Trong phòng điều hoà, vật phẩm nên đặt tránh ba chỗ: ngay dưới dàn lạnh (nước có thể nhỏ giọt), ngay trước luồng gió lạnh (khô và lạnh một phía), và cạnh nơi có cục nóng hay cửa ra vào hay mở (đổi nhiệt liên tục). Nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất là đồ gỗ, trầm hương và vòng gỗ, vì không khí điều hoà khô hơn nhiều so với khí hậu ẩm bên ngoài.
Phần lớn văn phòng, cửa hàng và phòng ngủ ở thành phố giờ đều có điều hoà, nhiều nơi chạy gần như cả ngày. Bài này giải thích máy lạnh thay đổi không khí quanh vật phẩm thế nào, món nào cần để ý, chuyện đọng sương khi mang đồ từ phòng lạnh ra ngoài, và cách bố trí lại một kệ cho hợp.
Máy điều hoà thay đổi không khí quanh vật phẩm thế nào
Khi làm lạnh, dàn lạnh hút không khí trong phòng qua những lá tản nhiệt rất lạnh. Hơi nước trong không khí đọng lại trên đó và chảy ra ống thoát nước. Vì vậy phòng chạy điều hoà lâu không chỉ mát mà còn khô hơn hẳn. Ở thành phố như Hà Nội, Đà Nẵng hay TP Hồ Chí Minh, độ ẩm ngoài trời mùa hè thường cao, trong phòng điều hoà có thể xuống thấp hơn nhiều, tuỳ máy và cách dùng.
Luồng gió từ dàn lạnh còn tạo ra một vùng riêng: chỗ gió thổi tới lạnh hơn và khô hơn phần còn lại của phòng. Món đồ đặt trong luồng gió chịu lạnh một mặt, mặt kia ấm hơn; bụi cũng bám dày hơn ở mặt đón gió. Một chiếc kệ đặt ngay dưới dàn lạnh thì có thêm nguy cơ nước nhỏ giọt khi ống thoát nước bị tắc hay khi máy đọng sương ở vỏ ngoài vào những ngày ẩm.
Cuối cùng là chu kỳ bật tắt. Phòng làm việc bật máy từ sáng đến chiều rồi tắt, cửa hàng tắt máy khi đóng cửa; đêm xuống, độ ẩm trong phòng tăng trở lại theo không khí bên ngoài. Vật phẩm vì thế trải qua một vòng khô rồi ẩm mỗi ngày. Với đá và kim loại thì ít sao; với gỗ, keo dán và lớp sơn thì đây là sự co giãn lặp lại.
Những chỗ không nên đặt vật phẩm trong phòng điều hoà
Nhìn quanh phòng và đối chiếu với danh sách sau:
- Ngay dưới dàn lạnh treo tường: nước nhỏ giọt từ ống thoát bị tắc, từ vỏ máy đọng sương, hoặc khi thợ đến vệ sinh máy có thể rơi xuống thẳng tượng bột đá, tranh, đế gỗ.
- Ngay trước cửa gió: đồ gỗ khô và nứt nhanh hơn, trầm hương mất mùi nhanh hơn, vật phẩm nhẹ và cao có thể bị rung khi đảo gió mạnh.
- Trên nóc dàn lạnh hay trên máy lạnh đứng: nhiều người đặt tượng nhỏ, cây đá lên đây cho gọn; rung máy và nhiệt thay đổi không có lợi, lại khó lau và dễ rơi khi mở nắp vệ sinh.
- Cạnh cửa ra vào hay mở: mỗi lần mở cửa, khí nóng ẩm bên ngoài tràn vào gặp đồ đang lạnh, dễ đọng hơi nước trên bề mặt.
- Ngoài ban công gần cục nóng: gió nóng thổi ra liên tục làm khô và nóng đồ đặt gần, nhất là tượng resin, bột đá sơn màu.
- Dưới miệng gió điều hoà âm trần: văn phòng hay có loại này phía trên quầy lễ tân; gió thổi thẳng xuống mặt quầy và bụi quanh miệng gió có thể rơi lên đồ.
Chỗ tốt nhất thường là bức tường đối diện hoặc vuông góc với dàn lạnh, cách cửa gió vài mét, nơi gió đã hoà vào không khí phòng.
Đồ gỗ, trầm hương và vòng gỗ trong phòng lạnh
Tượng gỗ, đế gỗ. Gỗ co lại khi khô. Gỗ nguyên khối lớn co không đều giữa lõi và mặt ngoài, có thể nứt dọc thớ, nứt chân chim ở đầu gỗ. Đế gỗ dán keo vào tượng đá có thể hở mối dán. Đặt xa luồng gió và tránh chuyển đột ngột từ chỗ ẩm sang chỗ rất khô.
