Trên trang sức con giáp, con vật thường đi kèm một chi tiết phụ: ôm đồng tiền hoặc thỏi nguyên bảo, ngậm viên ngọc, cưỡi đám mây, ngồi trên lá sen, bên cạnh hồ lô, bông lúa, quả đào. Mỗi chi tiết có một lớp nghĩa theo quan niệm dân gian, nhiều khi dựa trên lối chơi chữ đồng âm trong tiếng Hán. Hiểu các chi tiết này giúp bạn đọc được "câu chuyện" của món đồ và chọn mẫu hợp người nhận.
Những nghĩa này là biểu tượng văn hoá, không phải lời hứa. Một con chuột ôm thỏi vàng không làm ai giàu lên; nó chỉ mang lời chúc no đủ theo cách người xưa quen nói. Bài cũng đi vào mặt thực tế: chi tiết phụ làm món đồ nặng hơn, nhiều khe hơn, có chỗ dễ gãy hơn, và cần để ý gì khi đeo.
Các chi tiết phụ hay gặp và lớp nghĩa phổ biến
Bảng gom những chi tiết xuất hiện nhiều trên mặt dây, charm, nhẫn con giáp. Nghĩa ghi theo cách hiểu thông dụng; mỗi vùng, mỗi người có thể hiểu khác.
| Chi tiết | Nghĩa theo quan niệm phổ biến | Hay đi cùng con nào |
|---|---|---|
| Đồng tiền lỗ vuông, thỏi nguyên bảo | Lời chúc đủ đầy, buôn bán thuận | Chuột, lợn, trâu, gà |
| Viên ngọc tròn (ngọc châu) | Sự quý giá, trí tuệ; rồng vờn ngọc là hình quen thuộc | Rồng, rắn, hổ |
| Đám mây | Bay cao, thanh thoát; mây lành theo cách gọi cũ | Rồng, ngựa, khỉ |
| Lá sen, hoa sen | Thanh khiết, an lành | Chuột, dê, mèo |
| Hồ lô | Âm gần với "phúc lộc" trong tiếng Hán; cũng gắn với sức khoẻ theo tích dân gian | Hầu như mọi con |
| Bông lúa, bao lúa | Mùa màng, no ấm | Chuột, trâu, gà |
| Quả đào | Trường thọ, gắn với tích đào tiên | Khỉ |
| Bắp cải | Tên tiếng Hoa của cải thảo (bạch thái) gần âm với "bách tài", tức trăm thứ của | Chuột, thỏ, mèo |
Nhiều chi tiết có gốc từ chơi chữ đồng âm trong tiếng Hán, ví dụ hồ lô (húlu) gần âm "phúc lộc" (fúlù). Khi chuyển sang tiếng Việt, lớp nghĩa này chỉ còn qua giải thích; người không biết tích vẫn có thể thích món đồ vì hình đẹp.
Con vật ôm tiền và thỏi nguyên bảo
Đây là chi tiết phổ biến nhất. Con chuột ôm đồng tiền, con lợn cõng thỏi vàng, con trâu kéo xe tiền, con gà đứng trên đống tiền là những mẫu gặp rất nhiều. Đồng tiền lỗ vuông mô phỏng tiền đồng thời phong kiến, thỏi nguyên bảo là hình thỏi bạc, thỏi vàng hình chiếc thuyền nhỏ hai đầu vểnh.
Theo quan niệm, chi tiết này gửi gắm lời chúc no đủ, làm ăn thuận lợi. Nhiều người chọn làm quà cho chủ cửa hàng, người mới khởi nghiệp. Tuy vậy, có người thấy hình ảnh tiền quá trực diện, không hợp làm quà cho thầy cô hay người lớn tuổi thích sự thanh nhã. Khi tặng, cân nhắc gu của người nhận.
Về mặt kỹ thuật, đồng tiền hay thỏi vàng thường được đúc liền với con vật, làm khối tổng thể chắc hơn và cũng nặng hơn. Đồng tiền tròn có cạnh, đeo ở mặt dây có thể cọ vào da nếu cạnh sắc; hãy sờ thử mép xem đã được bo tròn chưa. Thỏi nguyên bảo hai đầu vểnh là chỗ hay móc vào sợi len.
Một số mẫu có đồng tiền rời, xoay được trong tay con vật. Chi tiết động này thú vị nhưng là điểm yếu: trục xoay mòn dần, đồng tiền có thể rơi. Kiểm tra trục định kỳ và tránh để trẻ nhỏ cầm chơi.
Ngậm ngọc, vờn ngọc và viên ngọc rời
Rồng vờn ngọc là hình ảnh quen thuộc trong mỹ thuật phương Đông, từ mái đình đến hoa văn gốm. Trên trang sức, rồng hoặc rắn thường ngậm hay ôm một viên ngọc tròn, đôi khi là viên đá thật, đôi khi là viên kim loại. Theo cách hiểu phổ biến, viên ngọc tượng trưng cho điều quý giá, sự sáng suốt.
