu chỉ chọn theo con số, bạn rất dễ mua một chậu chín bông chen chúc trên chiếc kệ nhỏ, hoặc một bông lẻ loi giữa phòng khách rộng. Số bông đẹp là số vừa với cỡ chậu và chỗ đặt. Bài này tách hai chuyện: con số được đọc thế nào theo quan niệm, và số bông thực tế nên chọn ra sao.
Vì sao người ta quan tâm số bông
Trong văn hoá Hán và các nước chịu ảnh hưởng như Việt Nam, con số hay được gán nghĩa qua cách đọc. Số chín đọc là "cửu", gần âm với chữ "cửu" nghĩa là lâu dài; số tám trong tiếng Quảng Đông đọc gần chữ "phát". Số bốn bị nhiều người Hoa tránh vì đọc gần chữ "tử". Những lối đọc này đi vào cách người ta chọn quà, chọn biển số, và tự nhiên đi vào cả chậu hoa.
Ở Việt Nam, cách nghĩ về con số pha trộn nhiều nguồn. Có người chuộng số lẻ vì quan niệm số lẻ thuộc dương, sinh sôi; có người lại chuộng số chẵn cho những dịp đôi lứa. Không có một bảng chuẩn nào, và người bán thường kể theo cách họ nghe được.
Vì thế, nên xem số bông như một lớp nghĩa thêm cho món quà, không phải điều kiện để món đồ "có tác dụng". Một chậu bảy bông đẹp, cân đối, hợp chỗ đặt luôn đáng giá hơn một chậu chín bông làm vội chỉ để đủ con số.
Cũng nên nhớ rằng những lối đọc đồng âm kể trên chủ yếu đúng trong tiếng Hán, đọc theo âm Phổ thông hoặc Quảng Đông. Khi chuyển sang tiếng Việt, nhiều cặp chữ không còn gần âm nữa, nên người Việt tiếp nhận chúng như một tập quán mượn, nhớ qua lời người bán hơn là tự cảm nhận. Biết điều này, bạn sẽ thoải mái hơn khi chọn: con số là một câu chuyện dễ thương để kể khi tặng, không phải điều phải tuân theo.
Các số bông hay gặp và cách đọc theo quan niệm
Bảng dưới gom những cách hiểu phổ biến khi nói về chậu hoa và tranh hoa. Mỗi gia đình, mỗi vùng có thể hiểu khác; bạn dùng như tham khảo.
| Số bông | Cách đọc thường gặp | Hay dùng cho | Cỡ chậu hợp |
|---|---|---|---|
| 1 bông | Một lời chúc trọn vẹn, tinh giản | Bàn làm việc, kệ nhỏ, quà nhỏ | Chậu thấp, cao dưới khoảng ba gang tay |
| 2 bông | Đôi lứa, vợ chồng | Quà cưới, phòng ngủ | Chậu nhỏ đến vừa, bố cục cân |
| 3 bông | Đủ đầy, số lẻ dễ bố cục | Kệ tủ, bàn trà | Chậu vừa |
| 5 bông | Thường được gắn với "ngũ phúc" | Phòng khách, quà tân gia | Chậu vừa đến lớn |
| 7 bông | Ít gán nghĩa riêng, chọn vì cân đối | Kệ dài, tủ trưng bày | Chậu lớn |
| 9 bông | "Cửu" đọc gần "cửu" là lâu dài; tên thương mại hay gặp là "cửu phú" | Phòng khách rộng, sảnh, quà mừng thọ, khai trương | Chậu lớn, cần chỗ rộng |
| Nhiều hơn 9 | Không theo quy ước, chọn theo bố cục | Sảnh, phòng họp lớn | Chậu rất lớn hoặc bồn |
Số bốn thường bị tránh trong hàng làm theo thị hiếu người Hoa, nên trên kệ ít gặp chậu bốn bông. Đó là một kiêng kỵ ngôn ngữ, không phải lý do để lo lắng nếu bạn đã có sẵn một chậu như vậy.
Đếm bông thế nào: bông nở, nụ và bông hé
Câu hỏi hay gặp nhất khi xem chậu là "nụ có tính không". Thực tế không có quy ước chung. Phần lớn người bán đếm theo bông đã nở, coi nụ là phần trang trí đi kèm; một số xưởng tính cả bông hé. Vì vậy hai chậu cùng ghi "chín bông" có thể khác nhau rất nhiều về độ dày.
Khi mua, bạn nên hỏi rõ: "Chín bông là chín bông nở, chưa kể nụ, đúng không?", và xin ảnh nhìn từ trên xuống để đếm. Ảnh chụp thẳng ngang thường che mất các bông phía sau, khiến chậu trông dày hơn thực tế.
