Vòng tay đá và vòng gỗ khi không đeo nên được đặt nằm phẳng, không kéo căng, mỗi chuỗi một ngăn hoặc một túi vải mềm, xếp riêng đá cứng với đá mềm, để trong hộp khô ráo có gói hút ẩm. Treo vòng nặng lên móc hay lồng vào giá hình nón trong nhiều tuần làm dây chun giãn dần; thả chung nhiều chuỗi vào một hộp làm hạt cào nhau; cất vòng gỗ trong túi nhựa kín mùa nồm làm hạt mốc.
Nhiều người có vài chuỗi vòng đeo luân phiên, hay cất bớt vào mùa hè, khi đi làm việc tay chân, hay khi có em bé. Bài này hướng dẫn cách cất cho từng tình huống, từ cất qua đêm đến cất vài tháng, và cách chọn hộp, khay cho hợp.
Vì sao vòng hỏng khi cất nhiều hơn khi đeo
Lúc đeo, vòng được kiểm tra liên tục mà bạn không để ý: bạn thấy ngay khi dây chùng, khi hạt nứt, khi màu khác đi. Lúc cất, vòng nằm yên một chỗ hàng tuần, hàng tháng, mọi tác động chậm cứ thế tích lại. Dây chun bị kéo căng liên tục vì treo, gỗ hấp hơi ẩm mùa nồm, hạt đá mềm nằm đè dưới hạt đá cứng mỗi lần bạn mở hộp lục tìm một chuỗi khác.
Một tình huống hay gặp: người đeo cất chuỗi thạch anh tóc và chuỗi lưu ly chung một túi gấm suốt mùa hè. Đến lúc lấy ra đeo, chuỗi lưu ly mờ hẳn đi ở những hạt nằm sát hạt thạch anh. Thạch anh có độ cứng khoảng 7 trên thang Mohs, lưu ly chỉ khoảng 5–5,5; mỗi lần túi xóc lên là một lần hạt cứng mài lên hạt mềm.
Vòng gỗ thì hỏng theo kiểu khác. Hạt gỗ vừa tháo ra còn ấm và ẩm mồ hôi; cho ngay vào túi nhựa buộc kín, cất trong ngăn tủ suốt một mùa nồm, lúc lấy ra có thể thấy lớp phấn trắng mịn trên hạt và mùi ẩm lẫn vào mùi gỗ. Cũng chuỗi ấy nếu để trên bậu cửa sổ nắng chiều thì hạt khô, nhạt màu và nứt chân chim ở đầu lỗ xâu.
Tin tốt là cất đúng không tốn kém. Phần lớn chỉ là thói quen: đặt nằm thay vì treo, mỗi chuỗi một ngăn, hộp khô ráo, và nhìn lại vài tháng một lần.
Đặt nằm, treo móc hay lồng vào giá: so sánh
Ba cách cất phổ biến nhất có ưu nhược điểm khác nhau, tuỳ thời gian cất và loại dây:
| Cách cất | Hợp với | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Đặt nằm phẳng trong ngăn có lót vải | Mọi loại vòng, nhất là cất lâu | Dây không bị kéo căng, hạt không va nhau nếu mỗi ngăn một chuỗi | Cần hộp nhiều ngăn, chiếm diện tích |
| Treo trên móc, cây treo trang sức | Vòng nhẹ, dây cáp hay dây xích; cất qua đêm | Dễ thấy, dễ lấy, thoáng khí cho vòng gỗ | Vòng hạt to, nặng làm dây chun giãn theo thời gian; bám bụi |
| Lồng vào giá hình nón, giá trụ | Trưng bày ngắn ngày, chụp ảnh | Đẹp mắt, giữ dáng tròn | Dây chun luôn bị kéo căng; không hợp cất lâu |
| Cuộn trong túi vải mềm, mỗi chuỗi một túi | Mang đi xa, cất trong hộp chung | Chống va đập, gọn | Khó nhìn thấy tình trạng; túi ẩm thì vòng ẩm theo |
Nguyên tắc chung: cất qua đêm thì cách nào cũng được, miễn không chồng đống; cất vài tuần trở lên thì đặt nằm, không kéo căng, mỗi chuỗi một chỗ riêng.
Giữ dây xâu khi cất: dây chun, dây cước, dây cáp, dây tết
Dây chun. Đây là loại phổ biến nhất cho vòng chuỗi hạt vì dễ đeo. Dây chun lão hoá theo thời gian dù đeo hay không: nhiệt, ánh nắng, dầu từ da và mỹ phẩm, và việc bị kéo căng lâu ngày làm nó mất đàn hồi, giòn, rồi đứt. Khi cất, để dây ở trạng thái nghỉ, tránh nơi nóng như cạnh cửa sổ, trong xe ô tô. Không có con số chung về tuổi thọ dây chun; vòng đeo nhiều thường nên thay dây sớm hơn vòng ít đeo.