Trầm hương miếng, tượng trầm. Mùi trầm đến từ nhựa dầu trong gỗ; luồng gió khô thổi liên tục làm mùi bay nhanh hơn. Đồ trầm nên đặt trong hộp hay tủ có cửa, chỉ lấy ra khi muốn thưởng hương, và tránh cửa gió.
Vòng gỗ, chuỗi hạt gỗ. Người đeo vòng gỗ ngồi văn phòng lạnh cả ngày rồi ra đường nắng ẩm, hạt gỗ trải qua vòng đổi ẩm hằng ngày. Hạt có thể nứt chân chim, nhất là hạt to, gỗ chưa ổn định. Tối về nên cất vòng ở chỗ không quá khô; nếu thấy hạt khô ráp, lau nhẹ bằng khăn mềm.
Đồ sơn mài, khay gỗ sơn. Lớp sơn và cốt gỗ co giãn khác nhau; khô lâu dễ rạn sơn. Để xa máy lạnh và tránh nắng chiếu.
Tượng bột đá, resin gắn đế gỗ. Tượng thì bền, nhưng đế gỗ bên dưới co lại trong khi tượng không co, nên mối keo giữa hai phần hay bị hở trước. Lâu lâu nhấc nhẹ tượng xem đế có lỏng không, nhất là món cao, nặng đầu.
Đá, quả cầu, đồ đồng: chuyện đọng sương và đổi nhiệt
Đá và kim loại không bị khô như gỗ, nhưng có một hiện tượng hay gặp: đọng sương. Một quả cầu thạch anh hay một tượng đồng nằm lâu trong phòng lạnh sẽ lạnh theo phòng. Mang ra xe hay ra ban công vào ngày nóng ẩm, hơi nước trong không khí ngưng lại thành lớp nước mỏng trên bề mặt, giống như cốc nước đá “đổ mồ hôi”. Đá cứng thì lau khô là xong. Đồ đồng không phủ lớp bảo vệ, đá xốp hay tượng bột đá có kẽ thì lớp nước ấy cùng bụi bám lại là điều kiện để xỉn hoặc ố.
Khi cần chuyển đồ từ phòng lạnh ra ngoài, như mang tượng đi tặng, dọn văn phòng, hãy bọc nó trong khăn hoặc cho vào hộp kín trước khi ra khỏi phòng, để nó ấm dần trong lớp bọc. Đến nơi, chờ một lúc rồi mới mở. Làm ngược lại cũng vậy khi mang đồ từ ngoài nắng vào phòng lạnh.
Đổi nhiệt nhanh còn là chuyện cần biết với đá có vết nứt bên trong hoặc đã được bơm keo, và với thuỷ tinh. Một quả cầu vừa nằm dưới nắng chiếu qua cửa kính, nóng lên, rồi bị luồng gió lạnh thổi thẳng, về lý thuyết có thể làm vết nứt sẵn có lan thêm. Ở mức sinh hoạt thường ngày, nguy cơ này không cao, nhưng là thêm một lý do để không đặt đồ trong luồng gió và trong vệt nắng cùng lúc.
Văn phòng và cửa hàng bật tắt máy theo giờ
Văn phòng chạy điều hoà giờ hành chính, tắt cuối tuần, hay cửa hàng tắt máy khi đóng cửa là kiểu dùng làm độ ẩm dao động mạnh nhất. Ban ngày khô, ban đêm và cuối tuần ẩm trở lại; mùa nồm ở miền Bắc, sáng thứ Hai mở cửa văn phòng có khi thấy sàn và mặt kính đọng nước. Vật phẩm trên bàn làm việc, trên quầy lễ tân chịu trọn vòng ấy.
Không cần thay đổi cách vận hành cả toà nhà. Vài việc nhỏ đủ giúp nhiều: đặt vật phẩm gỗ, trầm và đồ bột đá có nhũ trong tủ có cửa thay vì để trên mặt bàn; đồ đồng nên có lớp phủ; trước kỳ nghỉ dài, cất đồ đeo, đồ nhỏ vào ngăn kéo có gói hút ẩm. Nếu văn phòng có máy hút ẩm, bật nó vào cuối tuần mùa nồm có lợi cho cả giấy tờ và thiết bị chứ không riêng vật phẩm.
Ví dụ giả định: một văn phòng ở Cần Thơ đặt đôi tỳ hưu gỗ trên quầy lễ tân, ngay dưới miệng gió âm trần. Sau một năm, một con nứt dọc lưng, con kia hở đế. Dời đôi tỳ hưu sang kệ sau quầy, cách miệng gió vài mét, và cho vào tủ kính nhỏ, hai năm sau không thấy vết nứt mới.