Nếu bạn quan tâm đến con số theo quan niệm, hãy thống nhất cách đếm ngay từ đầu với người trong nhà hoặc người nhận quà. Cũng không cần quá khắt khe: một chậu có chín bông nở và vài nụ xinh vẫn là chậu chín bông theo cách hiểu thông thường.
Với tranh mẫu đơn, việc đếm còn khó hơn vì có bông khuất sau lá, bông chỉ vẽ một phần. Tranh "chín bông" do xưởng vẽ thường chủ đích sắp đủ chín bông rõ ràng; tranh của hoạ sĩ thì vẽ theo bố cục, con số không phải mục tiêu.
Số bông và bố cục: vì sao số lẻ dễ đẹp
Số lẻ tạo điểm nhấn. Với ba bông, mắt người tự tìm ra một bông chính và hai bông phụ, tạo thành tam giác; với năm bông thì có một tâm và các bông xếp vòng. Số chẵn dễ bị chia đôi thành hai khối đối xứng, trông cứng hơn nếu thợ không khéo.
Bông chính phải to hơn. Chậu đẹp thường có một hoặc hai bông to nhất, nở hết, đặt cao hoặc ở giữa; các bông còn lại nhỏ hơn, nghiêng ra ngoài. Chậu mà chín bông bằng nhau, đứng thẳng như nhau là dấu hiệu làm khuôn hàng loạt.
Khoảng trống giữa các bông. Mẫu đơn thật có lá rộng, bông cách nhau. Chậu nhồi nhiều bông sát nhau, không thấy lá, trông giống bó hoa giả hơn là một khóm cây. Khi so hai chậu cùng số bông, chậu có nhiều lá xen giữa thường đẹp hơn dù trông "ít hoa" hơn.
Chiều cao so le. Bông ở các tầng khác nhau, có bông sát miệng chậu, có bông vươn cao, giúp chậu có chiều sâu khi nhìn từ nhiều phía. Kiểm tra bằng cách xoay chậu một vòng: mặt nào cũng có bông, không có mặt trống trơn.
Số bông chưa đủ: ba con số khác cần hỏi cùng
Hai chậu cùng "năm bông" có thể chênh nhau gấp đôi về kích thước. Khi hỏi mua, bạn nên hỏi trọn bộ số đo dưới đây, ghi lại để so giữa các nơi bán.
| Con số | Đo thế nào | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Chiều cao tổng | Từ đáy chậu tới đỉnh bông cao nhất | Quyết định chậu có vừa kệ, có che tầm nhìn khi ngồi hay không |
| Độ rộng tán | Khoảng cách giữa hai bông xa nhau nhất theo chiều ngang | Quyết định chậu có chạm tường, lấn sang món bên cạnh hay không |
| Đường kính bông chính | Bề ngang bông to nhất khi nở | Bông nhỏ mà nhiều trông vụn; bông to mà ít trông sang |
| Đường kính và chiều cao chậu | Đo miệng chậu và thân chậu | Chậu quá nhỏ so với tán dễ đổ, trông mất cân đối |
| Trọng lượng | Cân cả chậu | Liên quan kệ kính, kệ treo, vận chuyển |
Một chậu cân đối thường có chiều cao phần hoa lá cao hơn chậu khoảng một rưỡi đến hai lần, tán rộng không vượt quá nhiều so với chiều cao. Đó là tỉ lệ người cắm hoa hay dùng cho khóm hoa trong chậu; không phải quy tắc cứng nhưng giúp bạn nhận ra chậu nào bị "đầu to chân nhỏ".
Ví dụ giả định: hai chậu chín bông, chậu A cao bốn mươi phân, tán ba mươi lăm phân, bông chính rộng tám phân; chậu B cao sáu mươi phân, tán năm mươi phân, bông chính rộng mười hai phân. Trên một kệ tivi sâu ba mươi phân, chậu A vừa vặn, còn chậu B sẽ chìa ra ngoài mép kệ và dễ bị quệt rơi.
Chọn số bông theo chỗ đặt: các bước thực tế
Đo chỗ đặt trước, rồi mới nghĩ đến con số.
- Đo chiều rộng, chiều sâu mặt kệ hoặc bàn và khoảng trống phía trên; chậu nên chiếm không quá khoảng hai phần ba chiều rộng mặt đặt để còn khoảng thở.
- Xác định góc nhìn chính: nhìn ngang ở bàn trà, nhìn từ dưới lên ở kệ cao, nhìn quanh ở bàn giữa phòng. Kệ cao chỉ cần ba đến năm bông; bàn giữa phòng cần chậu tròn nhìn được bốn phía.
- Với chỗ nhỏ như bàn làm việc, chọn một đến ba bông, chậu thấp để không che màn hình hay người đối diện.
