Vòng gỗ và vòng trầm không nên ngâm nước: gỗ hút ẩm sẽ trương nở, khi khô lại co ngót không đều, lâu dần gây xơ mặt hạt, bạc màu, nứt chân chim; trầm còn mất bớt tinh dầu bề mặt, nhạt mùi. Vài giọt nước khi rửa tay không làm hỏng vòng ngay, nhưng những lần ướt lặp lại mỗi ngày cộng dồn thì có.
Dây xâu cũng chịu ảnh hưởng: dây chun ngấm nước và xà phòng nhanh mỏi, giãn và giòn. Bài này đi qua từng tình huống gặp nước hằng ngày, nên tháo vòng lúc nào, lỡ ướt thì xử lý ra sao trong vài phút đầu, và những cách làm khô tưởng nhanh mà hại.
Vì sao gỗ kỵ nước
Gỗ có cấu trúc gồm vô số ống và sợi nhỏ, vốn là đường dẫn nhựa khi cây còn sống. Sau khi khô, các ống này vẫn hút nước rất nhanh. Khi hạt gỗ ngấm nước, lớp ngoài nở ra trước lớp trong; khi khô, lớp ngoài lại co trước. Sự chênh lệch này tạo ứng suất bên trong hạt, lặp lại nhiều lần thì sinh ra những vết nứt nhỏ như chân chim, thường bắt đầu từ quanh lỗ xâu nơi gỗ mỏng nhất.
Nước còn làm những sợi gỗ ở bề mặt dựng lên. Đó là lý do một chiếc vòng đang bóng mịn, sau vài lần ướt sẽ sờ thấy ram ráp, xỉn đi. Với gỗ có tinh dầu như trầm, đàn hương, gỗ hương, nước nóng và xà phòng còn kéo bớt dầu ở bề mặt ra ngoài, làm hạt nhạt mùi và bạc màu nhanh hơn.
Hạt nhuộm màu là trường hợp nhạy cảm nhất: gặp nước, màu có thể loang ra da, ra áo, và hạt lộ màu thật nhạt hơn. Hạt ép bột gỗ thì còn có thể phồng, bở ở mép. Mức độ ảnh hưởng còn tuỳ loại gỗ: gỗ đặc, nhiều dầu hút nước chậm hơn gỗ nhẹ, ít dầu; hạt to khô chậm hơn hạt nhỏ; hạt đã lên nước bóng có lớp bề mặt kín hơn hạt mới tiện còn mộc. Hiểu như vậy, nguyên tắc chung rất đơn giản: vòng gỗ chịu được vài giọt nước thoáng qua, nhưng không nên ướt đẫm, không nên ướt thường xuyên.
Tình huống gặp nước hằng ngày: nên làm gì
Bảng dưới gợi ý cách xử lý cho những lúc vòng gỗ dễ gặp nước nhất.
| Tình huống | Mức ảnh hưởng | Nên làm |
|---|---|---|
| Rửa tay | Nhẹ nếu chỉ vài giọt, nặng dần nếu ngày nào cũng ướt | Đẩy vòng lên cao cổ tay hoặc tháo ra; lau khô ngay nếu dính nước |
| Nước rửa tay khô có cồn | Làm khô mặt hạt, nhạt mùi | Xoa tay xong đợi khô hẳn rồi mới chạm vòng |
| Tắm vòi sen, tắm bồn | Nặng: ướt đẫm, có xà phòng, nước nóng | Tháo vòng trước khi tắm, để ở chỗ khô ngoài phòng tắm |
| Rửa bát, giặt đồ | Nặng: nước, chất tẩy, va đập | Tháo vòng; đeo găng không thay được việc tháo vì nước vẫn lọt |
| Dầm mưa | Trung bình đến nặng tuỳ thời gian | Lau khô ngay khi vào nhà, làm khô như hướng dẫn bên dưới |
| Đi bơi hồ, tắm biển | Rất nặng: clo, muối, ngâm lâu | Không đeo; cất vòng trong túi kín ở tủ đồ |
| Xông hơi | Rất nặng: nhiệt và ẩm cùng lúc | Không đeo vào phòng xông hơi |
Nếu bạn không muốn tháo vòng nhiều lần trong ngày, cân nhắc đeo vòng ở tay ít dùng và tập thói quen đẩy vòng lên cao trước khi mở vòi nước.
Lỡ ướt: xử lý ngay trong vài phút đầu
Thời gian vòng ở trạng thái ướt càng ngắn, hạt càng ít bị ảnh hưởng. Làm theo thứ tự dưới đây.
- Tháo vòng ra khỏi tay ngay, không để vòng tiếp tục ướt trên cổ tay đẫm nước.
- Dùng khăn cotton khô hoặc khăn giấy thấm nhẹ toàn bộ chuỗi. Thấm, không chà mạnh, để tránh làm xơ mặt gỗ đang mềm.
- Nếu vòng dính xà phòng, nước biển hoặc nước hồ bơi, tráng rất nhanh dưới vòi nước sạch rồi thấm khô ngay; không để muối, clo hay xà phòng đọng lại khô trên hạt.
