Thợ cơ khí và thợ điện không nên đeo vòng tay, nhẫn, dây chuyền khi làm việc: vòng và chuỗi có thể bị trục máy tiện, máy khoan, mũi khoan cầm tay cuốn vào, còn nhẫn kim loại chạm vào cực ắc quy hay thanh cái điện có thể gây chập và bỏng nặng quanh ngón. Vật phẩm của người làm hai nghề này vì vậy nằm ở những chỗ an toàn: nhà riêng, ví, móc khoá, tủ đồ cá nhân trong xưởng, và chiếc hộp nhỏ cất trang sức trước giờ làm.
Đây là bài có phần an toàn dài hơn mọi bài khác trong nhóm nghề nghiệp, vì với nghề cơ khí và điện, đồ đeo không đơn giản là chuyện vướng tay mà có thể là chuyện mất ngón tay. Sau phần đó, bài đi vào những chỗ người thợ có thể giữ món của mình, chất liệu nào sống được trong xưởng dầu mỡ, và quà cho người làm nghề.
Vì sao đồ đeo nguy hiểm gần máy quay
Máy tiện, máy phay, máy khoan đứng, máy mài, mũi khoan cầm tay đều có bộ phận quay với lực rất lớn. Vòng hạt, vòng chun, dây chuyền, tay áo rộng, tóc dài là những thứ có thể bị cuốn vào trục chỉ trong một phần giây; khi đã bị cuốn, người thợ gần như không kịp phản ứng. Nguyên tắc an toàn khi vận hành máy có bộ phận quay ở mọi xưởng đều có dòng: không đeo găng tay vải, không đeo trang sức, không mặc quần áo lùng thùng gần vùng quay.
Nhẫn là thứ dễ bị coi nhẹ. Nhẫn mắc vào mép tôn, khe máy, móc xích, hay chỉ là mép thùng xe khi người thợ nhảy xuống, có thể gây ra chấn thương mà ngành y gọi là tổn thương do nhẫn kéo, từ rách da tới mất ngón. Những người thợ lâu năm thường có một câu chuyện về đồng nghiệp từng bị như vậy, và chính họ là người nhắc thợ trẻ tháo nhẫn đầu tiên.
Với vòng đá, có thêm chuyện hạt vỡ văng khi va vào máy, và mạt kim loại găm vào kẽ hạt, khó làm sạch. Người thợ yêu chiếc vòng của mình thì càng nên cất nó khi vào ca.
Thợ điện: kim loại trên người là đường dẫn điện
Với thợ điện, vấn đề là dẫn điện. Nhẫn vàng, bạc, đồng, đồng hồ dây kim loại, vòng có khoá kim loại đều dẫn điện tốt. Khi tay chạm vào hai điểm có điện thế khác nhau, hoặc nhẫn chạm vào cực ắc quy và khung xe cùng lúc, dòng điện lớn chạy qua chiếc nhẫn, nung nóng nó trong tích tắc và gây bỏng sâu quanh ngón. Thợ sửa ô tô, thợ điện công nghiệp, thợ lắp tủ điện đều được dặn tháo trang sức kim loại trước khi làm.
Vòng hạt đá tự nhiên không dẫn điện như kim loại, nhưng nhiều vòng có khoá kim loại, có charm kim loại, hoặc dây là dây kim loại bọc. Vòng ướt mồ hôi cũng không còn cách điện tốt. Quy tắc gọn nhất là không đeo gì ở tay khi làm điện, kể cả món mình nghĩ là "đá thì không sao".
Đồng hồ là món người thợ điện hay quên nhất, vì đồng hồ không được coi là trang sức. Đồng hồ dây kim loại, vỏ kim loại chạm vào tủ điện cũng nguy hiểm như nhẫn. Nhiều thợ đổi sang đồng hồ dây vải hoặc silicon, vỏ nhựa cho giờ làm, hoặc xem giờ trên điện thoại.
Mặt đeo cổ có dây kim loại cũng vậy: khi cúi vào tủ điện, dây chuyền đong đưa có thể chạm vào thanh cái. Cất vào hộp, hoặc ít nhất nhét kín vào trong áo có cài cúc, là cách thợ điện hay làm.
Chiếc hộp nhỏ cất đồ đeo: vật phẩm đầu tiên của người thợ
Nhiều xưởng có thói quen hay: mỗi thợ một hộp thiếc hoặc hộp gỗ nhỏ trong tủ đồ hay trên kệ bàn nguội, vào ca là bỏ nhẫn, vòng, đồng hồ vào đó. Chiếc hộp này, nếu chọn khéo, chính là vật phẩm của người thợ: hộp gỗ màu hợp mệnh, hộp đồng có hoa văn, hộp có một đồng xu dán ở nắp. Mỗi đầu ca và cuối ca, người thợ mở hộp, nhìn thấy món của mình.
Hộp kim loại đựng nhẫn, vòng nên có lót nỉ hoặc vải bên trong, để hạt đá và mặt nhẫn không va vào thành hộp kêu lạch cạch và trầy. Hộp gỗ thì tự êm hơn, nhưng để gần dầu mỡ phải là gỗ đã phủ dầu kín.