Máy tạo ẩm, máy lọc không khí, máy khuếch tán tinh dầu: giúp hay hại
Nhiều phòng điều hoà có thêm thiết bị khác. Chúng ảnh hưởng tới vật phẩm theo những cách không phải ai cũng để ý:
| Thiết bị | Có lợi | Cần để ý |
|---|---|---|
| Máy tạo ẩm siêu âm | Bù độ ẩm cho phòng quá khô, có lợi cho đồ gỗ, trầm | Dùng nước máy có khoáng có thể tạo bụi trắng mịn bám lên đồ tối màu; đặt xa kệ, dùng nước đã lọc |
| Máy tạo ẩm bay hơi | Ít tạo bụi trắng hơn | Phải vệ sinh lõi lọc để tránh mùi mốc |
| Máy lọc không khí | Giảm bụi trong phòng, đồ ít phải lau | Không đặt luồng gió ra thổi thẳng vào kệ đồ gỗ |
| Máy khuếch tán tinh dầu | Không có lợi trực tiếp cho vật phẩm | Hạt dầu li ti bám lên bề mặt thành màng dính bắt bụi; đặt xa tượng bột đá, đồ đồng, đá xốp |
Nếu phòng có máy tạo ẩm, hãy dùng ẩm kế để không đẩy độ ẩm lên quá cao. Mục tiêu là đưa phòng về khoảng vừa phải, không biến phòng điều hoà thành một phòng nồm nhân tạo.
Bố trí lại một kệ vật phẩm trong phòng điều hoà
Nếu bạn đang có một kệ đặt chưa hợp, các bước dưới đây giúp sắp xếp lại trong một buổi:
- Bật máy ở chế độ bạn hay dùng, đưa tay dò xem luồng gió đi tới đâu trong phòng; có thể buộc một sợi chỉ mảnh vào que để thấy hướng gió.
- Đánh dấu vùng gió thổi thẳng, vùng ngay dưới dàn lạnh và vùng quanh cửa ra vào.
- Dời các món gỗ, trầm, sơn mài ra khỏi những vùng đó trước tiên.
- Đá cứng và đồng có phủ có thể đặt gần hơn, nhưng vẫn không đặt ngay dưới dàn lạnh.
- Đặt một ẩm kế ở kệ mới, theo dõi một tuần cả lúc bật và lúc tắt máy.
- Nếu phòng quá khô kéo dài, cân nhắc tủ có cửa cho đồ gỗ, hoặc máy tạo ẩm đặt xa kệ.
- Ghi lại chỗ mới của từng món để lần kiểm hằng tháng so sánh.
Khi gọi thợ vệ sinh điều hoà, nhớ dời hết vật phẩm ở phía dưới và quanh dàn lạnh ra chỗ khác trước khi thợ làm. Nước rửa, bụi bẩn và hoá chất vệ sinh máy có thể bắn ra, rơi xuống đúng những món bạn đã cất công giữ.
Câu hỏi thường gặp
Đặt vật phẩm dưới máy lạnh có sao không?
Rủi ro thực tế là nước nhỏ giọt khi ống thoát nước tắc hay vỏ máy đọng sương, và gió lạnh thổi thẳng làm đồ gỗ, trầm khô nhanh. Đá cứng và đồng ít bị ảnh hưởng hơn, nhưng vẫn nên dời xa vài mét để an toàn.
Vòng gỗ đeo trong văn phòng lạnh có nhanh nứt không?
Có thể, nhất là hạt to và gỗ chưa ổn định, vì hạt trải qua vòng khô lạnh rồi nóng ẩm mỗi ngày. Tránh để tay sát cửa gió, cất vòng ở chỗ không quá khô khi tháo ra, và kiểm hạt định kỳ để thấy nứt sớm.
Trầm hương để trong phòng điều hoà có mất mùi không?
Mùi trầm bay nhanh hơn khi có luồng gió liên tục và không khí khô. Không phải mất hẳn, nhưng mùi nhạt nhanh hơn. Đặt trầm trong hộp hoặc tủ có cửa, xa cửa gió, chỉ lấy ra khi muốn thưởng hương.
Mang quả cầu thạch anh từ phòng lạnh ra ngoài bị đọng nước có hại không?
Với thạch anh nguyên khối thì gần như không hại, chỉ cần lau khô. Với đá có vết nứt, đá đã bơm keo hay tượng bột đá thì nên tránh để nước đọng lâu. Bọc khăn hoặc cho vào hộp trước khi mang ra để đồ ấm dần.
Có nên bật máy hút ẩm trong phòng đã có điều hoà không?
Khi điều hoà chạy liên tục thì thường không cần, vì phòng đã khô. Máy hút ẩm hữu ích hơn khi điều hoà tắt, nhất là ban đêm và cuối tuần mùa nồm. Xem ẩm kế để quyết định thay vì đoán.
Quầy lễ tân dưới miệng gió âm trần nên đặt vật phẩm gì?
Nếu buộc phải đặt ở đó, ưu tiên đá cứng nguyên khối hoặc đồng có lớp phủ, đế rộng, nặng. Tránh tượng gỗ, trầm, bột đá có nhũ. Tốt hơn là dời vật phẩm sang kệ phía sau quầy, nơi gió không thổi thẳng.