- Xoay từng hạt, thấm quanh lỗ xâu bằng góc khăn hoặc tăm bông, vì nước đọng ở đây lâu khô nhất.
- Đặt vòng nằm thẳng, không kéo căng, trên khăn khô ở nơi thoáng gió, bóng râm, nhiệt độ phòng. Lật vòng sau vài giờ.
- Để vòng khô tự nhiên ít nhất một ngày, lâu hơn nếu vòng ngấm nhiều hoặc thời tiết nồm. Chỉ đeo lại khi sờ không còn cảm giác mát ẩm, nhất là ở lỗ xâu.
- Kiểm tra dây: nếu dây chun đã giãn hoặc dính, thay dây mới sau khi hạt khô hẳn.
Những cách làm khô tưởng nhanh mà hại
Khi vòng ướt, nhiều người muốn làm khô thật nhanh. Các cách dưới đây làm mặt hạt khô trước lõi, đúng điều kiện dễ gây nứt nhất.
- Máy sấy tóc. Luồng khí nóng làm lớp ngoài co rút nhanh trong khi lõi còn ẩm. Kể cả chế độ mát cũng thổi quá mạnh, nên tránh.
- Phơi nắng. Nắng vừa nóng vừa làm bạc màu, đặc biệt với gỗ hương, sưa, trầm.
- Đặt cạnh quạt sưởi, bếp, nồi cơm điện, máy sấy quần áo. Nhiệt cục bộ làm khô không đều, có thể nứt ngay trong một lần.
- Cho vào lò vi sóng, lò nướng. Tuyệt đối không: nước trong gỗ bốc hơi đột ngột có thể làm nứt vỡ hạt, cháy sém, nguy hiểm.
- Vùi vào gạo, hạt hút ẩm. Gạo không hút ẩm hiệu quả như người ta nghĩ, lại để bụi cám bám vào lỗ xâu. Để vòng khô tự nhiên nơi thoáng vẫn tốt hơn.
- Bọc kín trong túi nilon cho "đỡ khô quá". Hơi nước bị giữ lại, hạt lâu khô, dễ mốc ở lỗ xâu, nhất là vào mùa nồm.
Gỗ cần khô chậm và đều. Kiên nhẫn một ngày là cách rẻ nhất để giữ chiếc vòng thêm nhiều năm.
Dấu vết sau những lần ướt và cách xử lý
Mặt hạt ram ráp. Do sợi gỗ dựng lên khi ngấm nước. Sau khi vòng khô hẳn, đeo đều và lau khăn cotton khô mỗi ngày, ma sát sẽ dần làm mặt hạt mịn lại. Với chuỗi xơ nặng, thợ tiện có thể đánh lại bằng giấy rất mịn.
Bạc màu, loang mảng. Thường gặp với gỗ đỏ và trầm. Màu sẽ hồi dần một phần khi đeo đều và hạt lên nước trở lại. Không nên bôi dầu ăn để "che" vì dầu ôi, bắt bụi; nếu cần, một lớp sáp ong rất mỏng lau thật kỹ là đủ.
Ra màu lên da hoặc áo. Dấu hiệu hạt có nhuộm hoặc phủ màu. Lau sạch, để khô, theo dõi thêm; nếu vẫn ra màu khi đeo bình thường, nên trao đổi với người bán.
Vết nứt chân chim. Vết nhỏ trên mặt hạt có thể ổn định nếu bạn giữ vòng khô ráo, tránh nhiệt. Vết nứt chạy dọc từ lỗ xâu ra ngoài là dấu hiệu hạt có thể vỡ, nên thay hạt đó.
Mốc trắng hoặc đốm đen ở lỗ xâu. Do nước đọng lâu không khô. Chải nhẹ bằng bàn chải mềm khô, lau, phơi gió nơi thoáng. Mốc ăn sâu hoặc có mùi ẩm khó chịu thì nên thay dây, cân nhắc thay hạt.
Chọn vòng gỗ cho người hay tiếp xúc nước
Có những công việc buộc bạn rửa tay hàng chục lần mỗi ngày: đầu bếp, nhân viên y tế, thợ làm tóc, người chăm trẻ nhỏ, người làm vườn. Nếu vẫn muốn đeo vòng gỗ, vài lựa chọn sau giúp vòng bền hơn.
- Chọn gỗ đặc, nhiều dầu. Gỗ hương đá, trắc, mun và trầm nhiều dầu hút nước chậm hơn gỗ nhẹ như gỗ dó, bách xanh, dâu. Chúng vẫn kỵ nước, nhưng chịu được những lần ướt thoáng qua tốt hơn.
- Chọn hạt nhỏ. Hạt 6–8 mm khô nhanh hơn hạt to, ít đọng nước ở lỗ xâu, lại nằm gọn, dễ đẩy lên cao cổ tay khi rửa tay.
- Chọn dây cước bọc hoặc dây dù thay cho dây chun. Dây chun gặp nước và xà phòng nhanh mỏi nhất; dây cước, dây dù bền hơn trong môi trường ẩm.