Viên ngọc có hai kiểu gắn. Kiểu liền khối được đúc cùng con vật, chắc chắn nhưng không đổi được. Kiểu rời là viên đá hoặc hạt kim loại được kẹp giữa miệng hay chân con vật, có khi lăn được. Viên rời làm món đồ sinh động hơn, nhưng các chấu giữ có thể lỏng sau va chạm; viên đá mất thì con rồng "ngậm" một khoảng trống.
Nếu viên ngọc là đá thật, hỏi rõ loại đá. Thạch anh, mã não cứng khoảng 7 trên thang Mohs, khá bền; đá mềm như ngọc trai, san hô thì dễ trầy khi cọ với kim loại. Viên thuỷ tinh màu, đá tổng hợp vẫn đẹp và hợp lý về giá, miễn là người bán ghi đúng.
Khi làm sạch, tránh ngâm món có viên đá kẹp vào dung dịch rửa siêu âm, vì rung có thể làm chấu lỏng thêm. Lau bằng khăn ẩm và chải nhẹ quanh chấu là đủ.
Mây, sóng, sen: chi tiết làm nền
Đám mây. Mây cuộn dưới chân rồng, ngựa, khỉ tạo cảm giác bay lên. Trên trang sức, mây thường được làm thành nền đỡ, giúp chi tiết chân con vật có chỗ bám, nên thực tế làm món chắc hơn.
Sóng nước. Sóng dưới chân rồng hoặc cá chép hoá rồng, đôi khi dưới chân trâu. Sóng có nhiều nét cong song song, là chỗ đọng bụi; nên chải định kỳ.
Lá sen, hoa sen. Con vật ngồi trên lá sen cho cảm giác thanh nhã, hợp làm quà cho người lớn tuổi. Lá sen rộng làm đế phẳng, mặt dây nằm êm trên ngực.
Cành cây, quả. Khỉ treo cành, khỉ ôm đào, chuột trên bắp ngô. Cành mảnh là chi tiết dễ gãy nhất; chọn mẫu cành ngắn, dày nếu đeo hằng ngày.
Nền tròn khung viền. Con giáp nằm trong khung tròn như đồng xu, có khi khắc hoa văn quanh viền. Khung bảo vệ con vật khỏi va chạm, là kiểu bền nhất cho người đeo hằng ngày.
Hoa mai, hoa đào, cành trúc. Hoa và cây theo mùa đôi khi được đặt cạnh con giáp để gợi không khí ngày Tết hoặc một mùa trong năm. Cánh hoa mỏng đúc bằng bạc khá dễ cong, nên mẫu đeo hằng ngày thường làm cánh dày và áp sát nền.
Khoảng trống cũng là chi tiết. Một số mẫu cố ý để nền trơn rộng quanh con vật, không thêm gì. Khoảng trống làm con giáp nổi bật và chừa chỗ khắc tên hay ngày sinh ở mặt sau hoặc mặt trước.
Chuông nhỏ, tua dây, hạt đệm: phần gắn thêm bên ngoài
Ngoài chi tiết đúc liền, nhiều món con giáp còn được gắn thêm phụ kiện rời. Chuông nhỏ treo dưới charm con giáp là kiểu hay gặp ở vòng cho trẻ lớn và lắc chân; tiếng chuông vui tai nhưng có người thấy phiền khi ngồi họp hay đi trong không gian yên tĩnh. Chuông có viên bi bên trong, lâu ngày bi mòn hoặc kẹt, chuông hết kêu.
Tua dây lụa, dây tết đỏ buộc phía dưới mặt con giáp thường gặp ở ngọc bội, móc treo túi xách. Tua đẹp lúc mới, nhưng bết khi gặp nước và phai màu theo thời gian; cách giữ là tháo trước khi tắm và thay tua khi đã xơ.
Hạt đệm hai bên con giáp trên vòng tay, đôi khi được chạm chữ hoặc hoa văn, giữ cho con vật đúng chỗ và làm cụm trang trí thêm nhịp. Hạt chạm chữ Phúc, Lộc, chữ Vạn là biến thể khá phổ biến.
Với tất cả phụ kiện rời, nguyên tắc chung là kiểm khoen, nút buộc định kỳ. Món chính bằng vàng hay bạc có giá trị, nhưng thường lại rơi mất vì một chiếc khoen hay nút buộc rẻ tiền bị tuột.
Chi tiết phụ ảnh hưởng thế nào tới việc đeo
Thêm chi tiết là thêm câu chuyện, nhưng cũng thêm vài điều cần tính:
- Trọng lượng tăng: một con chuột ôm thỏi vàng nặng hơn hẳn con chuột đứng một mình cùng cỡ. Chọn dây đeo tương xứng.