Hộp nên có nắp đậy kín để mạt sắt, bụi mài không bay vào làm trầy hạt vòng, mặt nhẫn. Đặt ở chỗ cố định, xa máy mài và vòi khí nén. Thợ đi làm lưu động, sửa chữa tại nhà khách, thì dùng một túi zip nhỏ trong hộp đồ nghề hay trong ví.
Một thợ sửa ô tô sinh năm 1990 mệnh Thổ ở Bắc Ninh dùng chiếc hộp gỗ màu nâu vợ tặng để cất nhẫn cưới và vòng mắt hổ mỗi sáng. Anh kể chiếc hộp đó với anh còn ý nghĩa hơn chiếc vòng, vì nó nhắc anh tháo đồ trước khi chui xuống gầm xe.
Món cho ví, móc khoá và tủ đồ xưởng
Ngoài chiếc hộp, những chỗ an toàn cho vật phẩm của người thợ là ví, chùm chìa khoá, tủ đồ cá nhân. Ví: đồng xu đồng mỏng, xu mỹ nghệ dập phẳng. Chìa khoá xe máy: móc khoá đá hoặc đồng nhỏ, nhẹ, cạnh tròn. Nhưng có một lưu ý riêng: chùm chìa khoá lủng lẳng ở thắt lưng khi làm việc gần máy quay cũng là thứ có thể bị cuốn; cất chìa khoá vào tủ hoặc túi có khoá kéo trong giờ làm.
Tủ đồ ở xưởng cơ khí thường là tủ sắt, cửa có lỗ thoáng, bên trong ám dầu mỡ. Món treo trong tủ nên là đồng, đá mặt trơn, chịu được dầu và lau bằng khăn có chút nước rửa; tránh túi gấm, dây đỏ vải vì thấm dầu và bẩn nhanh. Móc nam châm dính vào cửa tủ sắt tiện hơn móc dán.
Ví của người thợ hay bị nhét túi quần sau, ngồi xổm, quỳ gối làm việc cả ngày; đồng xu dày trong ví sẽ cấn và làm mòn vải quần thành một vòng tròn. Xu mỏng, hoặc để xu trong ngăn khoá kéo của túi đồ nghề, là cách đỡ khó chịu.
Văn phòng xưởng, nơi chủ xưởng hay quản đốc ghi sổ, nhận khách, thì giống văn phòng gara: một món để bàn mặt trơn như quả cầu đá, thuyền đồng nhỏ, đặt trên kính lót bàn để lau dầu dễ.
Bảng: chỗ giữ vật phẩm của thợ cơ khí, thợ điện và lưu ý
Bảng sau tóm những chỗ an toàn và không an toàn cho đồ của người thợ:
| Chỗ | Món hay chọn | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Trên tay khi làm | Không đeo gì | Vòng cuốn trục máy; nhẫn chập điện gây bỏng |
| Cổ khi làm điện | Không đeo, hoặc nhét kín trong áo cài cúc | Dây kim loại có thể chạm thanh cái |
| Hộp cất đồ trong ca | Hộp gỗ, hộp đồng có nắp | Đặt xa máy mài, vòi khí nén |
| Ví | Đồng xu mỏng, xu mỹ nghệ dập phẳng | Không cộm khi ngồi, quỳ làm việc |
| Chùm chìa khoá | Móc khoá đá hoặc đồng nhỏ | Không đeo chùm khoá ở thắt lưng gần máy quay |
| Tủ đồ xưởng | Món đồng, đá mặt trơn, móc nam châm | Tránh vải, dây đỏ thấm dầu |
| Nhà riêng | Đồ đeo, món để bàn theo sở thích | Đeo thoải mái ngoài giờ làm |
Gói vào một dòng cho dễ nhớ: đồ của mình nằm trong hộp khi tay mình ở gần máy.
Thợ đi làm lưu động: sửa điện nước, sửa xe tại chỗ
Thợ điện nước đi sửa tại nhà khách, thợ sửa xe lưu động, thợ lắp đặt điều hoà làm việc ở những nơi không có tủ đồ, không có hộp cố định. Đồ đeo phải tháo ngay trên xe, trên vỉa hè, trong nhà khách. Một túi zip nhỏ hoặc hộp thiếc trong hộp đồ nghề, ngăn riêng không lẫn với ốc vít, là chỗ cất quen thuộc. Bỏ nhẫn vào túi áo là cách nhanh nhất để đánh rơi nó vào máng nước hay khe điều hoà.
Thợ lắp điều hoà, lắp điện mặt trời còn làm việc trên cao: thang, mái nhà, giàn ngoài trời. Ở đó dây chuyền, vòng tay còn có thể vướng vào thang, mép tôn khi leo. Mọi thứ cất vào túi có khoá kéo trước khi lên thang.