- Đeo ngoài giờ làm. Nhiều người chọn cách tháo vòng khi vào ca, cất trong hộp nhỏ ở tủ cá nhân, đeo lại khi về. Với nhân viên y tế, đây còn là yêu cầu vệ sinh tay ở nhiều cơ sở.
- Tránh vòng nhuộm và hạt ép. Hai loại này hỏng nhanh nhất khi ướt thường xuyên: ra màu, phồng, bở mép.
- Có chiếc thứ hai. Một chiếc vòng chất liệu chịu nước như đá, bạc, thép không gỉ để đeo lúc làm việc, còn vòng gỗ để dành cho những lúc khô ráo, là cách nhiều người dung hoà.
Dù chọn thế nào, thói quen lau khô vòng ngay sau khi dính nước vẫn quan trọng hơn loại gỗ.
Mồ hôi cũng là nước: đeo vòng gỗ khi tập luyện và mùa hè
Nhiều người cẩn thận tháo vòng khi tắm nhưng lại đeo vòng đi chạy bộ, đá bóng, tập gym. Mồ hôi chứa muối và chất béo từ da, thấm vào gỗ cũng giống nước, lại khô đọng trên hạt thành lớp muối mỏng. Sau mỗi buổi tập ra nhiều mồ hôi, nếu không lau, hạt gỗ sẽ xỉn màu, nhạt mùi và dây chun nhanh mỏi hơn so với đeo bình thường.
Mùa hè ở miền Nam hay những ngày nồm ẩm ở miền Bắc cũng vậy: cổ tay luôn ẩm, vòng gỗ gần như không bao giờ được khô hoàn toàn. Thói quen hữu ích là tối nào cũng tháo vòng, lau bằng khăn khô và để vòng nằm thoáng qua đêm trước khi cất hoặc đeo lại hôm sau.
Với người tập thể thao thường xuyên, nên tháo vòng trước buổi tập vì ngoài mồ hôi còn có va đập: tạ, xà, dụng cụ có thể làm sứt hạt gỗ. Bạn có thể để vòng trong một túi vải nhỏ trong balo. Nếu muốn có đồ đeo khi tập, chọn chất liệu chịu nước tốt hơn và để dành vòng gỗ cho những lúc khô ráo. Sau buổi tập, nếu vòng có dính mồ hôi, chỉ cần lau bằng khăn hơi ẩm vắt kiệt để gỡ lớp muối, rồi lau khô và để thoáng như khi vòng bị ướt nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Vòng gỗ bị ướt một lần có hỏng ngay không?
Thường là không. Một lần ướt thoáng qua rồi được thấm khô và để khô tự nhiên hiếm khi làm hỏng vòng ngay. Vấn đề nằm ở những lần ướt lặp lại mỗi ngày, ướt đẫm lâu, hoặc làm khô sai cách bằng nhiệt. Khi đó gỗ trương co liên tục và dễ xơ, bạc, nứt.
Có nên đeo vòng trầm khi đi tắm biển không?
Không nên. Nước biển có muối, khi khô sẽ đọng trong thớ gỗ và lỗ xâu, làm hạt xỉn, khô và có thể nứt. Sóng biển còn dễ làm tuột, rơi mất vòng. Nên cất vòng trong túi kín ở tủ đồ hoặc để ở nhà khi đi biển, đi bơi.
Vòng gỗ phủ sơn bóng có chịu nước tốt hơn không?
Lớp sơn bóng giúp hạt chịu nước tốt hơn trong thời gian đầu, nhưng sơn sẽ mòn ở chỗ cọ xát, nhất là quanh lỗ xâu, và nước vẫn thấm vào từ đó. Vòng phủ sơn cũng không lên nước tự nhiên được như gỗ mộc. Dù vòng có phủ hay không, vẫn nên tháo khi tắm và rửa bát.
Rửa vòng gỗ bằng nước có được không khi vòng quá bẩn?
Được, nhưng làm thật nhanh: tráng qua vòi nước sạch, không ngâm, không dùng nước nóng, có thể dùng chút xà phòng dịu với vết bẩn dính, sau đó thấm khô ngay và để khô tự nhiên một ngày. Với trầm hương, ưu tiên lau khăn ẩm vắt kiệt thay vì xả nước.
Vì sao vòng gỗ của mình hay bị mốc ở lỗ xâu?
Lỗ xâu là chỗ nước và mồ hôi đọng lâu nhất, lại ít được lau tới. Đeo vòng khi tắm, cất vòng lúc còn ẩm hoặc cất trong túi kín vào mùa nồm đều dễ gây mốc ở đây. Hãy thấm khô kỹ quanh lỗ, để vòng thoáng qua đêm trước khi cất.
Dây chun vòng gỗ bị ngấm nước có cần thay ngay không?
Không nhất thiết thay ngay, nhưng nên kiểm tra. Nếu sau khi khô dây vẫn đàn hồi tốt, không dính, không có vết nứt nhỏ, bạn đeo tiếp được. Nếu dây giãn, bết hoặc khi kéo thấy có chỗ trắng mờ, đó là dấu hiệu dây sắp đứt, nên thay để tránh rơi hạt.