- Thêm khe và góc: khe giữa con vật và vật nó ôm là chỗ bụi, kem dưỡng đọng lại. Cần chải nhẹ thường xuyên.
- Thêm điểm nhô: đuôi thỏi nguyên bảo, cành cây, sừng hồ lô dễ móc vào áo len, khăn lụa.
- Chi tiết rời là điểm yếu: viên ngọc kẹp, đồng tiền xoay, chuông nhỏ đều có thể rơi hoặc kêu khi đi lại.
- Kích thước tổng thể lớn hơn: khi so ảnh, đọc kích thước của cả cụm chứ không chỉ con vật.
- Khó sửa hơn: chi tiết nhỏ gãy rời phải hàn lại tại tiệm, và mối hàn trên bạc, vàng mảnh có thể để lại vết.
Ví dụ giả định: hai mặt dây con chuột bạc cùng cao 15 mm, một mặt chỉ có con chuột, một mặt chuột ôm thỏi nguyên bảo. Mặt có thỏi vàng có thể nặng gần gấp rưỡi, và cần sợi dây chắc hơn để mặt không lật.
Chọn chi tiết theo người nhận
Với người làm kinh doanh, chủ cửa hàng, chi tiết ôm tiền, thỏi nguyên bảo, bắp cải là lựa chọn quen thuộc và dễ được đón nhận. Với người làm nghề chữ nghĩa, giáo viên, người lớn tuổi thích sự thanh nhã, lá sen, mây, viên ngọc hợp hơn. Với trẻ lớn và người trẻ, các chi tiết vui như bông lúa, quả đào, hồ lô nhỏ nhìn nhẹ nhàng, ít "nặng ý nghĩa".
Khi chưa rõ gu, chọn con giáp đứng một mình hoặc có nền đơn giản như khung tròn, lá sen. Món đơn giản dễ đeo hằng ngày hơn, và người nhận tự gán ý nghĩa của riêng mình. Tránh những lời giới thiệu kiểu "đeo để kéo tiền về", vì người nhận có thể không cùng quan niệm và thấy bị đặt nặng chuyện tài lộc.
Khi đọc mô tả sản phẩm, người bán có thể viết nhiều về ý nghĩa. Hãy đọc kỹ phần thông số: kích thước cả cụm, trọng lượng, chất liệu từng phần, chi tiết nào rời. Đó là những thứ quyết định món đồ đeo có thoải mái không.
Một cách làm quà khéo là viết vài dòng ngắn trên thiệp giải thích chi tiết đi kèm, ví dụ vì sao con khỉ lại ôm quả đào. Người nhận hiểu câu chuyện thì món đồ nhỏ cũng có sức nặng riêng, mà không cần đến những lời hứa hẹn về vận may.
Câu hỏi thường gặp
Con giáp ôm tiền có làm người đeo giàu lên không?
Không có cơ sở nào cho thấy điều đó. Chi tiết ôm tiền là biểu tượng của lời chúc no đủ theo quan niệm dân gian. Bạn nên chọn món vì thích hình ảnh và ý nghĩa của nó, không vì kỳ vọng tài lộc.
Viên ngọc trên miệng rồng bị rơi mất thì có sao không?
Không có gì phải lo về mặt quan niệm. Về mặt thẩm mỹ, có thể mang ra tiệm kim hoàn gắn viên mới cùng cỡ, hoặc thay bằng viên đá khác màu bạn thích. Kiểm tra chấu giữ định kỳ để tránh rơi lần nữa.
Vì sao hồ lô xuất hiện trên rất nhiều mẫu con giáp?
Hồ lô là biểu tượng quen thuộc trong văn hoá phương Đông, đọc gần âm với "phúc lộc" trong tiếng Hán, lại có tích gắn với người hành nghề thuốc. Hình dáng tròn gọn cũng dễ ghép vào bất kỳ con vật nào.
Chi tiết đồng tiền xoay được có bền không?
Chi tiết động luôn kém bền hơn chi tiết liền khối vì trục xoay mòn dần. Nếu chọn mẫu này, kiểm tra trục mỗi tháng, tránh để trẻ cầm chơi và tháo ra khi tập thể thao, làm việc tay chân.
Nên chọn con giáp có chi tiết phụ hay đứng một mình làm quà?
Khi đã biết gu người nhận, chi tiết phụ giúp món quà có câu chuyện riêng. Khi chưa rõ, con giáp đứng một mình hoặc trên nền đơn giản dễ được đón nhận hơn và cũng dễ đeo hằng ngày hơn.
Chi tiết mây, sóng có làm mặt dây khó làm sạch không?
Có hơn mặt trơn vì nhiều rãnh nhỏ. Dùng bàn chải lông mềm khô quét mỗi tuần và rửa nước ấm pha xà phòng nhẹ khi cần là đủ giữ sạch, không cần hoá chất mạnh.