Dây cước trong. Ít giãn hơn dây chun nhưng cứng và giòn dần theo năm tháng, nhất là khi gặp nắng. Kiểm chỗ nút buộc vì đó là chỗ yếu nhất.
Dây cáp bọc nhựa có khoá. Bền nhất trong các loại, không giãn. Khi cất, đóng khoá lại để dây không xoắn và đầu khoá không cào hạt bên cạnh.
Dây tết, dây dù, dây sáp. Hay dùng cho vòng trầm, vòng gỗ, vòng có nút thắt. Sợi vải hút ẩm và mồ hôi; để khô hoàn toàn trước khi cất, nếu không có thể mốc hoặc bốc mùi.
Kiểm dây trước khi cất lâu. Kéo nhẹ chuỗi: dây chun đã chùng, có vệt trắng, sờ thấy sần là sắp đứt. Thay dây trước khi cất sẽ đỡ hơn lấy ra sau vài tháng mới phát hiện hạt rơi tung trong hộp.
Xếp theo độ cứng để hạt không cào nhau
Thang Mohs đo khả năng chống xước. Đá cứng hơn cào được đá mềm hơn. Khi cất nhiều chuỗi, chia ít nhất thành các nhóm dưới đây và không để nhóm cứng nằm đè lên nhóm mềm (độ cứng ghi theo khoảng phổ biến):
- Nhóm cứng, khoảng 6,5 trở lên: thạch anh các màu, thạch anh tóc, mã não, ngọc hồng lựu, phần lớn jadeite. Có thể để cạnh nhau nhưng vẫn nên mỗi chuỗi một ngăn.
- Nhóm trung bình, khoảng 5 đến 6,5: ngọc bích (nephrite), lưu ly, ngọc lam, đá mặt trăng, obsidian, labradorite. Cất riêng khỏi nhóm cứng.
- Nhóm mềm, khoảng 4 trở xuống: huỳnh thạch, malachite, ngọc trai, hổ phách, san hô. Mỗi chuỗi một túi vải riêng, không để chung với bất kỳ chuỗi đá nào khác.
- Gỗ và trầm: mềm hơn hầu hết các loại đá, dễ bị hạt đá làm lõm, xước bề mặt đã đánh bóng. Cất riêng hẳn.
- Vòng có hạt cách, charm kim loại: charm và khoá kim loại có thể cào hạt đá mềm của chuỗi bên cạnh; quay phần kim loại vào giữa hoặc bọc vải.
Một mẹo đơn giản là dùng khay chia ngăn của hộp đựng đồ trang điểm hoặc khay đựng đồ trong ngăn kéo, lót một lớp vải nhung hay vải nỉ tổng hợp; mỗi ngăn đặt một chuỗi. Nếu vòng có charm bạc, tránh vải nỉ len vì len làm bạc xỉn.
Vòng gỗ và trầm hương: giữ mùi mà không mốc
Vòng gỗ thơm như gỗ hương, gỗ sưa và vòng trầm hương có hai nhu cầu ngược nhau. Muốn giữ mùi thì cần cất kín, tránh gió; muốn không mốc thì cần khô và thoáng. Cách dung hoà là cất trong hộp gỗ hoặc hộp có nắp, bên trong có túi vải, đặt thêm một gói hút ẩm nhỏ vào mùa nồm, và chỉ đóng hộp khi vòng đã khô hoàn toàn.
Sau khi đeo, nhất là ngày nóng, ra mồ hôi, đừng cho vòng gỗ vào hộp ngay. Đặt nó trên khăn khô ở chỗ thoáng trong nhà khoảng một hai tiếng cho mồ hôi bay hơi, rồi mới cất. Không phơi nắng để làm khô nhanh, vì nắng làm gỗ nứt và nhạt màu.
Không cất vòng trầm chung hộp với nước hoa, xà phòng thơm, long não hay túi thơm. Gỗ hấp mùi khá mạnh, và sau vài tháng mùi trầm sẽ lẫn mùi lạ. Nếu thấy hạt gỗ có lớp phấn trắng mịn, đó có thể là mốc nhẹ; lau bằng khăn khô, để ở chỗ thoáng, đừng rửa nước. Nếu hạt có vết nứt chân chim, có thể do để quá khô (phòng điều hoà, cạnh máy sưởi) chứ không phải do ẩm.
Cất vài tháng đến vài năm không đeo
Khi bạn biết sẽ không đeo một chuỗi trong thời gian dài, như cất vòng của người thân đi xa hay vòng đã đổi kiểu không hợp nữa, làm theo các bước sau để khi lấy ra vẫn dùng được:
- Lau sạch vòng bằng khăn mềm hơi ẩm, lau khô, để ngoài không khí vài giờ cho khô hẳn. Với đá xốp và gỗ chỉ dùng khăn khô.