Món theo người hợp nhất với thợ lưu động vì vậy là món không cần tháo: đồng xu trong ví, móc khoá trên chìa khoá xe máy. Xe máy chở đồ nghề hay có thùng phía sau; móc khoá nhỏ, chắc là đủ, không treo thêm gì ở thùng xe vì khi phanh gấp, đồ treo đập vào thùng và rơi mất.
Ở nhà: chỗ người thợ đeo và bày thoải mái
Hết ca, về nhà, người thợ đeo lại vòng, nhẫn, và có thể bày những món mình thích. Thợ cơ khí hay có thói quen sửa đồ ở nhà, có một góc bàn nguội nhỏ ở sân sau, nhà kho; quy tắc an toàn ở đó vẫn y như ở xưởng — tháo đồ đeo trước khi bật máy mài, máy khoan.
Món bày ở nhà của người thợ thường mộc mạc và chắc: tượng đồng nhỏ, thuyền đồng, ngựa đồng, mô hình xe bằng kim loại do chính tay làm. Nhiều thợ tiện, thợ hàn làm tặng gia đình những món nhỏ từ phôi thừa: chiếc gạt tàn, chân nến, con giáp bằng sắt. Những món đó, với họ và với gia đình, có ý nghĩa như vật phẩm.
Theo mệnh, người thợ có thể chọn chất liệu như mọi người khác: đồng cho mệnh Kim, Thuỷ; gỗ cho mệnh Mộc, Hoả; đá vàng nâu cho mệnh Thổ. Vì nghề làm với kim loại cả ngày, nhiều người mệnh Mộc làm cơ khí hay đùa rằng mình "sống trong Kim"; ở nhà, một vài món gỗ, chậu cây là đủ để thấy cân bằng theo cách nghĩ dân gian, cũng là để mắt nghỉ sau ngày nhìn kim loại.
Quà cho thợ và kiểm hàng
Quà cho thợ cơ khí, thợ điện, nhất là thợ trẻ mới vào nghề hay người thân làm nghề: một hộp gỗ hoặc hộp đồng có nắp để cất đồ đeo trong ca là món vừa có ý vừa có ích, và mang theo một lời nhắc an toàn. Móc khoá đồng chắc chắn, ví da có ngăn đựng xu, đồng hồ dây vải hoặc dây silicon (tháo được nhanh) cũng là những món hợp.
Tránh tặng vòng, nhẫn với lời "đeo cho may mắn khi làm"; đó là lời khuyên ngược với an toàn nghề. Nếu tặng vòng, nói rõ để đeo ngoài giờ làm.
Chủ xưởng muốn tặng thợ dịp cuối năm có thể chọn chung một kiểu hộp cho cả xưởng, khắc tên từng người. Vừa đồng đều, vừa thành một nếp chung: ai vào ca cũng bỏ đồ vào hộp mình, ai nhìn thấy hộp người khác còn trống cũng biết nhắc.
Kiểm hàng: hộp kiểm nắp đóng khít, bản lề chắc; đồ đồng kiểm cạnh có bavia sắc không; móc khoá kiểm khoen nối có hàn kín không. Món của người thợ phải bền như dụng cụ của họ.
Câu hỏi thường gặp
Thợ cơ khí đeo vòng đá khi làm có sao không?
Có rủi ro lớn. Vòng có thể bị trục máy tiện, máy khoan, máy mài cuốn vào trong tích tắc, gây chấn thương nặng. Nguyên tắc an toàn với máy có bộ phận quay là không đeo trang sức. Cất vòng vào hộp có nắp trong ca và đeo lại khi về.
Vì sao thợ điện không được đeo nhẫn?
Nhẫn kim loại dẫn điện tốt. Khi nhẫn chạm vào cực ắc quy, thanh cái hoặc hai điểm có điện thế khác nhau, dòng điện lớn chạy qua làm nhẫn nóng lên rất nhanh, gây bỏng sâu quanh ngón. Thợ điện và thợ sửa ô tô đều được dặn tháo nhẫn trước khi làm.
Vòng đá tự nhiên không dẫn điện thì thợ điện đeo được không?
Không nên. Nhiều vòng có khoá, charm hoặc dây kim loại; vòng ướt mồ hôi cũng không còn cách điện tốt. Quy tắc gọn nhất khi làm điện là không đeo gì ở tay, kể cả vòng đá.
Thợ cơ khí nên giữ vật phẩm ở đâu?
Ở những chỗ an toàn: hộp có nắp cất đồ đeo trong ca, ví với đồng xu mỏng, tủ đồ cá nhân với món đồng hoặc đá mặt trơn, và ở nhà. Chùm chìa khoá có móc khoá cũng nên cất vào tủ, không đeo ở thắt lưng gần máy quay.
Tặng thợ trẻ mới vào nghề món gì có ý nghĩa?
Một hộp gỗ hoặc hộp đồng có nắp để cất nhẫn, vòng trong giờ làm là món vừa có ích vừa nhắc chuyện an toàn. Móc khoá đồng chắc, ví có ngăn đựng xu cũng hợp. Tránh tặng vòng kèm lời khuyên đeo khi làm việc.