- Với phòng khách rộng, sảnh, chậu năm đến chín bông, cao vừa phải để không chắn tầm nhìn khi ngồi.
- Nếu muốn đúng số theo quan niệm mà chỗ hẹp, chọn chậu chín bông cỡ nhỏ, bông nhỏ, thay vì chen chậu lớn vào.
- Hỏi trọng lượng: chậu nhiều bông đá có thể khá nặng, kiểm tra kệ kính, kệ treo tường có chịu được không.
Sau khi đặt, nếu thấy chậu che mất món khác hoặc chạm tường, hãy dịch ra một chút hoặc đổi chỗ. Hoa đá không cần nắng hay nước, nên bạn có thể thử vài vị trí trong nhà trước khi chốt.
Số bông khi chọn quà theo dịp
Quà cưới hay được chọn chậu hai bông hoặc chậu có cặp bông to đứng cạnh nhau, đôi khi kèm đôi chim nhỏ; ý là đôi lứa. Quà mừng thọ ông bà nhiều người chọn chín bông vì lối đọc "lâu dài", hoặc năm bông theo ý "ngũ phúc". Quà khai trương, tân gia thì chín bông hoặc năm bông đều phổ biến, chủ yếu vì chậu lớn trông trang trọng.
Trước khi chọn, hãy nghĩ đến nhà người nhận: một căn hộ nhỏ có thể không có chỗ cho chậu chín bông cao gần nửa mét. Món quà mà người nhận phải cất vào kho vì không có chỗ thì lời chúc cũng không đến được.
Nếu tặng theo nhóm, nhiều người góp lại, một chậu lớn nhiều bông là hợp lý. Nếu tặng cá nhân, một chậu ba hoặc năm bông làm kỹ, chậu đẹp thường được trân trọng hơn. Kèm một tấm thiệp ghi ngắn gọn lời chúc và tên hoa giúp người nhận hiểu ý bạn, kể cả khi họ không quan tâm đến con số.
Với quà gửi xa, chậu nhiều bông càng khó vận chuyển: mỗi bông là một điểm dễ gãy, dễ rơi cánh. Nếu phải gửi qua đơn vị vận chuyển, bạn nên chọn chậu ít bông hơn nhưng làm chắc, hoặc yêu cầu người bán đóng thùng gỗ, chèn xốp kín từng bông, và quay video lúc đóng gói để làm căn cứ khi có hư hỏng.
Câu hỏi thường gặp
Chậu mẫu đơn bốn bông có nên mua không?
Số bốn bị nhiều người Hoa tránh vì đọc gần chữ tử, nên hàng làm sẵn ít gặp chậu bốn bông. Đây là kiêng kỵ ngôn ngữ, không có cơ sở nào cho thấy nó gây chuyện không hay. Nếu bạn thích mẫu đó và người trong nhà không bận tâm thì không có lý do gì phải tránh.
Chín bông mẫu đơn có phải là "cửu phú" không?
Trên thị trường, "cửu phú" là tên thương mại hay gặp cho tranh hoặc chậu chín bông mẫu đơn, ghép số chín với chữ phú của phú quý. Đây là cách gọi quen trong giới bán hàng, không phải một chuẩn mực cổ bắt buộc phải theo.
Nụ hoa có được tính vào số bông không?
Không có quy ước chung. Phần lớn người bán đếm theo bông đã nở và coi nụ là trang trí, nhưng một số nơi tính cả bông hé. Bạn nên hỏi rõ cách đếm và xin ảnh chụp từ trên xuống trước khi mua để biết chính xác.
Chậu nhiều bông có nặng không?
Có. Cánh làm bằng đá tự nhiên hay ngọc nặng hơn nhiều so với bột đá hay nhựa, chậu chín bông lớn có thể nặng đến mức một người khó nhấc gọn. Hỏi trọng lượng trước và kiểm tra kệ kính, kệ treo tường có chịu được không.
Tặng cưới nên chọn chậu mấy bông?
Nhiều người chọn chậu hai bông hoặc có cặp bông chính đứng cạnh nhau cho ý đôi lứa, màu đỏ hoặc hồng. Cũng có thể chọn chậu lẻ bông nếu đẹp hơn; điều quan trọng là cỡ chậu hợp với nhà mới của đôi bạn.
Tranh mẫu đơn có cần đúng chín bông không?
Không cần. Tranh của xưởng thường vẽ đủ chín bông để bán theo tên cửu phú, còn tranh của hoạ sĩ vẽ theo bố cục, số bông không phải mục tiêu. Bạn nên chọn bức có bố cục, màu và tay nghề hợp mắt trước, con số là phần thêm.