- Kiểm dây; nếu dây chun đã chùng, thay dây hoặc cắt dây, cất hạt rời trong túi nhỏ kèm ghi chú thứ tự để xâu lại sau.
- Bọc mỗi chuỗi trong một túi vải mềm hoặc giấy lụa trắng; chuỗi đá mềm nên bọc thêm một lớp.
- Đặt nằm trong hộp cứng có nắp, không chồng quá hai lớp, kèm một gói hút ẩm silica.
- Ghi lên một mảnh giấy bỏ trong hộp: tên đá, ngày cất, loại dây, ghi chú đặc biệt như “kỵ nước”.
- Cất hộp ở chỗ khô, mát, tối: ngăn tủ quần áo trong phòng, không phải gác xép nóng hay tầng hầm ẩm.
- Ba bốn tháng mở ra một lần: xem hạt có đổi màu, dây có giòn, gói hút ẩm đã no chưa.
Khi lấy ra đeo lại sau thời gian dài, kéo thử dây thật nhẹ trên một mặt bàn lót khăn, phòng khi dây đứt hạt không lăn mất.
Chọn hộp, khay và ngăn kéo đựng vòng
Hộp nhiều ngăn có nắp. Lựa chọn tốt nhất cho người có từ ba chuỗi trở lên. Chọn ngăn đủ rộng để vòng nằm tròn tự nhiên, không phải ép gập.
Khay chia ngăn đặt trong ngăn kéo. Tiện khi bạn đã có tủ có ngăn kéo; ngăn kéo tối và ít bụi. Lót vải mềm dưới đáy khay.
Túi vải riêng từng chuỗi. Gọn, rẻ, mang đi xa được. Chọn vải cotton hay vải nhung tổng hợp; tránh túi nhựa kín cho vòng gỗ.
Hộp gỗ. Đẹp và hợp vòng trầm, vòng gỗ; nhưng hộp gỗ mới sơn còn mùi nồng thì để bay mùi vài tuần trước khi cất vòng có charm bạc, đồng.
Hộp cho vòng của trẻ nhỏ. Vòng, chuỗi hạt của trẻ hoặc vòng người lớn tháo ra khi bế con nên cất trong hộp có nắp đóng chặt, đặt cao ngoài tầm với. Hạt nhỏ rời ra là nguy cơ hóc cho trẻ, chứ không chỉ là chuyện mất đồ.
Tránh cất trong phòng tắm. Nhiều người để vòng cạnh bồn rửa cho tiện tháo khi tắm. Hơi nước, xà phòng và chất tẩy rửa trong phòng tắm làm dây nhanh hỏng, kim loại nhanh xỉn.
Câu hỏi thường gặp
Treo vòng tay đá lên móc có làm dây giãn không?
Với vòng nhẹ, treo qua đêm thì không đáng kể. Với chuỗi hạt to, đá nặng như hổ phách lớn hay obsidian, treo nhiều tuần sẽ kéo dây chun giãn dần, chuỗi lỏng ra. Cất lâu thì nên đặt nằm phẳng trong ngăn.
Nhiều vòng tay đá cất chung một hộp được không?
Được nếu hộp có ngăn riêng hoặc mỗi chuỗi một túi vải. Thả chung nhiều chuỗi vào một khoảng trống làm hạt cứng cào hạt mềm, dây xoắn vào nhau và charm kim loại làm xước hạt.
Vòng gỗ để lâu không đeo có bị khô nứt không?
Có thể, nếu để ở nơi quá khô như phòng điều hoà chạy liên tục hay cạnh nguồn nhiệt. Ngược lại, cất trong túi nhựa kín mùa nồm dễ mốc. Hộp có nắp, túi vải, gói hút ẩm vào mùa ẩm là cách giữ cân bằng.
Có cần thay dây vòng trước khi cất lâu không?
Nên kiểm dây trước. Nếu dây chun đã chùng, có vệt trắng hay sờ thấy sần, thay trước khi cất. Dây còn tốt thì cứ cất, nhưng để dây ở trạng thái nghỉ và kiểm lại mỗi vài tháng.
Cất vòng tay đá trong két sắt có ổn không?
Ổn về an ninh, nhưng két sắt kín thường giữ ẩm và có khi có đệm cao su ở cửa. Đặt vòng trong hộp hoặc túi vải riêng, thêm gói hút ẩm, và tránh để vòng có charm bạc chạm vào đệm cao su của két.
Vòng đá nhuộm màu có cần cất riêng không?
Nên cất riêng. Một số hạt nhuộm có thể lem màu khi gặp ẩm hay mồ hôi, làm loang túi vải hay dây của chuỗi bên cạnh. Cất trong túi riêng màu tối và để khô ráo là đủ.